Tiếng mìn giữa tuổi mười ba và lời hẹn còn dang dở

Có những người chưa kịp đi hết tuổi thơ đã bước vào những năm tháng chiến tranh. Phùng Ngọc Liêm là một chiến sĩ nhỏ tuổi ở Bạc Liêu, tham gia cách mạng khi mới 13 tuổi. Câu chuyện về anh gắn với một chiến công được nhắc đến như “Tiếng mìn bất tử” và sự hy sinh giữa lúc tuổi đời còn rất trẻ.

Người con của vùng quê Nam Bộ

Phùng Ngọc Liêm sinh ngày 10 tháng 7 năm 1955, quê tại ấp Mỹ Đông, xã Mỹ Quới, huyện Thạnh Trị, tỉnh Sóc Trăng trước đây, nay thuộc thành phố Cần Thơ. Anh lớn lên trong giai đoạn cuộc kháng chiến chống Mỹ diễn ra ác liệt ở miền Nam, khi nhiều vùng quê phải sống giữa những biến động và mất mát do chiến tranh gây ra.

Năm 1968, khi mới 13 tuổi, Phùng Ngọc Liêm tham gia cách mạng. Anh trở thành chiến sĩ của Đội Biệt động thị xã Bạc Liêu, một lực lượng hoạt động trong điều kiện đặc biệt khó khăn, gắn với địa bàn đô thị và vùng ven.

Ở tuổi mà nhiều bạn bè còn đang ngồi trên ghế nhà trường, Liêm đã tham gia vào một tổ chức cách mạng và nhận những nhiệm vụ phù hợp với hoàn cảnh chiến trường lúc bấy giờ. Sự kiện ấy cho thấy chiến tranh đã tác động sâu sắc đến cuộc sống của thanh thiếu niên ở những vùng đất có phong trào đấu tranh.

Những tư liệu được công bố về anh không kể đầy đủ từng ngày tháng tuổi thơ, những người thân bên cạnh hay những ước mơ riêng. Nhưng dấu mốc anh tham gia cách mạng khi mới 13 tuổi đã cho thấy một tuổi trẻ sớm gắn với vận mệnh của quê hương.

Bạc Liêu trong những ngày cam go

Sau những đợt Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, tình hình tại nhiều địa bàn miền Nam trở nên phức tạp. Lực lượng cách mạng gặp không ít khó khăn, trong khi các hoạt động phản kích và kiểm soát địa bàn diễn ra quyết liệt.

Tại Bạc Liêu, phong trào đấu tranh ở vùng ven cũng chịu nhiều sức ép. Trong bối cảnh ấy, các chiến sĩ biệt động phải hoạt động giữa môi trường đầy bất trắc, dựa vào sự tổ chức, phối hợp và hỗ trợ của lực lượng tại địa phương.

Phùng Ngọc Liêm là một trong những chiến sĩ trẻ hoạt động trong giai đoạn đó. Anh tham gia Đội Biệt động thị xã Bạc Liêu khi tuổi đời còn rất nhỏ, giữa lúc phong trào cách mạng phải đối mặt với nhiều thử thách.

Không nên hình dung người chiến sĩ trẻ chỉ qua những danh hiệu được trao tặng sau này. Đằng sau mỗi tên tuổi là một con người có gia đình, có tuổi thơ và có những điều bình dị của cuộc sống. Chiến tranh đã khiến con đường trưởng thành của nhiều người trẻ như Liêm rẽ sang một hướng khác, đặt họ trước những nhiệm vụ vượt xa cuộc sống thường nhật.

“Tiếng mìn bất tử”

Sau những đợt tiến công đầu năm 1968, lực lượng cách mạng ở một số địa bàn gặp khó khăn trong việc giữ thế chủ động. Tình hình chiến trường buộc các đơn vị phải tiếp tục tìm cách duy trì hoạt động và tạo tác động trên địa bàn.

