Tiếng súng dân quân trong Chiến dịch Bình Giã

Cách đây không lâu, trong một lần cùng Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam đi tìm hài cốt liệt sĩ tại huyện Châu Đức (tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu), tôi được chứng kiến một ông lão cứ chạy đi, chạy lại, liên tục đôn đốc anh em dân quân khai quật khu đất phán đoán có hài cốt liệt sĩ. Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Doanh, nguyên Phó tư lệnh về Chính trị Quân đoàn 4, đi cùng đoàn, nói với tôi: “Đó là đồng chí Bùi Thế Ba (thường gọi là Ba Lèo), năm nay 72 tuổi, nguyên xã đội trưởng tham gia Chiến dịch Bình Giã. Tích cực, năng nổ lắm!”. Cuối giờ chiều, tôi gặp chú Ba Lèo để tìm hiểu thêm về lực lượng dân quân tự vệ (DQTV) ngày ấy. Câu chuyện của chú và các nhân chứng bắt đầu từ khoảng thời gian trước Chiến dịch Bình Giã.

Chú Ba Lèo kể: Đầu năm 1960, xã tôi đã có lực lượng du kích khá mạnh. Trên địa bàn có đồn điền cao su rộng lớn. Bà con trong xã hừng hực khí thế cách mạng, rất có lợi cho bộ đội ta. Tuy nhiên, xã cũng có ấp chiến lược Bình Giã là ấp kiểu mẫu do chính quyền Ngô Đình Diệm dựng lên, gồm toàn dân di cư, theo đạo và một bộ phận gia đình sĩ quan, binh lính Quân đội Sài Gòn. Đây được coi là pháo đài chống cộng “bất khả xâm phạm” của địch. Chúng tổ chức lực lượng phòng vệ đông tới mấy liên trung đội và một đại đội biệt động quân đóng dã ngoại bảo vệ vòng ngoài; có ụ súng, lô cốt, giao thông hào và dây kẽm gai chắc chắn. Phá được ấp chiến lược này mới tạo thế cho ta giải phóng địa bàn toàn huyện.

Mặc dù chưa thể tiêu diệt được bọn địch trong ấp chiến lược nhưng từ năm 1960 đến khi Chiến dịch Bình Giã nổ ra, lực lượng DQTV, du kích địa phương liên tiếp tổ chức những trận đánh quấy rối, bao vây đồn bót, nghi binh đánh lạc hướng địch gây cho chúng tâm lý hoang mang, lo sợ; đồng thời bảo vệ dân làng, ngăn chặn những trận càn quét, cướp bóc. Huyện ủy Châu Đức chỉ đạo thành lập những đội thanh niên xung phong phục vụ chiến trường. Tự vệ, công nhân đồn điền cao su cũng hăng hái tham gia, bí mật sử dụng xe hơi, máy cày vận chuyển lương thực, khí tài cho bộ đội. Dân quân, du kích các xã: Ngãi Giao, Bình Ba, Xuân Sơn, Bình Giã… tích cực hoạt động nhỏ lẻ căng kéo lực lượng địch. Cuối năm 1964, Ba Lèo đảm nhiệm Xã đội trưởng xã Bình Giã, trực tiếp chỉ huy dân quân, du kích xã phục vụ chiến đấu, chuẩn bị hậu cần, sẵn sàng tải thương, tiếp tế lương thực, thuốc men cho bộ đội trong Chiến dịch Bình Giã. Chú Ba Lèo nhớ lại:

- Rạng sáng 2-12-1964, Chiến dịch Bình Giã mở màn. Chúng tôi được giao nhiệm vụ phối hợp với Đại đội 445 LLVT tỉnh Bà Rịa và Tiểu đoàn 1 (Trung đoàn 1 bộ đội chủ lực Miền) đánh vào ấp chiến lược. Anh em dân quân vừa tải đạn, vừa tham gia chiến đấu, chiếm được 2/3 ấp nhưng đến sáng, địch đổ Tiểu đoàn 38 biệt động quân xuống giải vây. Do quá chênh lệch lực lượng nên chúng tôi phải rút khỏi trận đánh. “Thua keo này, bày keo khác”, được sự chỉ đạo của cấp trên, tôi triển khai cho anh em dân quân địa phương tổ chức nhân dân xuống đường tuần hành, biểu dương lực lượng, vây ép các đồn, bót bảo an. Đêm 7-12, chúng tôi tiếp tục phối hợp với Đại đội 445 và bộ đội chủ lực tiến công Bình Giã lần hai. Trước giờ xuất phát, anh em trong đội được thông báo, tại huyện Long Đất, dân quân, du kích các xã Long Hội, Phước Hải liên tiếp bao vây đồn, cùng nhân dân nổi dậy làm chủ được 3 ấp. Bởi vậy, tinh thần chúng tôi lên rất cao, chỉ chờ hiệu lệnh là cùng bộ đội chủ lực xung phong.

