Tiếng hô giữa pháp trường
Trước họng súng của kẻ thù, Hồ Thị Nghiêm giữ trọn khí tiết và thét vào mặt bọn chúng “Tao có lý tưởng của tao, chứ không làm Việt gian bán nước như tụi bây”, rồi cô dõng dạc hô “Đảng Cộng sản Việt Nam muôn năm! Bác Hồ muôn năm!”.
Tiếng hô bị họng súng của quân thù cắt ngang, máu nhuộm thắm lời hô ấy, nhưng đó là tiếng hô bất tử. Tiếng hô kêu gọi lớp lớp người tiến lên phía trước, còn vọng mãi ngàn năm!
Cô Hồ Thị Nghiêm (bí danh Việt Hương), sinh năm 1927 tại huyện Gò Công, tỉnh Mỹ Tho (nay thuộc huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang), trong một gia đình nông dân nghèo. Do chiến tranh ly loạn, năm 10 tuổi, Hồ Thị Nghiêm theo cha mẹ rời quê hương Gò Công về làm ăn sinh sống tại Dương Đông, Phú Quốc thuộc tỉnh Rạch Giá. Tại đây, người cha thân yêu của Hồ Thị Nghiêm bị giặc Pháp giết hại. Nỗi mất mát do chiến tranh gây ra, khiến trái tim thiếu nữ của Hồ Thị Nghiêm hằn sâu nỗi đau và nhen nhóm ngọn lửa căm thù quân xâm lược từ đó.
Để tránh sự khủng bố của giặc, gia đình cô chuyển về ấp Cửa Lấp, xã Dương Tơ (Phú Quốc) làm ăn, sinh sống. Khi phong trào cách mạng tại địa phương phát triển, nhất là khi “Bộ đội Phú Quốc” lập được nhiều chiến công đầu tiên tại Phú Quốc, trong đó có chiến thắng Cây Dừa và chính thức thành lập lực lượng vũ trang cho huyện đảo từ cuối năm 1946, Hồ Thị Nghiêm đã tìm đến tổ chức cách mạng và được giác ngộ cách mạng từ đó. Năm 1947, khi tròn 20 tuổi, Hồ Thị Nghiêm chính thức tham gia vào tổ chức phụ nữ cứu quốc của xã Dương Tơ.
Với tinh thần chịu khó, gắn bó với quần chúng và nhiệt tình công tác, năm 1948, Hồ Thị Nghiêm được bầu vào Ban Chấp hành Hội phụ nữ cứu quốc xã Dương Tơ, phụ trách phân đoàn trưởng phụ nử ấp Cửa Lấp. Trong hoàn cảnh huyện đảo xa cách đất liền, khó khăn nhiều mặt, cùng với ban chấp hành phụ nữ xã, cô Hồ Thị Nghiêm luôn xông xáo trong các công việc ủy lạo kháng chiến, xây dựng phong trào phụ nữ phối hợp với các đoàn thể khác tích cực tham gia phục vụ kháng chiến.
Tháng 7/1950, cô Hồ Thị Nghiêm vinh dự được đứng vào hàng ngũ chiến đấu của Đảng. Giây phút giơ cao nắm tay tuyên thệ dưới cờ Đảng và di ảnh Bác Hồ: nguyện suốt đời chiến đấu, hy sinh vì lý tưởng của Đảng, hình ảnh người cha thân yêu và những đồng chí, đồng bào bị giặc Pháp giết hại, hiện rõ lên trong tâm trí Hồ Thị Nghiêm, cô dặn với lòng mình: “Hãy sống và chiến đấu ngoan cường như một người cộng sản trong bất cứ hoàn cảnh nào”. Khi nhắc về cô Hồ Thị Nghiêm, nhiều đồng chí của cô, trong đó có cô Tư Bông, ông Trần Huỳnh Nghĩa (những đồng chí sau này đã làm thủ tục hưởng chế độ chính sách cho gia đình cô Hồ Thị Nghiêm và đóng góp ý kiến vào hồ sơ lý lịch của cô, để đề nghị xét truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND cho cô) đã kể lại những chi tiết xúc động này.
