Tiểu đoàn 50 và trận đánh mở màn ở Cảng Rang

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, mỗi trận đánh trên quê hương Bình Định đều gắn với một dấu mốc lịch sử, một bước chuyển của phong trào cách mạng. Đêm 5/7/1964, tại Cảng Rang, Cát Thắng, quân dân Bình Định đã ghi dấu một trận đánh quan trọng, mở màn cho phong trào “Đồng khởi Khu Đông”. Theo tư liệu lịch sử, phối hợp với đợt hoạt động Thu toàn Khu, Đại đội 3, Tiểu đoàn 50 tỉnh Bình Định đã bất ngờ tập kích chốt địch ở Cảng Rang. Trận đánh diễn ra táo bạo, nhanh gọn, diệt gần 1 trung đội dân vệ. Đây không chỉ là một trận đánh quân sự, mà còn là phát súng mở đầu cho cao trào nổi dậy giải phóng vùng nông thôn đồng bằng trong những năm 1964 - 1965. Sau trận tập kích, lực lượng ta không rút ngay mà trụ lại chiến trường. Ngày 9/7/1964, khi địch huy động 1 tiểu đoàn bảo an và cộng hòa, có xe M113 và pháo yểm trợ để phản kích, quân ta đã kiên cường chống trả, bẻ gãy trận càn của địch. Điều đó thể hiện bản lĩnh chiến đấu và sự trưởng thành của lực lượng vũ trang Bình Định trong việc đối đầu với các phương tiện chiến tranh hiện đại. Ý nghĩa của trận Cảng Rang không chỉ nằm ở số địch bị tiêu diệt. Quan trọng hơn, đây là trận đánh vào một vị trí phòng thủ quan trọng của địch ở hướng đông bắc Khu Đông, nơi được xem là cửa mở để phát triển phong trào vào vùng sâu. Chiến thắng ấy đã tạo ra sự rung động mạnh trong hệ thống phòng thủ của địch, làm cho hàng ngũ địch trong vùng hoang mang, dao động. Từ trận Cảng Rang, phong trào “Đồng khởi Khu Đông” có thêm khí thế mới. Tiếng súng mở màn ấy đã cổ vũ quần chúng nổi dậy, phá kẹp, phá ấp chiến lược, giành lại quyền làm chủ ở những vùng nông thôn đồng bằng còn bị địch kiểm soát. Nhìn lại những năm tháng “hoa lửa”, trận Cảng Rang tháng 7/1964 là một dấu ấn tiêu biểu của quân dân Bình Định. Đó là câu chuyện về sự mưu trí, táo bạo của Tiểu đoàn 50; về tinh thần bám trụ chiến trường; và về khí thế mở đường cho phong trào nổi dậy giành dân, giữ đất trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.