Tiếng hát át tiếng bom

Năm 1972, tuyến lửa Quảng Bình – Vĩnh Linh trở thành một trong những nơi bị đánh phá ác liệt nhất miền Bắc. Ngày nào cũng vậy, từng tốp máy bay Mỹ gầm rú trên bầu trời, trút bom xuống những con đường, bến phà và trận địa pháo.

Giữa mưa bom ấy, có một đội văn nghệ xung kích đặc biệt của thanh niên xung phong và bộ đội. Họ không chỉ mang theo tiếng hát, mà còn mang theo niềm tin và nghị lực cho những con người nơi tuyến lửa.

Trong đội có cô gái tên Mai — vừa tròn hai mươi tuổi, quê ở Nghệ An. Mai có giọng hát trong veo và đôi mắt lúc nào cũng ánh lên niềm lạc quan. Trước khi nhập ngũ, cô từng là cây văn nghệ nổi tiếng của trường huyện.

Ngày khoác ba lô lên đường, mẹ Mai ôm con gái dặn:

“Bom đạn có thể làm đổ nhà cửa… nhưng đừng để mất tiếng cười nghe con.”

Câu nói ấy theo Mai suốt những năm tháng chiến tranh.

Đơn vị văn nghệ của Mai thường đi biểu diễn lưu động:

• Ở trận địa pháo

Sân khấu của họ đôi khi chỉ là:

• Một bãi đất vừa ngừng bom

Khán giả là những người lính áo còn vương bùn đất, những cô thanh niên xung phong tóc cháy nắng và cả những dân công hỏa tuyến vừa vượt đường dài trở về.

Một buổi chiều tháng tám, đơn vị Mai tới biểu diễn tại bến phà Long Đại. Đây là trọng điểm đánh phá dữ dội của máy bay Mỹ. Ban ngày phà hoạt động, ban đêm mọi người tranh thủ sửa đường, lấp hố bom.

Hôm ấy, trời tối rất nhanh. Xa xa, từng cột khói bom vẫn còn bốc lên sau trận oanh tạc chiều.

Các chiến sĩ ngồi thành vòng tròn quanh ngọn đèn dầu nhỏ. Gương mặt ai cũng mệt mỏi sau nhiều giờ chiến đấu.

Người chỉ huy đội văn nghệ khẽ nói:

“Hôm nay mình hát cho anh em lấy tinh thần nhé.”

Mai bước lên giữa khoảng đất trống, tay cầm chiếc micro nối bằng dây điện cũ. Không có ánh đèn sân khấu, chỉ có ánh trăng lấp ló sau làn khói bom.

Cô bắt đầu hát:

“Em ở nơi đâu hỡi em
Hay em còn đứng bên sông…”

Giọng hát vang lên giữa màn đêm khiến cả bến phà như lặng lại.

Một chiến sĩ pháo binh ngồi bên dưới khẽ nói:

“Lâu lắm rồi mới nghe tiếng hát…”

Bài hát vừa kết thúc thì tiếng động cơ máy bay bất ngờ vang lên dữ dội.

“Máy bay tới!”

Tiếng hô vang lên khắp bến phà. Mọi người lập tức lao xuống hầm trú ẩn.

Chỉ vài giây sau, bom bắt đầu trút xuống.

Mặt đất rung chuyển dữ dội. Đất đá bắn tung lên trời. Tiếng nổ nối tiếp nhau tưởng như xé toạc màn đêm.

Trong căn hầm chật hẹp, nhiều chiến sĩ trẻ cúi gằm mặt. Có người siết chặt khẩu súng, có người run lên vì căng thẳng.

Bất ngờ, giữa tiếng bom rung trời, giọng hát của Mai lại cất lên.

Ban đầu chỉ khe khẽ:

“Đường Trường Sơn đông nắng tây mưa…”

Rồi mạnh dần.

Những người trong hầm ngẩng lên nhìn cô gái trẻ đang ngồi tựa vách đất, vừa hát vừa mỉm cười.

Tiếng bom vẫn nổ phía trên.

Nhưng tiếng hát cũng vang lên không ngừng.

Một chiến sĩ trẻ bắt đầu hát theo.

Rồi thêm nhiều người nữa.

Chỉ trong chốc lát, cả căn hầm nhỏ hòa chung tiếng hát:

“Ai chưa đến đó như chưa rõ mình…”

Tiếng hát hòa lẫn tiếng bom đạn, vang vọng giữa lòng đất tối tăm.

Không ai bảo ai, nhưng tất cả đều hiểu:

• Họ hát để quên đi sợ hãi

Trận bom kéo dài gần một giờ.

Khi tiếng máy bay xa dần, mọi người bước ra khỏi hầm. Mặt đất tan hoang, nhiều hố bom còn bốc khói nghi ngút.

Nhưng ngay sau đó, các đội sửa đường lại lao ra làm việc.

Một chiến sĩ cười lớn:

“Bom nó đánh xong rồi, mình lại hát tiếp thôi!”

Tiếng cười vang lên giữa khói lửa.

Đêm ấy, đội văn nghệ không biểu diễn trên sân khấu nữa. Họ vừa cùng thanh niên xung phong lấp hố bom, vừa hát.

Tiếng hát vang trên bến phà, át cả tiếng cuốc xẻng và tiếng máy bay xa dần trong đêm.

Nhiều năm sau, những người lính từng có mặt ở bến phà Long Đại vẫn nhớ mãi đêm ấy.

Họ nhớ không phải vì trận bom dữ dội thế nào…

Mà vì giữa ranh giới của sự sống và cái chết, vẫn có những con người cất cao tiếng hát.

Tiếng hát ấy đã giúp họ:

• Vượt qua nỗi sợ

Và từ đó, câu nói:

“Tiếng hát át tiếng bom”

đã trở thành biểu tượng đẹp về tinh thần lạc quan, kiên cường của con người Việt Nam trong những năm tháng hoa lửa.