Trong hoàn cảnh đó, Phùng Ngọc Liêm tham gia một trận đánh được ghi lại trong tư liệu lịch sử địa phương. Tiếng nổ của trận đánh đã gây tổn thất cho phía đối phương; một số sĩ quan và cảnh sát thiệt mạng, một số người khác bị thương. Phùng Ngọc Liêm hy sinh ngay tại trận địa.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, ngay trong ngày ấy, anh được Ban Chỉ huy Tỉnh đội Sóc Trăng công nhận danh hiệu Dũng sĩ diệt ngụy và được Thị đoàn Bạc Liêu kết nạp vào Đoàn Thanh niên nhân dân cách mạng Việt Nam.

Chiến công gắn với anh về sau được gọi bằng cái tên giàu sức gợi: “Tiếng mìn bất tử”. Đó không chỉ là cách nhắc lại một sự kiện trên chiến trường, mà còn là dấu ấn về một chiến sĩ trẻ đã hy sinh khi đang làm nhiệm vụ.

Những tư liệu công khai chưa cung cấp đầy đủ mọi chi tiết về diễn biến trận đánh hay những phút cuối cùng của anh. Vì vậy, câu chuyện về Phùng Ngọc Liêm cần được kể bằng sự trân trọng đối với những gì đã được xác minh, thay vì thêm vào những lời thoại hoặc cảnh tượng không có căn cứ.

Tuổi trẻ được ghi vào lịch sử

Phùng Ngọc Liêm hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Anh chưa có cơ hội trải qua những năm tháng trưởng thành như bao người cùng trang lứa, chưa thể biết cuộc sống quê hương sẽ đổi thay ra sao sau chiến tranh.

Nhưng sự hy sinh của anh đã được đồng đội và địa phương ghi nhận. Từ một chiến sĩ nhỏ tuổi của Đội Biệt động thị xã Bạc Liêu, tên tuổi Phùng Ngọc Liêm dần trở thành một phần trong ký ức lịch sử của vùng đất này.

Ngày 28 tháng 4 năm 2014, anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những đóng góp và sự hy sinh của người chiến sĩ trẻ. Tên anh cũng được đặt cho một trường tiểu học gần nơi anh hy sinh, để câu chuyện về người con quê hương tiếp tục được nhắc lại với các thế hệ học sinh.

Để ký ức không dừng lại ở một danh hiệu

Khi nhắc đến những người đã hy sinh trong chiến tranh, chúng ta thường nhớ đến chiến công, danh hiệu và những dấu mốc lịch sử. Nhưng với Phùng Ngọc Liêm, điều khiến câu chuyện của anh trở nên đặc biệt còn nằm ở tuổi đời rất trẻ khi anh tham gia cách mạng và hy sinh.

Anh là một trong nhiều thanh thiếu niên đã sống trong thời chiến, khi những biến động của đất nước ảnh hưởng trực tiếp đến gia đình, làng xóm và tương lai của họ. Câu chuyện của anh nhắc chúng ta rằng chiến tranh không chỉ được ghi lại bằng những chiến dịch lớn, mà còn bằng cuộc đời của những con người cụ thể, trong đó có cả những người chưa kịp trưởng thành.

Ngày nay, khi cuộc sống thanh bình đã trở thành điều quen thuộc với nhiều thế hệ, việc tìm hiểu về Phùng Ngọc Liêm cũng là dịp để nhìn lại những mất mát mà chiến tranh để lại, đồng thời trân trọng giá trị của hòa bình.

Có thể thời gian đã khiến nhiều chi tiết về cuộc đời anh trở nên khó tìm lại. Nhưng tên tuổi Phùng Ngọc Liêm vẫn được lưu giữ trong tư liệu lịch sử và trong ký ức của quê hương. Từ một người chiến sĩ nhỏ tuổi, anh trở thành một phần của câu chuyện về thế hệ đã đi qua chiến tranh và để lại tuổi trẻ của mình cho đất nước.

Phùng Ngọc Liêm – người chiến sĩ tuổi mười ba, người con của quê hương Bạc Liêu, và một cái tên được lịch sử ghi nhớ qua “Tiếng mìn bất tử”.