Tiếng suối và ước mơ lớn

Tôi nghe câu chuyện này ở một bản người Thái nằm sâu trong miền Tây Nghệ An, nơi con suối Nậm Lạ chảy quanh năm dưới chân núi. Người kể là ông Vi Văn Hòa, một cựu giáo viên đã nghỉ hưu. Ông bảo rằng tuổi thơ của mình không có nhiều đồ chơi, không có điện, không có sách vở đầy đủ, nhưng lại có một thứ theo ông suốt cuộc đời: tiếng suối và một ước mơ lớn.

Những năm đầu thập niên 1960, bản còn nghèo lắm. Nhà sàn lợp lá cọ, đêm đến chỉ có ánh đèn dầu leo lét. Trẻ con đi học phải băng qua suối, qua những con dốc đất đỏ trơn trượt mỗi mùa mưa.

Cậu bé Hòa khi ấy mới mười tuổi, gầy nhỏ nhưng rất ham học. Mỗi sáng cậu đeo chiếc túi vải mẹ may từ mảnh áo cũ, trong túi chỉ có một quyển vở và đoạn bút chì ngắn bằng ngón tay.

Trên đường đến trường, cậu thường dừng lại bên tảng đá lớn cạnh suối Nậm Lạ. Nước từ trên núi đổ xuống trắng xóa, ngày đêm không ngừng nghỉ.

Cậu hỏi mẹ:

– Sao suối chảy mãi mà không mệt hả mẹ?

Mẹ cười hiền:

– Vì nó muốn đi ra sông lớn.

Câu trả lời giản dị ấy ở lại trong lòng cậu bé rất lâu.

Một buổi chiều, thầy giáo từ huyện lên bản dạy học. Thầy mang theo một tấm bản đồ Việt Nam. Lần đầu tiên Hòa thấy đất nước mình dài và rộng đến thế.

Thầy chỉ vào Hà Nội, Hải Phòng, Sài Gòn rồi nói:

– Các em ở bản nhỏ, nhưng vẫn là con của một đất nước lớn.

Hòa nhìn tấm bản đồ đến quên cả giờ ra chơi.

Tối hôm đó, nằm bên bếp lửa nghe tiếng suối vọng từ xa, cậu nói với cha:

– Con muốn học thật nhiều để đi xa như dòng suối.

Cha im lặng một lúc rồi xoa đầu con:

– Đi xa cũng được, nhưng đừng quên đường về bản.

Những năm chiến tranh, cuộc sống càng khó khăn. Có hôm mưa lũ, nước suối dâng cao, học sinh phải nghỉ học. Có hôm cả lớp chỉ có một ngọn đèn dầu để học chung.

Hòa vẫn không bỏ buổi nào. Cậu thường ngồi bên cửa sổ nhà sàn, nghe tiếng suối chảy và học thuộc từng bài toán, từng đoạn văn.

Bạn bè hỏi:

– Sau này mày muốn làm gì?

Cậu đáp ngay:

– Làm thầy giáo.

Lũ trẻ cười ầm:

– Thầy giáo ở bản nghèo có gì hay?

Hòa nhìn ra dòng suối:

– Nếu không có thầy lên đây, tao đã không biết ngoài núi còn có cả một đất nước rộng như thế.

Năm mười sáu tuổi, Hòa phải đi bộ hơn hai mươi cây số xuống huyện thi tiếp cấp ba. Trước ngày đi, mẹ gói cho cậu nắm cơm ngô và ít muối vừng.

Ra đến đầu bản, tiếng suối Nậm Lạ vẫn vang sau lưng. Cậu đứng lại rất lâu rồi tự nhủ: “Mình sẽ quay về.”

Kỳ thi ấy, cậu đỗ.

Nhiều người trong bản ngạc nhiên vì lần đầu tiên có một học sinh nghèo của bản học lên cao như vậy.

Nhiều năm sau, Hòa học xong sư phạm và được phân công về dạy ở miền xuôi. Nơi đó có điện sáng, đường rộng, cuộc sống dễ dàng hơn nhiều.

Nhưng mỗi đêm, nghe tiếng mưa rơi ngoài cửa, ông lại nhớ tiếng suối quê nhà.

Cuối cùng, ông xin chuyển trở lại miền núi.

Ngày ông về bản nhận công tác, lũ trẻ chạy theo chiếc xe đạp cũ. Ông dựng xe bên tảng đá cạnh suối Nậm Lạ, nơi tuổi thơ từng ngồi mơ mộng.

Tiếng nước vẫn chảy như năm nào.

Ba mươi năm dạy học, ông Vi Văn Hòa đã đưa nhiều học trò ra khỏi bản để học cao hơn. Có người trở thành bác sĩ, kỹ sư, cán bộ, có người lại quay về làm giáo viên như ông.

Một lần, một học trò cũ hỏi:

– Thầy ơi, điều gì khiến thầy không bỏ miền núi?

Ông mỉm cười:

– Vì ngày xưa có một cậu bé ngồi nghe tiếng suối và tin rằng mình có thể đi xa.

Rồi ông nói thêm:

– Ước mơ không cần sinh ra ở nơi giàu có. Nó có thể bắt đầu từ một bản nhỏ, một ngọn đèn dầu, hay chỉ là tiếng nước chảy trong đêm.

Bây giờ, bản đã có đường bê tông, có điện, có sóng điện thoại. Nhưng mỗi sáng sớm, ông Hòa vẫn ra ngồi bên tảng đá cũ.

Tiếng suối Nậm Lạ vẫn đều đặn chảy qua năm tháng.

Ông bảo với tôi:

– Nghe kỹ đi, tiếng suối giống như lời nhắc rằng con người phải luôn tiến về phía trước.

Tôi nhìn dòng nước trắng xóa giữa núi rừng và hiểu rằng tiếng suối và ước mơ lớn không chỉ là câu chuyện của một cậu bé miền núi. Đó là câu chuyện về sức mạnh của học tập, của khát vọng vươn lên và của những con người dẫu đi xa đến đâu vẫn mang trong lòng tiếng gọi của quê hương.