TIỂU ĐOÀN ĐẶC CÔNG 406

Đêm 30 rạng 31-1-1968 – Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 trên chiến trường Kon Tum, Tây Nguyên.

PHẦN I – KON TUM TRƯỚC GIỜ GIAO THỪA: Kon Tum năm 1968 là một trong những địa bàn quan trọng của chiến trường Tây Nguyên.Thị xã nằm trên một không gian chiến lược, nơi các tuyến đường và căn cứ quân sự kết nối với nhiều khu vực của Tây Nguyên.Vì vậy, khi chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân, Kon Tum trở thành một trong những mục tiêu quan trọng.Nhưng muốn tiến công vào một thị xã được phòng thủ, không thể chỉ dựa vào một cuộc xung phong trực diện.Phải có lực lượng đi trước.Phải có những người luồn sâu.Phải có những đơn vị có khả năng đánh vào những mục tiêu nằm sâu trong hệ thống phòng thủ.Đó là nhiệm vụ của Tiểu đoàn Đặc công 406.Theo tư liệu của Bộ Quốc phòng, trong kế hoạch Mậu Thân, thị xã Kon Tum được bố trí Tiểu đoàn Đặc công 406. Đây là lực lượng đặc công thuộc Tỉnh đội Kon Tum, được giao nhiệm vụ đánh những mục tiêu quan trọng trong thị xã.Một tư liệu hồi ức của Báo Quân đội nhân dân cho biết lực lượng vũ trang Tỉnh đội Kon Tum gồm Tiểu đoàn 406 và Tiểu đoàn 304 được giao nhiệm vụ đánh vào khu vực Dinh tỉnh trưởng và sân bay thị xã, đồng thời phối hợp với Trung đoàn 24 đánh Phân khu 24.Đó là một kế hoạch lớn.Và với những người lính đặc công, nhiệm vụ lại càng nguy hiểm.Họ phải đi vào nơi đối phương đang kiểm soát.Không thể trông chờ vào ưu thế quân số.Không thể đứng ngoài chờ một trận pháo chuẩn bị dài.Đặc công phải tìm cách đưa mình đến gần mục tiêu nhất có thể.Rồi đánh thật nhanh.Thật mạnh.Và nếu còn có thể, tìm đường trở ra.Đêm giao thừa đang đến.Trong thị xã, có lẽ nhiều gia đình vẫn đang chuẩn bị cho Tết.Nhưng ở ngoài kia, những người lính 406 đang chuẩn bị cho một đêm hoàn toàn khác

PHẦN II – GIỜ G CHẠM ĐẾN: Theo các tài liệu lịch sử, từ 0 giờ 30 đến 1 giờ 15 ngày 30-1-1968, quân ta đồng loạt tiến công nhiều đô thị của miền Trung và Tây Nguyên, trong đó có thị xã Kon Tum.Tại Kon Tum, tiếng súng của cuộc tiến công bắt đầu trong đêm giao thừa.Theo một tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, lúc 1 giờ 15 phút ngày 30-1, quân và dân tỉnh Kon Tum đồng loạt nổ súng vào 23 mục tiêu quan trọng; hướng thị xã được chia thành bốn mũi. Tiểu đoàn Đặc công 406 đánh vào Tòa hành chính, Ty Cảnh sát và Tiểu khu Kon Tum.Đây là những mục tiêu có ý nghĩa quan trọng trong hệ thống kiểm soát của đối phương.Và đặc công 406 là lực lượng đi thẳng vào những nơi ấy.Không có gì lãng mạn trong một trận đánh như vậy.Chỉ có bóng tối.Tiếng bước chân.Tiếng súng bất ngờ vang lên.Và sau đó là một thị xã thức dậy giữa chiến tranh.Những người lính đặc công đã phải chiến đấu trong một môi trường hoàn toàn khác với chiến trường rừng núi.Ở đô thị, khoảng cách giữa hai bên rất gần.Những bức tường, con đường, ngôi nhà đều có thể trở thành nơi che chắn hoặc nơi nguy hiểm.Một mục tiêu tưởng như đã chiếm được có thể lập tức trở thành nơi đối phương phản kích.Nhưng điều mà đặc công cần đạt được trong những phút đầu tiên chính là yếu tố bất ngờ.Tiếng súng của họ không chỉ là tiếng súng của một đơn vị.Nó là một phần của tiếng súng tổng tiến công.Theo tư liệu của Bộ Tư lệnh Đặc công, trong Mậu Thân, các lực lượng đặc công, biệt động tại nhiều đô thị được sử dụng như lực lượng mũi nhọn, thường là những đơn vị nổ súng đầu tiên vào các mục tiêu quan trọng, tạo điều kiện cho các lực lượng khác phát triển tiến công.Và tại Kon Tum, đêm giao thừa ấy cũng bắt đầu như vậy.Đặc công đi trước.Tiếng súng mở màn.Cả thị xã bước vào một đêm chiến đấu.

