Tiểu đoàn Bà Thao
“Tiểu đoàn Bà Thao” (Tiểu đoàn Vận tải nữ 232 thuộc Quân khu 5) là đơn vị vận tải huyền thoại toàn nữ hoạt động từ năm 1969 đến 1972. Dưới sự chỉ huy của Anh hùng Phạm Thị Thao, đơn vị nổi danh với câu khẩu hiệu “Vai trăm cân - Chân vạn dặm”, gùi thồ hàng nghìn tấn vũ khí, lương thực qua tuyến lửa Quảng Nam và Quảng Ngãi.
Trong lịch sử kháng chiến của đất nước Việt Nam, không phải chỉ có nam giới mới biết bảo vệ Tổ Quốc mà các chị em cũng tỏ ra không hề kém cạnh. Lịch sử ghi lại có một tiểu đoàn vận tải mang tên "Tiểu đoàn Bà Thao" với 500 chiến sĩ, 100% là chị em phụ nữ, hoạt động ở ngay các tuyến lửa dữ dội nhất cuộc chiến như Quảng Nam, Quảng Ngãi, Kon Tum, Gia Lai và cả đường 9 - Nam Lào…
Các cô gái tuổi 18, 20 chỉ nặng 40 – 45kg nhưng mỗi chuyến hành quân phải gùi trên lưng khối lượng hàng hóa, đạn dược nặng từ 60kg, cá biệt có người mang theo 120kg, di chuyển trên địa hình dốc đứng, vực sâu, trên là bom đạn, dưới là những bãi mìn, chống lại sự hoạt động của thám báo, biệt kích… Ngoài ra, còn phải chịu thiên tai, bão lũ, hạn hán, dịch tả, chất độc da cam.
Trong những năm kháng chiến, tiểu đoàn có 58 liệt sĩ, phần lớn là không thể quy tập hài cốt do hy sinh trong quá trình vận tải. Có lần, khi một tiểu đội gặp trực thăng địch, bị chúng xả đạn từ bên trên, hy sinh toàn bộ tiểu đội. Nhiều liệt sĩ nằm để lại những mối tình yêu dang dở, những khát vọng về hạnh phúc gia đình...
Nhiều chị em trở về khi đã hòa bình, nhưng chỉ một thời gian, nhiều người không thể đứng được bình thường, lưng còng xuống, chỉ nằm nghiêng được chứ không thể nằm thẳng trong khi họ mới ở độ tuổi 50. Thông thường, để mà lưng còng không thể đi lại vững chãi phải thì phải ở độ tuổi 70 - 80 hoặc hơn. Một số chị em không thể có con do bị trúng hóa chất của giặc, họ chọn cách sống lặng lẽ, âm thầm đến cuối đời.
