TIẾNG TRỐNG KHE THUYỀN

Thôn Khe Thuyền, xã Hồng Sơn, tỉnh Tuyên Quang trước đây còn có tên là Khe Môn, Trải qua các thời kỳ lịch sử thôn Khe Thuyền có nhiều thay đổi về địa giới hành chính. Dưới chế độ phong kiến, thôn Khe Thuyền là xã Khe Thuyền thuộc tổng Đồng Văn, phủ Đoan Hùng, chấn Sơn Tây, bao gồm 4 bản là: Khe Thuyền, Giếng Bọc[1], Gò Kiêu và Đồng Mụng.

Năm 1884, thực dân Pháp đánh chiếm Tuyên Quang, xã Khe Thuyền bị đặt dưới ách cai trị của Thực dân, Phong kiến. Do chủ đồn điền Roay đơ Ba (Roayđơba) cai quản thuộc đất chủ (đất chủ là đất có ruộng đất tốt, còn đất xứ là đất có ruộng đất xấu hơn). Chúng thu thuế qua Lý trưởng. Đồn điền Roayđơba do chủ Tây người Pháp cai quản đóng ở thôn Kim Xuyên[2] có lính Pháp bảo vệ khống chế đường thuỷ sông Lô và đường bộ vùng phía Nam tỉnh Tuyên Quang. Ngoài ra chúng còn cho lính rõng đóng dải rác ở các trục đường chính xung quanh khu đồn điền.

Dựa vào bộ máy cai trị quân sự thực dân Pháp và tay sai bao chiếm hầu hết ruộng đất làm đồn điền, Nhân dân phải làm thuê với tiền công rẻ mạt và thường xuyên bị chúng đánh đập, bóc lột, quỵt công, đồng thời còn phải gánh chịu chế độ thuế khoá hết sức nặng nề với nhiều loại thuế khác nhau như: Thuế thân, thuế điền, thuế thổ trạch… Ngoài ra ở đây chúng còn áp dụng chế độ thu Tô liên đới ở đất chủ rất vô lý. Nghĩa là đến mùa lúa chín nhà nào gặt trước chúng thu vét hết rồi sau đó thu của nhà khác trả lại, nhưng triền miên hàng chục năm chúng đều thu khống mà không trả lại cho những người đã bị chúng thu thừa (Tô liên đới), làm cho bà con nông dân rất bất bình, mâu thuẫn giữa nhân dân với bọn quan lại và tay sai ngày càng sâu sắc.

Là địa phương nhân dân vốn có lòng yêu quê hương đất nước nồng nàn, không chịu khuất phục trước áp bức bất công của bọn đế quốc, phong kiến. Nhân dân các dân tộc trong xã Khe Thuyền đã nhiều lần nổi dậy chống nộp Tô liên đới, chống sưu cao thuế nặng, phong trào đấu tranh đã ảnh hưởng khắp vùng phía nam tỉnh Tuyên Quang, vùng Đoan Hùng - Phú Thọ và Lập Thạch – Vĩnh Phúc.

Ngày 03 tháng 02 năm 1930, Đảng cộng sản Đông Dương ra đời, dưới ánh sáng của Đảng, phong tràọ đấu tranh của nhân dân các dân tộc trong xã liên tiếp nổ ra, làm bọn đế quốc tay sai rất hoảng sợ.