Hình ảnh tư liệu về Kon Tum và chiến trường Tây Nguyên trong thời kỳ Mậu Thân 1968, dùng để tái hiện bối cảnh của trận đánh.Nguồn: Tư liệu lịch sử về Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968; Báo Quân đội nhân dân.

PHẦN III – BA MỤC TIÊU TRONG LÒNG THỊ XÃ: Tiểu đoàn 406 không được giao một mục tiêu duy nhất.Họ đánh vào Tòa hành chính.Ty Cảnh sát.Và Tiểu khu Kon Tum.Ba mục tiêu nằm trong hệ thống đầu não và quân sự của đối phương tại thị xã.Đối với một đơn vị đặc công, đánh vào những mục tiêu như vậy đồng nghĩa với việc phải chấp nhận một mức độ nguy hiểm rất cao.Bởi mục tiêu càng quan trọng thì hệ thống bảo vệ càng được tổ chức chặt chẽ.Nhưng chính vì vậy, nếu đánh trúng, tác động cũng lớn hơn.Những người lính 406 tiến vào trận đánh với cách đánh mà lực lượng đặc công đã được rèn luyện: bí mật, bất ngờ, đánh nhanh, đánh trúng, đánh hiểm. Đây cũng là những nguyên tắc được Bộ Tư lệnh Đặc công tổng kết từ hoạt động của lực lượng trong Mậu Thân.Trong những phút đầu, quân ta đã đạt được những kết quả đáng kể.Một nguồn của Báo Quân đội nhân dân ghi nhận sau khoảng 30 phút chiến đấu, quân ta làm chủ 2/3 thị xã, trong đó có khu vực Tòa hành chính, Ty Cảnh sát, Tiểu khu Kon Tum và khu vực sân bay.Nhưng chiến tranh không kết thúc sau 30 phút.Đặc biệt, chiếm được một mục tiêu không đồng nghĩa với việc giữ được nó.Phía đối phương sẽ phản kích.Hỏa lực sẽ được đưa tới.Quân tiếp viện sẽ xuất hiện.Và những người lính vốn đã tiến rất sâu vào thị xã sẽ phải đối mặt với một hoàn cảnh ngày càng khó khăn.Đó là lúc sự khác biệt giữa “đột nhập được vào mục tiêu” và “giữ được mục tiêu” trở nên rõ ràng.Đặc công 406 đã hoàn thành phần việc nguy hiểm nhất của một mũi tiến công:đưa trận đánh vào tận trung tâm phòng thủ của đối phương.Nhưng họ cũng phải trả một cái giá rất lớn.Những người lính bước vào Kon Tum trong đêm giao thừa ấy không phải tất cả đều bước ra.

Hình ảnh tư liệu về các công trình và không gian đô thị Kon Tum trong thời kỳ chiến tranh. Việc xác định chính xác từng công trình trong ảnh phải dựa vào chú thích gốc của từng ảnh; không dùng ảnh không rõ nguồn để khẳng định là ảnh tại mục tiêu của trận đánh.Nguồn: Tư liệu lịch sử Kon Tum và các nguồn tư liệu về Mậu Thân 1968.

