TIẾNG HÔ GIỮA TRẬN ĐỊA CHA LO

Ngày 18 tháng 11 năm 1964.

Giữa vùng núi phía Tây Quảng Bình, bầu trời Cha Lo rung chuyển bởi tiếng động cơ phản lực.

Từng tốp máy bay Mỹ lao xuống trận địa.

Bom nổ.

Tên lửa xé trời.

Đất đá tung lên phủ kín những khẩu pháo cao xạ.

Giữa lúc cả trận địa đang chìm trong khói lửa, một người chính trị viên rời công sự, chạy thẳng tới vị trí các pháo thủ.

Anh đứng giữa bom đạn và hô lớn:

“Nhằm thẳng quân thù, bắn!”

Tiếng hô ấy chỉ kéo dài vài giây.

Nhưng rồi nó đi xa hơn cả trận địa Cha Lo.

Nó trở thành khẩu hiệu chiến đấu của những người lính phòng không trong những năm tháng đánh trả cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ ở miền Bắc.

Người cất lên tiếng hô ấy là Nguyễn Viết Xuân.

Từ cậu bé đi ở đến người lính

Nguyễn Viết Xuân sinh năm 1934 tại làng Ngũ Kiên, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc.

Gia đình nghèo.

Từ năm lên 7 tuổi, ông đã phải đi ở giúp việc và trải qua khoảng mười năm tuổi thơ trong cảnh thiếu thốn.

Đến tuổi 18, Nguyễn Viết Xuân rời vùng tạm chiếm, tìm đường ra vùng tự do rồi tình nguyện xin vào bộ đội.

Tháng 11/1952, người thanh niên ấy chính thức nhập ngũ.

Từ một chiến sĩ trinh sát, ông lần lượt trưởng thành qua nhiều cương vị: tiểu đội trưởng trinh sát, cán bộ pháo cao xạ rồi chính trị viên đơn vị.

Nguyễn Viết Xuân đã cùng đồng đội tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Mười năm sau Điện Biên Phủ, ông lại bước vào một cuộc chiến đấu mới.

Lần này, đối thủ của những người lính trên trận địa không còn ở dưới mặt đất.

Chúng xuất hiện từ bầu trời.

Những chiếc máy bay phản lực trên bầu trời Cha Lo

Năm 1964, chiến tranh bắt đầu lan rộng ra miền Bắc.

Cha Lo nằm ở phía Tây Quảng Bình, trên khu vực có những tuyến giao thông quan trọng phục vụ việc chi viện cho chiến trường.

Ngày 18/11/1964, máy bay Mỹ liên tiếp đánh phá khu vực này.

Nguyễn Viết Xuân khi đó là chính trị viên Đại đội 3, Tiểu đoàn 14 pháo cao xạ.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, ngay trong đợt tiến công đầu tiên, ba chiếc F-100 bất ngờ lao xuống trận địa.

Các pháo thủ lập tức đánh trả.

Khi hỏa lực phòng không của ta khai hỏa, máy bay đối phương đổi hướng, tập trung đánh mạnh vào các vị trí pháo.

Một chiếc máy bay bốc cháy.

Nhưng những chiếc khác tiếp tục quay lại.

Bom và tên lửa trút xuống trận địa.

Giữa những tiếng nổ, Nguyễn Viết Xuân nhận thấy có những chiến sĩ bắt đầu phải đối diện với một thứ áp lực rất lớn.

Đó không chỉ là bom đạn.

Đó còn là cảm giác phải chiến đấu với những chiếc máy bay phản lực hiện đại hơn rất nhiều so với phương tiện mà họ đang có trong tay.

Người chính trị viên hiểu rằng trong khoảnh khắc ấy, điều trận địa cần không chỉ là đạn pháo.

Mà còn là niềm tin.

“Nhằm thẳng quân thù, bắn!”

Nguyễn Viết Xuân rời vị trí trú ẩn.

Anh chạy tới bên khẩu đội đang trực tiếp chiến đấu.

Máy bay vẫn quần thảo trên đầu.

Đạn vẫn bắn xuống.

Nhưng người chính trị viên đứng giữa trận địa và cất tiếng:

“Nhằm thẳng quân thù, bắn!”

Các pháo thủ tiếp tục bám súng.

Những nòng pháo lại hướng lên bầu trời.

Lời hô ấy vang đi giữa tiếng súng và trở thành mệnh lệnh chiến đấu của cả đơn vị.

Sau này, những người làm Báo Quân đội nhân dân khi tìm hiểu về trận đánh đã nhận ra sức mạnh đặc biệt của câu nói ấy.

Nó không phải một khẩu hiệu được chuẩn bị trước.

Nó ra đời ngay tại chiến trường.

Trong thời điểm những người lính đang trực tiếp đối mặt với bom đạn.

Các bài viết về Nguyễn Viết Xuân nhanh chóng được đăng tải. Tấm gương của anh cùng lời hô từ Cha Lo được phổ biến rộng khắp các đơn vị phòng không, góp phần củng cố niềm tin rằng vũ khí hiện đại của đối phương không phải là thứ không thể đánh bại.

Anh bị thương

Trận đánh chưa kết thúc.

Sau một đợt tiến công, Nguyễn Viết Xuân đi khắp các khẩu đội để kiểm tra tình hình, động viên chiến sĩ và khôi phục sức chiến đấu.

Máy bay Mỹ lại quay trở lại.

Một loạt đạn đánh trúng người chính trị viên.

Chân phải của anh bị thương cực kỳ nghiêm trọng.

