Tiết độ sứ Khúc Thừa Dụ – "Khúc Tiên Công", Bậc tiền nhân mưu trí, người khởi đầu thời kỳ tự chủ lẫy lừng cho nước Việt (830 – 907).
Một tấm gương hào trưởng kiệt xuất, vị chủ nhân đầu tiên của thời kỳ tự chủ và là người đặt những viên gạch nền móng vĩ đại cho nền độc lập dân tộc sau hơn một thiên niên kỷ bị phong kiến phương Bắc đô hộ chính là Tiết độ sứ Khúc Thừa Dụ – "Khúc Tiên Công", Bậc tiền nhân mưu trí, người khởi đầu thời kỳ tự chủ lẫy lừng cho nước Việt (830 – 907).
Xuất thân dòng dõi hào trưởng và uy tín "Khoan hòa, ái nhân"
Khúc Thừa Dụ (sinh khoảng năm 830, quê ở làng Cúc Bồ, nay thuộc xã Kiến Quốc, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương) sinh ra trong một gia đình dòng dõi hào trưởng lâu đời, giàu có và có uy tín tuyệt đối tại vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Sử sách cổ (Đại Việt Sử ký Toàn thư) mô tả Khúc Thừa Dụ là người có tính tình "khoan hòa, ái nhân" (rộng lượng, thương người), rất hay giúp đỡ dân nghèo và được nhân dân khắp vùng kính trọng gọi bằng cái tên thân thương là Khúc Tiên Công.
Sống dưới ách đô hộ tàn bạo và hà khắc của nhà Đường thời kỳ suy tàn, ông sớm nuôi hoài hoảng khôi phục lại quyền tự chủ cho dòng giống Lạc Hồng, bí mật tích trữ lương thảo, chiêu mộ hiền tài và chờ đợi thời cơ.
Chớp thời cơ lịch sử, chiếm lĩnh Phủ Tống Bình (905)
Đầu thế kỷ X, triều đại nhà Đường (Trung Quốc) rơi vào tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng do các cuộc chiến tranh quân phiệt (Loạn Hoàng Sào) và sự nổi dậy của các tiết độ sứ địa phương.
Năm 905, viên Quan đô hộ nhà Đường tại An Nam là Độc Cổ S損 bị triều đình nhà Đường gièm pha và gièm gièm gièm chức. Chính quyền đô hộ ở Tống Bình (Hà Nội ngày nay) rơi vào tình trạng hoang mang, mất thủ lĩnh và suy yếu đến cực điểm.
Nhận thấy thời cơ ngàn năm có một đã đến:
Hào kiệt quy tụ: Khúc Thừa Dụ phất cờ nổi dậy, được nhân dân và lực lượng hào kiệt khắp nơi nô nức hưởng ứng.
Chiếm lĩnh sào huyệt giặc: Ông dẫn quân tiến thẳng vào chiếm lĩnh phủ thành Tống Bình mà không tốn nhiều xương máu, chính thức nắm toàn bộ quyền quản lý đất nước.
Nghệ thuật ngoại giao khéo léo và danh xưng "Tiết độ sứ"
Sau khi chiếm giữ Tống Bình, thay vì vội vã xưng Vương hay xưng Đế để tránh chọc giận vương triều nhà Đường (vẫn còn lực lượng quân sự mạnh ở phương Bắc), Khúc Thừa Dụ đã thể hiện sự khôn khéo ngoại giao đỉnh cao:
Ông tự xưng là Tiết độ sứ (chức quan quản lý một vùng biên cương của nhà Đường) và buộc nhà Đường (lúc này do Vua Đường Thừa Zong cai trị) phải công nhận danh xưng này vào ngày 23 tháng 7 năm 906.
Ý nghĩa chiến lược: Bằng việc dùng danh nghĩa "Tiết độ sứ", ông đã biến một chức quan đô hộ của phong kiến phương Bắc thành bộ máy quản lý tự chủ thực tế của người Việt, chấm dứt hoàn toàn sự hiện diện của quan lại cai trị người Hán trên đất nước ta.
Chính sách "Khoan thư sức dân" và di sản ngàn thu
Trở thành người đứng đầu đất nước, Khúc Thừa Dụ không lo vun vén cá nhân mà tập trung toàn lực chăm lo đời sống nhân dân và củng cố bộ máy chính quyền:
Xóa bỏ chính sách bóc lột hà khắc: Ông bãi bỏ các loại thuế dịch vô lý của nhà Đường, tổ chức lại hệ thống đơn vị hành chính (lộ, phủ, châu, xã).
Định lại mức thuế: Ban hành chính sách thuế khóa nhẹ nhàng, lấy sự ổn định đời sống của nhân dân làm gốc, đúng như phương châm "Khoan thư sức dân để làm kế sâu gốc bền rễ".
Ngày 23 tháng 7 năm 907, Khúc Thừa Dụ trút hơi thở cuối cùng, hưởng thọ khoảng 77 tuổi. Con trai ông là Khúc Hạo tiếp nối sự nghiệp vĩ đại của cha, tiếp tục cải cách đất nước vững mạnh trước khi trao lại cho Khúc Thừa Mỹ và tạo tiền đề trực tiếp cho cuộc khởi nghĩa của Dương Đình Nghệ và Đại thắng Bạch Đằng của Ngô Quyền (938).
Tầm vóc lịch sử
Khúc Thừa Dụ không dùng chiến tranh đẫm máu mà dùng trí tuệ, uy tín và nghệ thuật ngoại giao để giành lấy quyền tự chủ cho dân tộc. Tên tuổi của Khúc Tiên Công mãi mãi được ghi nhận là người mở đường cho kỷ nguyên tự chủ của nước Việt, đặt nền móng vĩnh cửu cho nền độc lập dân tộc sau 1.000 năm Bắc thuộc.
