Tiếng súng bên bờ Nậm Thi

Tôi sinh ra và lớn lên bên bờ suối Nậm Thi, khi ấy Mường Hum còn yên bình, bản làng nằm nép mình dưới rừng sa mộc. Nhưng từ năm 1886, yên bình ấy vỡ tan như bát nước rơi xuống đá.

Đầu tháng ba năm ấy, tin giặc Pháp từ miền xuôi kéo lên đánh chiếm Lào Cai truyền về nhanh hơn gió núi. Ngày 25 tháng 3 năm 1886, tiếng súng vang lên từ phía Lào Cai. Nghĩa quân các dân tộc – người Mông, Dao, Hà Nhì, Giáy – ai có dao dùng dao, ai có súng kíp dùng súng kíp, kéo ra chặn giặc. Tôi còn nhớ rõ ánh mắt cha tôi khi vác khẩu súng kíp cũ, vừa cười vừa dặn: “Đất này của tổ tiên, còn thở là còn giữ”.

Nhưng giặc đông, súng lớn, đạn dài. Nghĩa quân ta vũ khí thô sơ, nhiều trận đánh phải rút lui. Không phải vì sợ, mà để giữ người, giữ sức. Có đêm, cả bản tắt lửa, chỉ nghe tiếng gió rừng và tiếng khóc nghẹn của những người tiễn chồng, tiễn con đi đánh giặc.

Dẫu nhiều trận thất bại, lòng người Mường Hum chưa bao giờ khuất phục. Núi còn đó, suối còn đó, thì giặc chưa thể yên thân.