Tiếng vọng từ lòng đất

Nhưng với những người từng sống và chiến đấu nơi ấy, địa đạo không chỉ là công trình quân sự. Nó là mái nhà, là chiến hào, là nơi giữ lấy sự sống giữa mưa bom bão đạn. Và trong ký ức họ, vẫn còn mãi những tiếng vọng từ lòng đất.

Năm ấy, Tuấn vừa tròn mười bảy tuổi. Nhà cậu ở ven rừng cao su, cha mất sớm, mẹ tần tảo nuôi ba anh em. Khi giặc càn quét ngày một dữ, Tuấn xin tham gia đội giao liên.

Mẹ nhìn con trai gầy gò, đôi mắt đỏ hoe:

– Con còn nhỏ quá.

Tuấn nắm chặt tay mẹ:

– Con nhỏ nhưng quê mình đâu còn chỗ nào bình yên nữa má.

Từ hôm đó, Tuấn trở thành người đưa thư, chuyển thuốc, dẫn đường qua hệ thống địa đạo.

Lần đầu chui xuống hầm, cậu thấy lạnh sống lưng. Miệng hầm nhỏ vừa một người lọt qua. Bên dưới tối om, chỉ có ánh đèn dầu leo lét. Không khí ngột ngạt mùi đất ẩm và khói bếp.

Chú Ba Hùng, người phụ trách hầm, cười:

– Ở riết rồi quen. Dưới này đất cũng biết thở với mình.

Tuấn chưa hiểu, nhưng vài tháng sau cậu mới thấy chú nói đúng.

Ban ngày, trên mặt đất máy bay quần thảo, bom nổ rung trời. Mỗi lần như thế, cả địa đạo rung lên bần bật, đất cát rơi lả tả. Trẻ con ôm mẹ khóc thút thít. Người lớn ngồi im, tay siết chặt nhau.

Rồi khi tiếng bom dứt, từ những ngách hầm khác nhau lại vang lên tiếng gọi:

– Bên này có ai không?

– Còn đủ người không?

– Bếp còn cháy không?

Những tiếng gọi ấy dội qua vách đất, vọng dài trong bóng tối như lời nhắc rằng mọi người vẫn còn sống.

Một đêm mưa lớn, Tuấn nhận nhiệm vụ đưa thuốc sang cụm hầm phía đông. Đường hầm hẹp đến mức phải bò bằng khuỷu tay. Nước từ đâu rỉ xuống nhỏ tí tách. Trong bóng tối đặc quánh, cậu chỉ nghe tiếng thở của chính mình.

Đi được nửa đường, phía trước bỗng sập xuống vì bom chấn động. Đất đá bịt kín lối đi.

Tuấn chết lặng.

Không gian im ắng đến nghẹt thở.

Rồi từ phía bên kia đống đất, cậu nghe tiếng gõ nhịp đều đều:

Cốc… cốc… cốc…

Là tín hiệu người trong hầm.

Tuấn mừng đến muốn khóc, vội dùng xẻng con đào trả lời. Chỉ ít phút sau, nhiều cánh tay từ hai phía cùng đào thông lối. Khi ánh đèn dầu le lói hiện ra, Tuấn thấy chú Ba Hùng đang cười:

– Thấy chưa? Lòng đất biết gọi người.

Từ đó, cậu không còn sợ bóng tối nữa.

Những ngày chiến sự căng thẳng, địa đạo trở thành nơi bám trụ kiên cường. Trên mặt đất, địch dùng bom, dùng xe ủi, dùng chó nghiệp vụ truy lùng. Dưới lòng đất, cuộc sống vẫn tiếp diễn.

Có cô y tá trẻ băng bó thương binh trong căn hầm chật hẹp. Có bà mẹ ru con ngủ bằng tiếng hát khe khẽ. Có những chiến sĩ ngồi viết thư dưới ánh đèn dầu, thư chưa kịp gửi đã lại lên đường.

Tuấn nhớ nhất là tiếng máy chữ của anh Chính trị viên mỗi đêm. Tiếng lách cách vang trong hầm sâu, đều đặn và bình tĩnh lạ thường. Giữa hiểm nguy, âm thanh ấy như nói rằng cuộc kháng chiến vẫn đang tiến lên.

Một lần, địch phát hiện cửa hầm gần bìa rừng. Chúng ném lựu đạn xuống rồi dùng loa gọi hàng.

Cả hầm im phăng phắc.

Một lát sau, từ cuối đường hầm, chú Ba Hùng cất giọng trầm chắc:

– Còn đất này là còn người Việt Nam.

Tiếng nói dội qua vách đất, vang lên mạnh mẽ như từ chính lòng đất phát ra.

Địch lồng lộn bắn phá, nhưng rồi vẫn phải rút.

Nhiều năm sau ngày hòa bình, Tuấn trở lại Địa đạo Củ Chi. Những đường hầm nay đã được gìn giữ, có đèn sáng và lối đi rộng hơn cho khách tham quan. Trẻ nhỏ ríu rít chạy quanh, khó ai hình dung nơi này từng là ranh giới giữa sống và chết.

Ông đứng lặng bên miệng hầm cũ, đặt tay lên nền đất đỏ.

Gió chiều thổi qua rừng cao su xào xạc.

Trong khoảnh khắc, ông như lại nghe tiếng gõ tín hiệu năm xưa, tiếng gọi nhau trong bóng tối, tiếng máy chữ đêm khuya, tiếng ru con khe khẽ… tất cả vọng lên từ sâu thẳm lòng đất.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những tiếng vọng ấy sẽ không bao giờ mất. Vì đó là âm thanh của lòng quả cảm, của tình đồng đội, của ý chí không khuất phục – những điều đã làm nên sức mạnh Việt Nam từ chính lòng đất quê hương.