Tiếng reo hò ở Rạch Gầm và hành quân thần tốc mùa xuân Kỷ Dậu

Vào những năm cuối thế kỷ XVIII, đất nước Đại Việt rơi vào cảnh chia cắt kéo dài, nhân dân lầm than. Từ Tây Sơn (Bình Định), ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ phất cờ khởi nghĩa. Trong số đó, Nguyễn Huệ hiện lên như một ngôi sao kiệt xuất, vị tướng "trăm trận trăm thắng" chưa từng thất bại trên chiến trường.

Năm 1785, ông đã khẳng định thiên tài quân sự bằng việc đập tan 5 vạn quân Xiêm trong trận Rạch Gầm – Xoài Mút lừng lẫy. Nhưng thử thách lớn nhất trong đời ông – trận chiến quyết định vận mệnh dân tộc – lại nằm ở mùa xuân năm 1789.

1. "Đánh cho lịch sử biết nước Nam anh hùng có chủ"

Năm 1788, lợi dụng sự cầu viện của Lê Chiêu Thống, Tôn Sĩ Nghị dẫn 29 vạn quân Thanh ồ ạt tràn qua biên giới, chiếm đóng Thăng Long. Quân giặc ngạo mạn cho rằng Đại Việt đã nằm gọn trong tay, chuẩn bị ăn Tết sang xuân mới cất quân đánh xuống phía Nam.

Nhận tin báo, ngày 22 tháng 12 năm 1788 (25 tháng Chạp năm Mậu Thân), tại núi Bàn Nẩy (Thừa Thiên Huế), Nguyễn Huệ chính thức làm lễ đăng quang lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu là Quang Trung. Ngay sau lễ đăng quang, ông lập tức chỉnh đốn quân đội, lập kế hoạch tiến quân ra Bắc.

Tại Nghệ An, trong buổi duyệt binh lịch sử, vua Quang Trung đã đọc lời tuyên ngôn hừng hực khí thế:

"Đánh cho để dài tóc/ Đánh cho để đen răng/ Đánh cho nó bánh xe đố nát/ Đánh cho nó giáp trụ tan tành/ Đánh cho sử知 nước Nam quốc quốc hữu chủ!"

Lời dụ ấy như ngọn lửa thiêu rụi mọi lo ợ, biến mỗi người lính Tây Sơn thành một mãnh tướng sẵn sàng xả thân vì Tổ quốc.

2. Chiến dịch thần tốc có một không hai

Để áp sát Thăng Long trước khi giặc kịp trở tay, vua Quang Trung đã tạo nên một kỳ tích hành quân trong lịch sử quân sự thế giới.

Ông chia quân thành các toán, dùng võng cứ hai người khiêng một người lính luân phiên nghỉ ngơi, vừa đi vừa nấu ăn, duy trì tốc độ di chuyển khủng khiếp. Từ Phú Xuân (Huế) ra đến Tam Điệp (Ninh Bình) dài hàng trăm cây số, toàn quân Tây Sơn tiến bước liên tục mà không hề suy giảm sức chiến đấu.

Đêm mùng 3 Tết Kỷ Dậu (1789), quân Tây Sơn bất ngờ bao vây đồn Hà Hồi (Thường Tín, Hà Nội). Bằng tiếng loa uy nghiêm và uy thế áp đảo, vua Quang Trung buộc toàn bộ quân giặc tại đây phải đầu hàng mà không tốn một giọt máu.

3. Bão lửa Ngọc Hồi – Đống Đa

Mờ sáng mùng 5 Tết, trận quyết chiến chiến lược diễn ra tại đồn Ngọc Hồi và đồi Đống Đa.

Vua Quang Trung trực tiếp cưỡi voi chiến ra mặt trận, áo vôi nhuộm đen khói súng. Ông cho ghép các tấm ván bọc ướt rơm để làm lá chắn di động chống lại hỏa lực địch, cho quân tinh nhuệ áp sát đồn giặc. Trước sức tấn công như vũ bão của quân Tây Sơn, đồn Ngọc Hồi bị san phẳng, tướng giặc Hứa Thế Hanh bỏ mạng.

Cùng lúc đó, đạo quân của Đại tướng Đặng Tiến Đông bất ngờ tập kích đồn Đống Đa, khiến tướng giặc Sầm Nghi Đống phải thắt cổ tự tử.

Tôn Sĩ Nghị đang hoan hỉ ăn Tết trong thành Thăng Long nghe tin đồn thất thủ, hoảng loạn đến mức "ngựa không kịp đóng yên, người không kịp mặc giáp", bỏ chạy qua sông Hồng. Quân Thanh chen nhau qua cầu phao tháo chạy khiến cầu gãy, hàng vạn tên giặc chết đuối làm tắc nghẽn cả dòng sông.

Trưa mùng 5 Tết Kỷ Dậu – sớm hơn dự kiến hai ngày – vua Quang Trung tiến vào thành Thăng Long trong tiếng reo hò vang dội của nhân dân. Áo bào màu hoàng bào của ông chiến bào đã bị ám đen bởi khói thuốc súng.

Di sản nghìn năm

Thắng lợi Kỷ Dậu 1789 không chỉ quét sạch 29 vạn quân xâm lược, bảo vệ trọn vẹn độc lập dân tộc mà còn khẳng định nghệ thuật quân sự đỉnh cao: lấy ít địch nhiều, bất ngờ, thần tốc và táo bạo.

Dù trị vì ngắn ngủi và qua đời đột ngột vào năm 1792, vua Quang Trung đã kịp để lại những chính sách cải cách tiến bộ về kinh tế, giáo dục (đưa chữ Nôm thành chữ viết chính thức) và ngoại giao kiên cường nhưng khéo léo.

Hình ảnh vị vua áo vải cờ đào cưỡi voi chiến dẫn đầu đoàn quân đại thắng mùa xuân mãi là biểu tượng bất tử về ý chí tự cường và khí phách kiên cường của dân tộc Việt Nam.