Khoảng giữa năm 1935, tại làng Khe Thuyền, xuất hiện người khách lạ, tự giới thiệu tên là Nhạ, biết nói tiếng Pháp, biết chữ quốc ngữ và viết thạo chữ Hán, bày tỏ nguyện vọng muốn được dạy học tại làng. Người khách được ông Trương Đắc (tức Trương Tuần tên thật là Đàm Văn Sỹ) sắp xếp chỗ ở tại nhà ông Lý Trưởng (Hoàng Văn Tàng - tức Lý Tàng), từ đó nhân dân trong làng gọi người khách là thầy giáo Nhạ. Thầy giáo Nhạ được xếp cho một phòng ăn nghỉ tại nhà Lý Trưởng. Hàng ngày vào buổi sáng thầy giáo Nhạ đi dạy chữ quốc ngữ tại nhà ông Trương Đắc, lớp học có gần 10 học sinh gồm: Lưu Đức Duyên, Đàm Tiến Thư, Đàm Ngọc Chúc, Đàm Ngọc Thêm, Trần Ngọc Chúc, Lý Kim Minh... buổi tối thầy giáo Nhạ đến nhà ông Đàm Công Thành (trong làng gọi là ông Vinh) dạy chữ Hán cho các cụ già trong làng. Ngoài việc dạy học, thầy giáo Nhạ còn thường xuyên thăm hỏi dân làng và tổ chức, hướng dẫn cho dân làng cách làm ăn, đoàn kết thôn xóm, đặc biệt là cách ứng xử đối phó khi có quan trên về thu tô, thu thuế.

Thời gian này, tại Khe Thuyền, đời sống nhân dân vô cùng cực khổ, nhân dân phải chịu mọi hình thức thu thuế nộp tô, ai không có ruộng lúa chủ thì phải đi chăm sóc cà phê, thuốc lá, hàng ngày bị cai đánh đập, cúp lương. Ngoài ra chúng còn vơ vét tài sản của nhân dân như: Trâu, bò, lợn, gà... làm cho nhân dân vô cùng cực khổ, mẫu thuẫn giữa bà con nông dân với thực dân phong kiến ngày càng gay gắt.

Đầu tháng 11 năm 1936, nhân dân Khe Thuyền nhận được tin, ngày 07 tháng 11 năm 1936 quan trên sẽ về thu thuế, địa điểm tại nhà Trương Đắc (tức Đàm Văn Sỹ). Trước tình hình đó, các vị chức dịch trong làng tổ chức cuộc họp tại nhà Lý Tàng, cuộc họp dưới sự điều khiển của Lý Tàng và thầy giáo Nhạ, nội dung cuộc họp tập trung bàn cách đối phó với quan trên đi thu tô, thu thuế; cuộc họp đã phân công người làm cơm tiếp quan trên, người đón tiếp, người chuẩn bị sổ sách, bố trí người dân trong làng đến gặt lúa ở cánh đồng ngay phía dưới nhà ông Trương Đăc để khi có vấn đề gì thì hô hào dùng lực lượng đông đảo của người dân để gây áp lực đối với quan đi thu tô thuế.

Đúng theo bố trí khoảng 7 giờ ngày 07 tháng 11 năm 1936, tại nhà Trương Đắc các vị chức dịch trong làng xã đã có mặt đầy đủ để chuẩn bị tiếp đãi quan trên về thu tô, thu thuế, người nấu cơm, người mua rượu, người mang sổ sách của xã để làm việc với quan trên. Đúng 10 giờ ngày 07 tháng 11 năm 1936 (tức ngày 24/9 năm Bính Tý) các quan trên về thu tô, thu thuế như đã báo trước, gồm có: Chánh Phòng, Cai Bắc, Ký Lương và ba tên lĩnh dõng.

Do có sự chuẩn bị trước, nên khi Chánh Phòng đề nghị bàn việc thutô thuế, Lý Tàng đề nghị do đã trưa rồi nên vừa ăn cơm trưa vừa bàn việc, hai bên thống nhấtý kiến. Mâm cơm gồm có 5 người ngồi ăn là Chánh Phòng, Cai Bắc, Ký Lương, Trương Đắc, Lý Tàng. Trong khi uống rượu Chánh Phòng đề nghị thu tô theo kiểu liên đới.Lý Tàng giải thích nhân dân đang bận gặt mùa, lúa chưa gặt xong, chưa có thóc để nộp và cũng không có người vậnchuyển thóc đi nộp. Nhưng Chánh Phòng không nghe, hai bên xô xát, Chánh Phòng laovào đánh Trương Đắc, lập tức Trương Đắc hô to"Hun coong lốc" (tiếngdân tộc Cao Lan nghĩa là đánh trống lên). Ngay sau đó cậu học trò tên Thành(lúc đó mới 13 tuổi) đứng lên đánh được 2- 3 tiếng trống, thì thầy giáo Nhạdật lấy dùi trống và đánh trống ngũ liên (5 hồi). Lúc đó dân làng đang gặt lúa ở xung quanh, cùng nhau cầm liềm, hái, đòn gánh chạy lên xô và trói Chánh Phòng và Cai Bắc, còn Ký Lương nhảy qua cửa sổ, chạy ra ngoài nhảy lên lưng ngựa cùng ba tên lĩnh dõng sợ hãi bỏ chạy theo lối sang thôn Chi Thiết để chạy về đồn điền ở thôn Kim Xuyên.

