TIẾNG LÒNG CỦA MỘT NHÀ NHO TRƯỚC BUỔI GIAO THỜI

Bên cạnh thành tích khoa cử, Vũ Phạm Hàm còn được hậu thế biết đến qua một khối lượng trước tác đáng kể. Những sáng tác ấy không chỉ thể hiện tài năng văn chương mà còn phản ánh tâm trạng của một trí thức sống trong thời kỳ xã hội có nhiều thay đổi.

Trong cuộc đời hơn 40 năm, ông để lại nhiều tác phẩm như “Kinh sử thi tập”, “Thám hoa văn tập”, “Thư Trì thi tập”, “Mộng Hồ gia tập”, “Mộng Hồ thi tuyển”, “Hưng Hóa tỉnh phú”, “Tuyên Quang tỉnh phú” và “Tập Đường thuật hoài”.

Qua các tác phẩm, hình ảnh Vũ Phạm Hàm hiện lên không đơn thuần là một vị quan hay nhà khoa bảng. Đó còn là một nhà Nho luôn suy tư trước những biến động của đất nước và sự thay đổi trong đời sống xã hội.

Thời đại ông sống chứng kiến sự chuyển biến mạnh mẽ khi nền cựu học truyền thống dần bị thay thế bởi tân học. Đứng trước sự thay đổi ấy, tâm trạng của Vũ Phạm Hàm vừa có sự hoài niệm về những giá trị cũ, vừa thể hiện sự trăn trở trước thời cuộc.

Một nét nổi bật trong thơ văn của ông là tâm trạng không quá thiết tha với danh lợi. Dù từng đứng đầu cả ba kỳ thi Hương, Hội, Đình và đạt danh hiệu Thám hoa, ông vẫn nhiều lần thể hiện khát vọng được rời xa chốn quan trường để trở về cuộc sống điền viên.

Chính những cảm xúc ấy làm nên giá trị riêng trong sáng tác của Vũ Phạm Hàm. Văn chương trở thành nơi ông gửi gắm suy nghĩ, nỗi niềm và những trăn trở của một trí thức trước bước chuyển của lịch sử.