Tiếng khóc vang vọng giữa cánh đồng Mỹ Lai: Ký ức, sự tha thứ và khát vọng hòa bình.

Có những ký ức không nằm trên những trang sách giáo khoa, mà nằm trong những vết nhăn trên gương mặt của những nhân chứng sống. Là một người trẻ sinh ra trong thời bình, tôi thường tự hỏi, lịch sử thực sự đã chảy qua mảnh đất Quảng Ngãi quê hương mình như thế nào? Cho đến khi tôi được nghe kể lại về câu chuyện của bà Phạm Thị Thuận – người đàn bà may mắn sống sót mang trong mình nỗi đau của ngày 16 tháng 3 năm 1968 trong cuộc thảm sát tại thôn Mỹ Lai, xã Sơn Mỹ, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi (nay thuộc xã Tịnh Khê).

Trong ký ức của bà Thuận, buổi sáng ngày 16 tháng 3 năm 1968 không khác gì mọi ngày bình yên khác. Bà vừa mới thức dậy, bếp lửa còn đượm hồng, nồi khoai luộc đang reo trên bếp. Nhưng, sự yên bình đó bị xé toạc bởi tiếng trực thăng gầm rú và tiếng súng đanh lạnh của quân đội Mỹ.Khi những binh sĩ thuộc Đại đội Charlie (Sư đoàn bộ binh 23) đổ bộ xuống Mỹ Lai, họ mang theo mệnh lệnh truy quét du kích, nhưng điều họ để lại chỉ là tang thương. Bà Thuận kể, giọng bà chậm rãi như thể đang lội ngược dòng nước lũ:

- "Họ giết những người ở ruộng đầu tiên, rồi sau đó là gia súc. Chúng tôi chỉ là những người nông dân làm lụng nuôi thân,Chỉ có một vài vũ khí được tìm thấy, thương vong duy nhất của quân Mỹ ngày hôm đó là một binh sĩ tự bắn vào chân mình”.

Những tên đồ tể Mỹ coi toàn bộ dân làng, bao gồm cả phụ nữ và trẻ em, là kẻ thù. Binh nhì Paul Meadlo đã thừa nhận trong một cuộc phỏng vấn với kênh CBS News năm 1969 rằng ông ta đã hạ sát khoảng 10-15 người cả đàn ông, phụ nữ và trẻ em mà không cần nhắm bắn.

-“Đàn ông, phụ nữ và cả trẻ em?”, Wallace hỏi.

-“Vâng”, Meadlo trả lời.

-“Cả trẻ em??”, Wallace hỏi lại.

-“Vâng, cả trẻ em”, Meadlo xác nhận.

Bà Thuận và các con đã phải nín thở, nép mình vào lòng đất mẹ trong nhóm 6 người sống sót duy nhất sau cuộc càn quét ấy. Hình ảnh người phụ nữ gầy guộc ấy phải chờ đợi hàng giờ liền bên bờ sông, chờ những bước chân quân thù rời đi, là một hình ảnh ám ảnh về sức sống mãnh liệt của con người trước cái chết cận kề. Cuộc thảm sát kinh hoàng ấy chỉ khép lại khi có một người lính Mỹ – Chuẩn úy Hugh Thompson – nhìn thấy sự bất ổn dưới lòng đất Sơn Mỹ:

- "Có điều gì không ổn về việc này" – lời nói của ông qua radio đã cứu sống nhóm 11 dân làng khi ông quyết định cho trực thăng hạ cánh, ra lệnh cho xạ thủ súng máy sẵn sàng ngăn chặn đồng đội mình. Chính trong khoảnh khắc đó, lịch sử đã ghi lại rằng giữa bóng tối của chiến tranh, vẫn có những tia sáng của lòng nhân đạo.Điều khiến tôi xúc động nhất không phải là nỗi đau bà Thuận đã trải qua, mà là sự tha thứ bà dành cho tương lai.

50 năm sau, khi nhắc lại chuyện cũ, bà không nói về hận thù. Bà nói về tình bạn giữa hai dân tộc:

-"Ngày nay, người dân Mỹ và người dân Việt Nam đang hợp tác để tạo dựng tình bạn. Khi đang kết bạn, chúng ta sẽ phải cùng cố gắng đảm bảo rằng, sẽ không còn một cuộc thảm sát nào nữa". 

Bà Thuận nhắn nhủ. Khép lại câu chuyện của bà Thuận, tôi tự hỏi mình: Thế hệ trẻ chúng ta sẽ làm gì với những ký ức này? Lịch sử không phải là để mang nặng trong lòng sự hận thù, mà là để chúng ta hiểu cái giá của hòa bình đắt đỏ đến nhường nào. Mỹ Lai ngày nay đã xanh lại những cánh đồng, và cũng chính trên mảnh đất ấy, tình hữu nghị đang nảy mầm. Là một sinh viên ngành giáo dục tiểu học, câu chuyện của bà Thuận chính là bài học quý giá nhất mà tôi muốn mang vào lớp học sau này. Tôi sẽ kể cho các em nhỏ về một bà Thuận kiên cường, về những người lính đã chọn lòng nhân đạo giữa lằn ranh sinh tử, để các em biết trân trọng giá trị của sự tử tế."Kể lại một câu chuyện – Gìn giữ một ký ức – Tiếp nối một thế hệ." Câu chuyện về Mỹ Lai không chỉ là ký ức của một người, đó là lời nguyện cầu của cả dân tộc về một thế giới không còn bóng đen của súng đạn. Đó là cách chúng tôi – những người trẻ – đang tiếp nối ngọn lửa của cha anh.