Tiếng kêu xé ruột từ nhà tù Côn Đảo

Năm 1908, phong trào chống thuế ở miền Trung bùng nổ. Dù Phan Châu Trinh không chủ trương bạo động, chính quyền thực dân Pháp vẫn quy kết ông là kẻ xúi giục và bắt giam ông, tuyên án tử hình. Nhờ sự can thiệp của Hội Nhân quyền Pháp, bản án được giảm xuống thành đày biệt xứ ra Côn Đảo.

Tại Côn Đảo, nơi được mệnh danh là "địa ngục trần gian", Phan Châu Trinh phải lao dịch nặng nhọc dưới cái nắng chói chang và sự hành hạ dã man của chúa đảo. Tuy nhiên, đập đá đập gạch không làm đập tan được chí khí của vị sĩ phu kiên cường.

Tại đây, ông đã sáng tác bài thơ nổi tiếng "Đập đá ở Côn Lôn". Những câu thơ như "Thân làm tội nợ chốn bao la / Thử sức ra tay đỡ đất trời" không chỉ phản ánh khí phách hiên ngang, coi thường gian khổ của ông mà còn trở thành ngọn lửa sưởi ấm tinh thần cho hàng trăm tù nhân chính trị khác.