Tiếng thét căm hờn và ngọn lửa mùa thu năm 1945

Hành trình ngược dòng thời gian đưa chúng ta về với vùng Đất mỏ Hồng Gai (Quảng Ninh) những ngày cuối năm 1944, đầu năm 1945. Trong căn nhà nhỏ lộng gió biển tại phường Bãi Cháy, thành phố Hạ Long, cụ ông Phùng Ngọc Hùng (khi ấy đã bước sang tuổi thượng thọ) nheo đôi mắt mờ đục nhìn ra khơi xa, ký ức về một thời kỳ đen tối nhưng oanh liệt của dân tộc lập tức ùa về vẹn nguyên như mới ngày hôm qua.

"Ngày đó, Hồng Gai không yên bình như bây giờ đâu cháu ạ. Đó là một chảo lửa đúng nghĩa," cụ Hùng nghẹn ngào mở đầu câu chuyện bằng giọng run run. Thời điểm đó, phát xít Nhật và quân Đồng minh giao tranh ác liệt, bom đạn dội xuống như trút nước, khiến các kho thóc, kho lương thực của quân Nhật bốc cháy ngùn ngụt. Giữa bối cảnh đó, nạn đói khủng khiếp năm Ất Dậu đang càn quét khắp từ Bắc chí Nam. Người dân hốc hác, bộ xương di động bủa vây khắp các con ngõ. Thấy thóc cháy, vì quá đói, hàng trăm người dân nghèo đã liều mạng bò vào các đống đổ nát, bất chấp lửa phỏng để mót từng hạt thóc cháy đen về nấu cháo cầm cự qua ngày.

Khoảnh khắc ám ảnh nhất cuộc đời cụ Hùng là khi tận mắt chứng kiến những tên lính phát xít Nhật tàn bạo dùng báng súng đánh đập dã man những người dân đói rách, thậm chí xả súng không gớm tay để bảo vệ đống thóc đang cháy tàn. Cụ nhớ như in tiếng xe bò lộc cộc trên đường phố mỗi buổi sớm mai, tiếng người đi nhặt xác chết đói nằm la liệt bên vệ đường, vỉa hè. "Nỗi đau đồng bào gục ngã và sự tàn bạo của kẻ thù đã biến thành một ngọn lửa uất hận rực cháy trong lòng đám thanh niên chúng tôi ngày ấy," cụ Hùng khẳng định, ánh mắt chợt bừng sáng một thứ hào khí lạ kỳ.

Không chịu khuất phục trước cái chết và sự nhục nhã, chàng thanh niên Phùng Ngọc Hùng khi ấy đã bí mật tham gia vào các tổ chức tự vệ địa phương, cùng nhân dân chuẩn bị giáo mác, gậy gộc. Để rồi, khi thời cơ chín muồi vào mùa thu tháng Tám năm 1945, cụ đã cùng hàng vạn người dân Đất mỏ rầm rộ xuống đường, đập tan xiềng xích thực dân, phong kiến, giành chính quyền về tay nhân dân, mở ra kỷ nguyên độc lập tự do cho đất nước.