Sau đình chiến năm 1954, cô Hồ Thị Nghiêm được Thường vụ Huyện ủy Phú Quốc giao nhiệm vụ cùng đoàn cán bộ của huyện vào khu tập kết 200 ngày tại kinh xáng Chắc Băng (Vĩnh Thuận) để học lớp tập huấn cấp tốc đặc biệt 3 tháng dành cho cán bộ các địa phương trong tỉnh và nhiều tỉnh thành phố khác của cả vùng Khu 9. Các học viên của lớp học này được quán triệt tình hình, nhiệm vụ, phương thức đấu tranh trong giai đoạn mới và một số bài giảng tạo thế hợp pháp để vận động quần chúng đấu tranh đòi thực hiện tổng tuyển cử, thống nhất đất nước theo tinh thần Hiệp định Giơ-neo-vơ, một số cán bộ y tế được trang bị kiến thức cơ bản về xây dựng nền y học cách mạng theo phương châm “Khoa học, dân tộc, đại chúng”, đặc biệt là việc “ăm chín, uống sôi”…
Bế giảng khóa học khoảng cuối năm 1954, cô Hồ Thị Nghiêm trở lại huyện đảo Phú Quốc, liên hệ với Chi ủy xã Dương Tơ và được giao nhiệm vụ làm tổ trưởng Tổ Đảng ấp Cửa Lấp, phụ trách cả ấp Đường Bào. Cô đã đem những kiến thức được học tập tại khu tập kết, hòa mình vào cuộc đấu tranh cùng đồng chí, đồng bào ta trong toàn huyện đòi đối phương thực hiện nội dung tinh thần Hiệp định Giơ-neo-vơ và công tác xây dựng cơ sở quần chúng ở 2 ấp mà mình phụ trách của xã Dương Tơ.
Trong thời gian cô đang hoạt động nửa bí mật, nửa hợp pháp thì bị bọn chỉ điểm, cô sa vào tay giặc. Địch đưa cô về trại giam và giở nhiều đòn tra tấn dã man, nhưng cô không hề khai báo điều gì bất lợi cho cơ sở mà cô đã dày công xây dựng. Không có chứng cứ và không khai thác được gì, nên bọn giặc buộc phải trả tự do cho cô.
Sau khi ra tù, cô tiếp tục được Huyện ủy phân công hoạt động hợp pháp với 2 nhiệm vụ: tổ chức xây dựng cơ sở cách mạng tại thị trấn Dương Đông và làm giao liên mật cho Tỉnh ủy Rạch Giá tại huyện Phú quốc. Mặc dù bị bọn an ninh, chỉ điểm theo dõi, nhưng cô Hồ Thị Nghiêm vẫn tìm đủ mọi cách bí mật móc nối với cơ sở, tiếp tục tạo hợp pháp hoạt động bằng gánh hàng rong vừa để nuôi sống mẹ già, vừa để đi khắp nơi trong xóm, móc nối với cơ sở, tránh được sự nghi ngờ, theo dõi của giặc.
Năm 1956, cô Hồ Thị Nghiêm được tổ chức giao nhiệm vụ hoạt động ở ấp Suối Mây cũng trong xã Dương Tơ. Tại đây, cô tiếp tục xây dựng tổ chức, cơ sở mật, lãnh đạo quần chúng đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ, chống khủng bố, chống bắt lính…
Để tránh sự theo dõi của giặc, tháng 3/1956 Ban Chấp hành Chi ủy tiếp tục chuyển vùng hoạt động của cô qua vùng 3 xã Dương Tơ, phụ trách 3 địa bàn xóm Dương Cờ, Mù U, Bàn Quỳ. Tại đây, cô bị địch theo dõi và bắt trên đường cô đi liên hệ công tác với cơ sở mật. Chúng đưa cô về đồn ở thị trấn Dương Đông.
Khi bị giặc bắt, trong người cô Hồ Thị Nghiêm không có bất cứ tài liệu hoặc thứ gì để chúng kết tội cô là “Việt cộng nằm vùng”, ngoài phương tiện bán hàng rong, nên cô hết sức bình tĩnh, tìm cách đối phó với chúng một cách hợp lý và chối phăng những gì chúng buộc tội.
Dù không có chứng cứ, nhưng cô vẫn bị giặc đánh phủ đầu ngay khi chúng vừa bắt được. Chúng vừa tra tấn, vừa hăm dọa và dụ dỗ, cô vẫn một mực không khai báo điều gì, chỉ nói mình là dân làm ăn, buôn bán. Bọn giặc giải cô về khám lớn Rạch Giá. Tại đây, mức độ tra tấn càng dã man hơn. Bọn giặc giam cô tại khám lớn Rạch Giá hơn một năm, không khai thác được gì ở cô, chúng buộc phải trả tự do cho cô.
Qua hai lần bị bắt, cô rút ra cho mình bài học: Nếu giặc không có chứng cứ quả tang gì, chúng tra tấn cỡ nào mình chỉ nhận mình là dân đi làm ăn, buôn bán, chúng giam một thời gian. sẽ thả thôi. Chính vì vậy mà hai lần bị giặc bắt, cô nghĩ mính chưa bị lộ.
Sau khi được ra tù, cô Hồ Thị Nghiêm vẫn giữ thế hợp pháp để hoạt động. Lần này, do yêu cầu nhiệm vụ liên lạc giữa Đảng bộ huyện Phú Quốc với Tỉnh ủy trong đất liền, cô mở rộng địa bàn buôn bán từ Phú Quốc đi Rạch Giá và ngược lại. Lúc này, bọn giặc càng tăng cường lực lượng an ninh mật, cảnh sát và bọn đầu hàng, đầu thú kiểm soát ở các bến xe, bến tàu để tìm bắt cán bộ, đảng viên đang tạo hợp pháp hoạt động, nhất là việc liên lạc giữa đảo và đất liền.