Sau khi Chánh Phòng và Cai Bắc bị trói chặt vào Cột Chuồng Trâu, thầygiáo Nhạ đã hướng dẫn học trò Đàm Tiến Thư viết biên bản với nội dungtố cáo tội ác của Chánh Phòng và Cai Bắc thu tô, thu thuê khống nhiêu vụ, nênnhân dân căm ghét, nổi dậy đánh trói Chánh Phòng và Cai Băc giải lên đồnThiện Kế. Người đại diện cho dân làng ký biên bản là ông Đàm CôngThành(trong làng hay gọi là ông Vinh, là thầy cúng có uy tín trong làng xã).

Mười ngày sau ông Đàm Công Thành được quan tỉnh trưởng Tuyên Quang gọi lên Thị xã Tuyên Quang để tra hỏi về việc đánh Chánh Phòng và Cai Bắc. Sau khi nhận được tráp đòi, ông Đàm Công Thành cùng một số người đã lên gặp quan Tỉnh trưởng. Do được chuẩn bị từ trước và hướng dẫn của thầy giáo Nhạ, cùng sự khéo léo mềm dẻo cũng như tinh thần đấu tranh kiên quyết của nhân dân thôn Khe Thuyền và trước những chứng cứ vê tội thu tô, thu thuê khống của các tên Chánh Phòng, Cai Bắc, Ký Lương, chính quyền thực dân đã không dám kết tội ai. Như vậy cuộc đấu tranh của nhân dân thôn Khe Thuyền đã giành được thắng lợi. Từ khi tiếng trống Khe Thuyền vang lên, phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân Khe Thuyền từ những năm 1937 đến năm 1940 ngày càng phát triển mạnh mẽ.

Đến cuối năm 1941, đồng chí Lý Đồng (tức Đào Văn Thai) về nhà Bá Nhì (tức Phùng Tú Cẩm) để gây dựng cơ sở cách mạng. Ban ngày đồng chí Lý Đồng đi làm thợ đốt than kiếm sống, ban đêm đi dạy chữ quốc ngữ cho nhân dân, đồng thời tổ chức khai hội gồm những người có tư tưởng tiến bộ đến họp để tuyên truyền cách mạng.

Đầu năm 1945 phong trào cách mạng ở thượng huyện Sơn Dương phát triển mạnh mẽ, đồn Đăng Châu và cả vùng thượng huyện Sơn Dương được hoàn toàn giải phóng, Châu Tự Do được thành lập. Luồng gió tự do từ thượng huyện tràn xuống đã khích lệ phong trào cách mạng vùng trung và hạ huyện Sơn Dương trong đó có xã Hồng Sơn phát triển nhanh chóng. Tháng 5 năm 1945 đồng chí Lê Dục Tôn và đội cứu quốc quân đã về hoạt động tại thôn Khe Thuyền. Đại bản doanh đóng tại nhà ông Đàm Công Thành, tại đây đội cứu quốc quân và nhân dân địa phương đã tổ chức lễ ăn thề.

Từ thôn KheThuyền, đồng chí Lê Dục Tôn đã cử người đi nắm tìnhhình ở các xã xung quanh, mở rộng phạm vi hoạt động tại các xã khu vực hạ huyện Sơn Dương...Cuối năm 1945, xã Hồng Sơn và các xã xung quanh, bọn Tống Lý đều đem ấn tín, triện đồng nộp cho quân cách mạng, đến đây xã Hồng Sơn đã hoàn toàn giải phóng và thành lập chính quyền cách mạng của nhân dân