Máu chảy nhiều.

Nhưng điều Nguyễn Viết Xuân nghĩ đến lúc đó vẫn là trận địa.

Tư liệu tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi lại rằng anh căn dặn người y tá không báo tình trạng của mình cho anh em, vì không muốn việc mình bị thương ảnh hưởng tới tinh thần chiến đấu của đơn vị.

Người chính trị viên nằm đó, nhưng vẫn lắng nghe tiếng súng.

Vẫn hỏi tình hình từng khẩu đội.

Vẫn biểu dương những chiến sĩ vừa lập công.

Báo Quân đội nhân dân còn lưu lại một nguồn tư liệu đặc biệt: nhật ký của chiến sĩ Trần Đình Khang, người cùng đơn vị với Nguyễn Viết Xuân.

Ngay tối 18/11/1964, sau khi chứng kiến chính trị viên của mình hy sinh, người chiến sĩ ấy đã ghi lại những dòng về trận chiến trong cuốn nhật ký.

Nhiều năm sau, cuốn sổ được tìm thấy và trao lại cho bảo tàng.

Nó trở thành một trong những chứng tích trực tiếp về trận đánh Cha Lo năm ấy.

Những lời cuối cùng vẫn dành cho đơn vị

Vết thương của Nguyễn Viết Xuân ngày một nặng.

Anh hiểu mình có thể không qua khỏi.

Nhưng ngay cả khi ấy, anh vẫn chưa nói về bản thân.

Anh bàn giao nhiệm vụ.

Chỉ định người tiếp tục thay mình chỉ huy.

Dặn dò việc chăm sóc những chiến sĩ bị thương.

Nhắc đến công tác của chi bộ.

Nhắc đến việc phát triển Đảng, Đoàn.

Nhắc đến những đồng đội có thành tích cần được biểu dương, khen thưởng.

Từng công việc được bàn giao.

Từng việc của đơn vị được căn dặn.

Cho đến khi người chính trị viên không còn đủ sức nữa.

Nguyễn Viết Xuân hy sinh ngày 18/11/1964 trên trận địa Cha Lo.

Khi ấy anh mới khoảng 30 tuổi.

Một câu nói rời khỏi chiến trường

Người chính trị viên đã nằm lại.

Nhưng câu nói của anh thì không.

Ngay sau trận đánh, Báo Quân đội nhân dân cử phóng viên đến đơn vị tìm hiểu sự việc.

Từ những lời kể của những người trực tiếp chiến đấu, câu chuyện Nguyễn Viết Xuân được đưa lên mặt báo.

Rồi từ tờ báo, câu nói:

“Nhằm thẳng quân thù mà bắn!”

được truyền đến những trận địa khác.

Báo Quân đội nhân dân sau này đánh giá đợt tuyên truyền về Nguyễn Viết Xuân có sức lan tỏa rất lớn. Hình ảnh người chính trị viên đứng giữa bom đạn góp phần củng cố tinh thần cho bộ đội phòng không trong giai đoạn phải đối đầu với những loại máy bay chiến đấu hiện đại của Mỹ.

Tên Nguyễn Viết Xuân sau đó được đặt cho chính đơn vị mà anh từng chiến đấu.

Ngày 1/1/1967, anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Điều còn lại sau tiếng súng

Gần sáu thập kỷ đã trôi qua kể từ trận đánh Cha Lo.

Những chiếc máy bay năm ấy không còn xuất hiện trên bầu trời Quảng Bình.

Những trận địa pháo đã trở thành dấu tích lịch sử.

Nhưng có một điều rất đặc biệt:

Một câu nói chỉ gồm vài chữ được cất lên giữa bom đạn năm 1964 vẫn được nhiều thế hệ người Việt Nam biết đến.

Có lẽ bởi sức mạnh của câu nói ấy không nằm ở ngôn từ.

Nó nằm ở người đã nói ra nó.

Nguyễn Viết Xuân không đứng ở nơi an toàn để yêu cầu đồng đội tiến lên.

Anh bước ra giữa trận địa.

Không nói với người lính rằng họ phải dũng cảm.

Anh đứng bên cạnh họ.

Không nói rằng máy bay đối phương không đáng sợ rồi quay trở lại công sự.

Anh ở lại với những khẩu pháo cho đến khi chính mình bị thương.

Và ngay cả khi biết mình khó có thể sống, điều anh còn nghĩ đến vẫn là trận địa, là đồng đội và là nhiệm vụ của đơn vị.

Đó là lý do tiếng hô ở Cha Lo đã sống lâu hơn người cất lên nó.

Ngày nay, chúng ta có thể đọc câu chuyện ấy trong sách.

Có thể nhìn thấy chân dung Nguyễn Viết Xuân trong bảo tàng.

Có thể nhìn khẩu pháo của đơn vị anh từng chiến đấu.

Nhưng để hiểu được ý nghĩa thật sự của sáu chữ năm ấy, có lẽ phải hình dung lại khoảnh khắc:

Trên đầu là máy bay phản lực.

Xung quanh là bom nổ.

Trước mặt là những pháo thủ trẻ đang giữ chặt vị trí.

Và giữa khói lửa, một người chính trị viên bước ra khỏi công sự, đứng thẳng bên khẩu pháo rồi hô:

“Nhằm thẳng quân thù, bắn!”

Người nói câu ấy đã nằm lại ở tuổi ba mươi.

Nhưng mệnh lệnh từ trận địa Cha Lo thì đã đi cùng cả một thế hệ bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Nguồn tư liệu: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia; Báo Quân đội nhân dân.