Ngày 08/06/1959, cô Hồ Thị Nghiêm cùng 02 đồng chí Thái và Tập bị địch bắt đang trên đường đi công tác. Lần này, cô Hồ Thị Nghiêm biết mình và các đồng chí của mình ở trong tình thế nguy hiểm, nên cô tìm cách đối phó khéo léo, thông minh để có thể bảo vệ được đồng chí của mình, còn cô có thể hy sinh.
Nhưng điều người chiến sĩ cộng sản Hồ Thị Nghiêm muốn làm đã không thể thực hiện được. Bọn giặc đã biết đây là 3 cán bộ nằm vùng, lãnh đạo phong trào nhân dân đấu tranh tại chỗ. Và ngày 20/06/1959, bọn địch đưa cô Hồ Thị Nghiêm cùng 2 đồng chí Tập, Thái đến bãi Cồn Dương (Cây Dừa, An thới) để xử bắn.
Bọn giặc rất xảo quyệt và thâm độc. Trước khi đưa các tử tù ra hành quyết, bọn chúng thường dụ dỗ, gọi hàng, đưa ra viễn cảnh “sống giàu sang, sung sướng, nếu rời bỏ hàng ngũ của cộng sản, cộng tác với quốc gia…” và những lời đường mật khác. Có người khi chúng gọi đến tên, còn “dạ, thưa”. Cô Hồ Thị Nghiêm nghe những lời chối tai ấy, đã hét lên: “Đến giờ này, mà còn dạ thưa gì với bọn mặt người dạ thú nữa!”.
Đến lượt giặc gọi đến tên mình, cô Hồ Thị Nghiêm giật phăng mảnh băng đen quân thù bịt mắt cô và và thét lớn: “Tao có lý tưởng của tao, chứ không làm Việt gian bán nước như tụi bây”. Khi mảnh băng đen rơi xuống, cô Hồ Thị Nghiêm đưa mắt nhìn quanh một lượt bầu trời và biển Phú Quốc thân yêu đang ầm ào tiếng sóng vỗ. Cô biết rằng cuộc chiến đấu này, cô không hề đơn độc, phía sau cô còn hàng triệu triệu lớp người đang tiến lên phía trước, quyết đấu tranh cho ngày thống nhất đất nước, không còn cảnh đau thương như hôm nay. Giây phút ấy như một khoảnh khắc. Cô dồn tất cả lòng tin yêu, kính trọng và tự hào về Đảng, về vị Cha già dân tộc và hô: “Đảng Cộng sản Việt Nam muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm!”.
Mười họng súng cắt ngang tiếng hô ấy. Máu từ trái tim người con kiên trung, bất khuất Hồ Thị Nghiêm nhuộm đỏ mảnh đất cô nằm xuống. Cả chi bộ xã Dương Tơ, Đảng bộ huyện Phú Quốc tiếc thương cô, học tập tấm gương hy sinh anh dũng của cô.
Chưa đầy 2 năm sau đó, một trung đội Bộ đội địa phương quân huyện Phú Quốc được nội tuyến hỗ trợ đã hóa trang kỳ tập diệt gọn đồn Hàm Ninh, bắt tù binh và thu toàn bộ vũ khí. Số vũ khí thu được, Huyện ủy đã cử giao liên vượt biển đưa về đất liền giao cho Tỉnh ủy. Chiến thắng này làm nức lòng quân và dân huyện đảo. Trong niềm vui chiến thắng ấy, có biết bao đồng bào, đồng chí tưởng niệm cô Hồ Thị Nghiêm. Nhiều chiến sĩ đã gọi cô: “Chúng tôi đã trả thù cho đồng chí rồi!”.
Mấy mươi năm qua, đồng chí, đồng bào, chưa ai quên tiếng hô giữa pháp trường ngày ấy của liệt sĩ Hồ Thị Nghiêm. Theo đề nghị của Đảng bộ huyện Phú Quốc và Hội đồng thi đua tỉnh, ngày 23/02/2010, Chủ tịch nước đã ký Quyết định số 212/QĐ-CTN truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sĩ Hồ Thị Nghiêm. Đến nay, cô Hồ Thị Nghiêm và những đồng chí của cô bị giặc giết hại năm ấy không tìm được hài cốt. Huyện Phú quốc đã cho xây dựng Nhà bia tưởng niệm anh hùng liệt sĩ Hồ Thị Nghiêm tại nơi cô chiến đấu và anh dũng hy sinh.
Đây là nghĩa cử của lòng tri ân của các thế hệ hôm nay đối với lớp người chiến đấu hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc. Nhà bia, phù điêu bằng bê tông sừng sững giữa biển trời Phú Quốc, một điểm về nguồn ý nghĩa và còn một bức tượng đài Hồ Thị Nghiêm được xây giữa lòng dân Phú Quốc mấy chục năm qua và sẽ còn mãi mãi với thời gian!