PHẦN IV – ĐÊM TẾT KHÔNG TRỞ VỀ: Đây là phần đau xót nhất của câu chuyện.Sau những phút đầu đạt được kết quả, trận chiến tiếp tục kéo dài và trở nên khốc liệt.Các lực lượng của ta phải đối mặt với phản kích.Những người lính đặc công vốn đã chiến đấu sâu trong thị xã, không còn ở một vị trí an toàn.Theo những nguồn tư liệu khác nhau, mức độ tổn thất của Tiểu đoàn 406 trong đợt Mậu Thân là rất nặng.Một tư liệu về đơn vị cho biết 312 cán bộ, chiến sĩ của đơn vị hy sinh và 96 người mất tích trong đợt Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968. Đây là số liệu được nguồn hồi ký, truyền thống đơn vị ghi nhận; cần thận trọng khi sử dụng vì các tài liệu khác nhau có thể thống kê theo phạm vi thời gian và cách tính khác nhau.Những thông tin mới hơn về việc tìm kiếm hài cốt tại Kon Tum cũng cho thấy Tiểu đoàn Đặc công 406, Tiểu đoàn 304 và Trung đoàn 24A/Mặt trận B3 đều có chiến sĩ hy sinh trong những trận đánh cuối tháng 1 và đầu tháng 2-1968. Công tác tìm kiếm, quy tập vẫn tiếp tục được tiến hành.Điều đó khiến câu chuyện về đêm giao thừa năm ấy trở nên đặc biệt đau xót.Có những người bước vào thị xã khi năm mới vừa bắt đầu.Nhưng năm mới của họ chỉ kéo dài vài giờ.Có những người đã nằm lại ngay tại vùng đất mà họ được giao đánh chiếm.Có những người không có một ngôi mộ được xác định trong nhiều thập kỷ.Và có những gia đình phải chờ đợi.Nửa thế kỷ.Hơn nửa thế kỷ.Chúng ta thường kể về Mậu Thân bằng những địa danh lớn: Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng, Kon Tum, Buôn Ma Thuột...Nhưng mỗi địa danh lại được viết bằng tên của những người lính.Ở Kon Tum, một trong những cái giá ấy là những chiến sĩ của Tiểu đoàn 406.Họ không thể biết rằng nhiều thập kỷ sau, người ta vẫn phải đi tìm hài cốt của họ.Nhưng chính điều đó làm cho ký ức về họ càng trở nên có ý nghĩa.

Hình ảnh về công tác tưởng niệm, tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ tại Kon Tum. Những hoạt động này vẫn tiếp tục nhằm đưa các liệt sĩ hy sinh trong Mậu Thân 1968 về với đồng đội và quê hương.Nguồn: Báo Chính phủ, Báo Sài Gòn Giải Phóng và các cơ quan chức năng địa phương.

PHẦN V – NHỮNG NGƯỜI LÍNH 406: Tiểu đoàn Đặc công 406 không phải một đơn vị chỉ tồn tại trong một đêm.Đơn vị được hình thành để chiến đấu trên địa bàn Kon Tum – Bắc Tây Nguyên và tiếp tục chiến đấu trong nhiều năm sau Mậu Thân.Một tư liệu của tỉnh Quảng Ninh cho biết tiền thân của đơn vị có liên quan đến D9, Trung đoàn 127 Quân khu Đông Bắc, với nhiều cán bộ, chiến sĩ là con em vùng mỏ; sau khi vào chiến trường, đơn vị mang phiên hiệu 406 và chiến đấu trên địa bàn Kon Tum.Trong số những người lính của 406 có cả những chiến sĩ người dân tộc thiểu số tại Kon Tum.Một ví dụ là A Xâu, người Giẻ-Triêng, từng chiến đấu trong Tiểu đoàn Đặc công 406 và sau này được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.Những con người ấy đến từ nhiều vùng quê khác nhau.Có người từ miền Bắc.Có người là người con của Tây Nguyên.Nhưng khi đứng trong hàng ngũ 406, họ có chung một nhiệm vụ.Điều ấy cũng tạo nên một nét rất đặc biệt của lực lượng vũ trang trên chiến trường Tây Nguyên:những người từ rất xa quê hương chiến đấu cùng những người con của chính núi rừng ấy.Họ hiểu nhau bằng những điều đơn giản nhất.Cùng hành quân.Cùng chia nhau từng phần lương thực.Cùng ngủ dưới rừng.Cùng bước vào trận đánh.Và khi một người ngã xuống, người còn lại tiếp tục.Đó là cách một đơn vị được xây dựng.Không chỉ bằng quân số.Mà bằng tình đồng đội.Và bằng những người đã chấp nhận hy sinh để những người khác có thể tiếp tục.