Lần tiến công thứ hai vào Bình Giã, quân ta vẫn đánh theo nghệ thuật “điệu hổ ly sơn”, đánh “khơi ngòi” nhử địch đổ quân để tiêu diệt các chiến đoàn chủ lực của chúng đến cứu viện giải tỏa. Suốt mấy ngày liên tiếp, lực lượng DQTV tổ chức các đợt tiến công uy hiếp tinh thần quân địch trong ấp chiến lược. Du kích các xã ngày đêm làm nhiệm vụ dẫn đường, tiếp lương, tải đạn, khiêng cáng thương binh, đào phá các trục lộ giao thông ngăn chặn địch hành quân tiếp tế. Các trận đánh nhỏ lẻ thường xuyên diễn ra buộc Tiểu đoàn 38 biệt động quân phải bộc lộ đội hình, phân tán lực lượng, một bộ phận phải rút vào khu vực nhà thờ ẩn náu. Nhờ đó, Xã đội trưởng Bùi Thế Ba đã tập hợp 40 chiến sĩ DQTV phối hợp cùng Đại đội 445 áp sát nhà thờ, dùng lựu đạn, thủ pháo tiến công tiêu diệt gần 60 tên địch, tạo thuận lợi cho bộ đội chủ lực tiêu diệt toàn bộ tiểu đoàn biệt động quân. Địch huy động Thiết đoàn 3 bổ sung cho Bình Giã. Sau nhiều ngày dân quân, du kích, bộ đội địa phương tổ chức đánh tiêu hao, lần tiến công thứ ba vào ấp chiến lược Bình Giã đêm 27-12-1964, ta đã làm chủ hoàn toàn ấp chiến lược, tiếp tục giai đoạn hai của chiến dịch.

Đại tá Nguyễn Văn Tòng, nguyên Chính ủy Trung đoàn 1 (Trung đoàn Bình Giã, thuộc Sư đoàn 9, Quân đoàn 4 ngày nay), kể: Ngay sau khi ta chiếm được Bình Giã, địch đổ quân xuống Đông Bắc ấp chiến lược rồi bổ sung thủy quân lục chiến nhưng đều bị ta diệt gọn. Nhân cơ hội này, DQTV và du kích xã Ngãi Giao tiến công tụi lính bảo an dân vệ đồn Dốc 30, đồn Đặng Phát, bót Kim Long. Dân quân xã Bình Ba kết hợp với LLVT chặn đánh thiết đoàn của địch từ Bà Rịa lên chi viện cho Bình Giã, tiêu diệt một tiểu đoàn biệt động quân, tạo thế và lực cho ta giải phóng địa bàn huyện lỵ Châu Đức… Chiến dịch Bình Giã là một điển hình của sự phối hợp giữa lực lượng DQTV với bộ đội chủ lực mang lại thắng lợi giòn giã.

Thiếu tướng Nguyễn Nam Hưng, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 800 chủ lực Miền, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu, kể: Không phải tới trận Bình Giã DQTV mới chứng tỏ vai trò của mình mà trước đó giữa năm 1964, khi tên Bé quận trưởng Đức Thạnh chỉ huy hai đại đội lính bảo an dân vệ có xe tăng hỗ trợ mở đường càn ủi, đánh phá khu lòng chảo Kim Long để ép dân ra ấp Đường Cung, dựa vào địa đạo trong các ấp, anh em du kích Kim Long đã chiến đấu suốt một ngày đêm tiêu diệt hàng chục tên, trong đó có 2 cố vấn Mỹ rơi xuống hầm chông. Tên quận trưởng buộc phải rút quân về chi khu, bỏ dở trận càn quét. Rồi trong trận đánh đồn Bình Ba, du kích xã Bình Ba phối hợp với bộ đội địa phương định đột nhập vào đồn lấy máy tiện của chúng về xây dựng công binh xưởng. Nhưng khi ta cơ động thì địch phát hiện, tập trung quân ở các đồn xung quanh bao vây. Nhờ thông thuộc địa hình, anh em du kích đã lợi dụng màn đêm tiêu diệt tên Nguyễn Vĩnh Trinh chỉ huy đồn, bắt sống 11 tên khác, trong đó có tên phụ tá quận trưởng, đốt cháy 1 xe Jeep, thu 1 khẩu cối vác vai và 60 viên đạn. Thuận đà thắng lợi, bộ đội huyện Châu Đức tập hợp lực lượng bức rút các đồn địch dọc lộ 2, buộc chúng phải rút về chi khu Đức Thạnh. Xã Bình Ba được giải phóng, trở thành căn cứ của du kích và LLVT tỉnh, trong đó có Tiểu đoàn 800… Đặc biệt, trong Chiến dịch Bình Giã, tự vệ và công nhân cao su Bà Rịa-Long Khánh dọc lộ 2 đã biểu tình tạo sức ép với giới chủ để tổ chức lực lượng tham gia tải gạo, đạn phục vụ bộ đội; thành lập một đại đội dân công hỏa tuyến gồm 60 nam, nữ công nhân vừa phục vụ chiến đấu, vừa phối hợp với Tiểu đoàn 800 vây ép đồn địch ở Bình Sơn, Đức Mỹ, An Phú; tạo đà cho Trung đoàn 1 giải phóng địa bàn...

Kết thúc chiến tranh, trở về với đời thường, những dân quân, du kích năm xưa vẫn không quên nghĩa tình đồng đội, những người đã ngã xuống nơi chiến trường. Họ dành nhiều thời gian đi khắp các địa bàn từng hoạt động, thu thập thông tin để tìm kiếm mộ phần liệt sĩ. Cựu xã đội trưởng Bùi Thế Ba là một người như thế.