LỜI KẾT – ĐÊM GIAO THỪA MÀ NHIỀU NGƯỜI KHÔNG CÓ NGÀY MÙNG MỘT: Đêm giao thừa Tết Mậu Thân 1968.Khi nhiều gia đình đang chờ khoảnh khắc bước sang năm mới, Tiểu đoàn Đặc công 406 tiến vào thị xã Kon Tum.Họ đánh vào Tòa hành chính.Đánh Ty Cảnh sát.Đánh Tiểu khu.Cùng lúc đó, các lực lượng khác tiến công sân bay và những mục tiêu quan trọng trên toàn địa bàn.Đó là một trong những trận đánh mở màn của Mậu Thân tại Kon Tum.Nhưng lịch sử không chỉ nên được nhớ bằng những con số về mục tiêu chiếm được hay thiệt hại gây ra.Bởi mỗi con số đều có một con người phía sau.Một người lính 406.Một người mẹ ở quê nhà.Một người cha chờ con.Một người vợ chờ chồng.Một người đồng đội sau này đi tìm lại dấu vết của người đã nằm xuống.Năm 2026, công tác tìm kiếm, khai quật và quy tập hài cốt các liệt sĩ hy sinh trong Mậu Thân 1968 tại Kon Tum vẫn được tiến hành. Trong số những đơn vị được xác định có chiến sĩ hy sinh có Tiểu đoàn Đặc công 406.Điều đó có nghĩa là câu chuyện của đêm giao thừa năm 1968 vẫn chưa thực sự khép lại.Bởi một cuộc chiến chỉ thật sự khép lại khi những người đã hy sinh được gọi đúng tên, tìm được nơi họ nằm xuống và trở về với quê hương.Có thể hôm nay Kon Tum đã hoàn toàn khác.Những con đường đã mở rộng.Những khu phố đã thay đổi.Những người trẻ sinh ra sau chiến tranh có thể không còn hình dung được tiếng súng từng vang lên giữa thị xã trong một đêm Tết.Nhưng dưới những con đường ấy, trong những ký ức của những gia đình ấy, vẫn còn một phần của năm 1968.Một phần được viết bằng tuổi trẻ.Một phần được viết bằng máu.Và một phần được viết bằng sự chờ đợi.Tiểu đoàn Đặc công 406 đã đi vào Kon Tum trong đêm giao thừa.Nhiều người không trở ra.Nhưng tên tuổi và sự hy sinh của họ đã trở thành một phần của lịch sử Kon Tum, của Tây Nguyên và của một thời mà cả dân tộc đã đi qua trong lửa đạn.Và hôm nay, khi kể lại câu chuyện ấy, có lẽ điều quan trọng nhất không phải là làm cho trận đánh trở nên hào hùng hơn.Mà là để những người đã hy sinh không bị lãng quên.

Để thế hệ sau hiểu rằng: Có những người đã bước vào năm mới bằng tiếng súng, để những thế hệ sau này được bước vào năm mới trong hòa bình.

Chú thích: Kon Tum hôm nay – một thành phố đã hồi sinh và phát triển trên vùng đất từng trải qua những trận chiến khốc liệt năm 1968.Nguồn: Tư liệu địa phương Kon Tum; tư liệu về công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn.