TIỂU ĐOÀN ĐẶC CÔNG 409 VÀ TRẬN TẬP KÍCH SÂN BAY CHU LAI

Thời kỳ lịch sử: Đêm 26 rạng sáng 27-10-1965 – giai đoạn đầu cuộc chiến đấu chống quân Mỹ tại Quảng Nam – Quảng Ngãi.

PHẦN I – CHU LAI, CĂN CỨ MỚI TRÊN VÙNG ĐẤT VEN BIỂN

Năm 1965.

Quân Mỹ bắt đầu đưa lực lượng chiến đấu quy mô lớn vào miền Nam Việt Nam.

Sau Đà Nẵng, Chu Lai được lựa chọn để xây dựng một căn cứ quân sự và sân bay quan trọng ở phía nam Quảng Nam.

Tháng 5-1965, lực lượng Thủy quân lục chiến Mỹ đổ bộ vào khu vực Kỳ Hà. Chỉ trong thời gian ngắn, một hệ thống căn cứ được hình thành.

Đường băng được gấp rút xây dựng.

Các khu quân sự mọc lên.

Cảng Kỳ Hà được sử dụng.

Máy bay bắt đầu hoạt động.

Theo tư liệu của thành phố Đà Nẵng, ngày 7-5-1965 quân Mỹ đổ bộ vào Kỳ Hà và tiến hành xây dựng sân bay Chu Lai; khu vực xây dựng căn cứ bao gồm các xã Kỳ Hà, Kỳ Liên và một phần Kỳ Hòa, nay thuộc khu vực Núi Thành.

Một nguồn nghiên cứu lịch sử về sân bay Chu Lai cho biết đến ngày 31-5-1965, phần đường băng đầu tiên đã hoàn thành đủ để máy bay chiến thuật sử dụng; ngày 1-6-1965, những chiếc A-4 Skyhawk đầu tiên hạ cánh xuống sân bay.

Chu Lai từ đó trở thành một căn cứ quân sự thực sự.

Nhưng ngay bên ngoài hàng rào căn cứ là những làng quê của người dân.

Và chính ở đó, một “vành đai diệt Mỹ” dần hình thành.

Những người dân sống quanh Chu Lai vừa phải đối mặt với bom pháo, càn quét, vừa tìm cách che chở cho lực lượng cách mạng.

Đối với người Mỹ, Chu Lai là một căn cứ.

Đối với lực lượng đặc công, đó là một mục tiêu cần phải tìm cách xuyên thủng.

Và với người dân vùng ven, cuộc chiến đã đến tận cửa nhà.

Ảnh thật tư liệu

Chú thích: Ảnh thật sân bay và khu vực Chu Lai trong thời kỳ căn cứ được xây dựng năm 1965. Đây là ảnh tư liệu về chính địa điểm lịch sử, không phải ảnh chụp trận tập kích đêm 26–27-10-1965.

Nguồn: Tư liệu lịch sử về Chu Lai; Báo Pháp Luật Việt Nam; Cổng thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng.

PHẦN II – “BỐN LẺ CHÍN” ĐƯỢC THÀNH LẬP

Trước khi Chu Lai trở thành căn cứ lớn, ở miền Tây Quảng Ngãi đã có một đơn vị đặc công đang từng bước trưởng thành.

Đó là Tiểu đoàn Đặc công 409.

Đơn vị được thành lập ngày 20-5-1964 tại vùng căn cứ cách mạng miền Tây Quảng Ngãi.

Những trận đánh đầu tiên của đơn vị diễn ra trên địa bàn Quảng Ngãi.

Rồi phạm vi hoạt động mở rộng sang Bình Định và Quảng Nam – Đà Nẵng.

Báo Quân đội nhân dân ghi nhận trong những năm 1960–1966, Tiểu đoàn 409 đã tổ chức nhiều trận đánh trên khắp các địa bàn ấy, với cách đánh đặc trưng của bộ đội đặc công: bí mật, bất ngờ, luồn sâu và đánh vào những mục tiêu quan trọng.

Một trong những người chỉ huy nổi bật của đơn vị là Nguyễn Đức Bình, người có kinh nghiệm trinh sát và đặc biệt coi trọng việc nắm chắc tình hình địch.

Đối với đặc công, biết đánh chưa đủ.

Phải biết đánh vào đâu.

Đánh khi nào.

Và quan trọng nhất:

làm thế nào để đối phương không biết mình đang đến.

Chu Lai là một bài toán khó hơn rất nhiều.

Căn cứ mới.

Lực lượng Mỹ đông.

Hệ thống phòng thủ đang được củng cố.

Máy bay và phương tiện quân sự tập trung ngày càng nhiều.

Nhưng chính vì Chu Lai là một căn cứ mới, nó cũng có một điểm yếu:

hệ thống phòng thủ chưa hoàn toàn hoàn chỉnh.

Tiểu đoàn 409 bắt đầu hướng về đó.

Ảnh thật tư liệu

Chú thích: Ảnh thật về cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn Đặc công 409 qua các thời kỳ. Đây là ảnh của chính đơn vị, không phải ảnh tái hiện trận đánh Chu Lai.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân – tư liệu về Tiểu đoàn Đặc công 409.

PHẦN III – HƠN HAI THÁNG TÌM ĐƯỜNG VÀO CĂN CỨ

Một trận đánh đặc công có thể kéo dài vài giờ.

Nhưng để chuẩn bị cho vài giờ ấy, người lính có thể phải mất hàng tháng.

Chu Lai là một ví dụ.

Theo hồ sơ tư liệu của Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi, từ tháng 7 đến tháng 9-1965, lực lượng trinh sát được giao chuẩn bị chiến trường cho trận đánh sân bay Chu Lai.

Hơn hai tháng.

Không phải ngày nào cũng có thể tiếp cận.

Không phải lần nào cũng trở về.

Tài liệu này ghi rõ 4 chiến sĩ trong đội trinh sát đã hy sinh trên đường tìm cách xâm nhập sân bay trước khi nhiệm vụ hoàn thành.

Bốn người.

Bốn cái tên mà lịch sử của một trận đánh đôi khi chỉ có thể nhắc đến bằng một dòng.

Nhưng nếu không có những người ấy, những người đến sau sẽ không biết đường nào để vào.

Đặc công phải quan sát từng lớp phòng thủ.

Phải tìm nơi có thể vượt qua.

Phải biết khu vực máy bay đậu.

Phải nắm đường tuần tra.

Phải tìm đường rút.

Có những lúc, người trinh sát phải nằm im giữa địa hình của đối phương.

Một hồi ức của cựu chiến binh Lê Văn Thọ, được báo chí đăng lại, kể rằng ông cùng đồng đội từng phải ẩn mình trong khu vực hầm nước thải của sân bay, chỉ ngửa mặt lên để thở và dùng lá sen che lại.

Hình ảnh ấy rất khó quên.

Một người lính nằm giữa nơi mà đối phương không ngờ tới.

Không thể cử động tùy ý.

Không thể nói chuyện.

Không thể để lộ dấu vết.

Chỉ chờ trời tối.

Chờ một cơ hội.

Và chờ đến ngày mình có thể dẫn đồng đội vào.

Đó là cuộc chiến trước cuộc chiến.

Ảnh thật tư liệu

Chú thích: Ảnh thật khu vực sân bay Chu Lai trong năm 1965, giúp hình dung địa hình và quy mô căn cứ mà lực lượng trinh sát phải tiếp cận. Không phải ảnh chụp đội trinh sát 409.

Nguồn: Tư liệu ảnh lịch sử Chu Lai; đối chiếu hồ sơ Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi.

PHẦN IV – NHỮNG CHIẾC THUYỀN CỦA VÀNH ĐAI CHU LAI

Có một phần rất quan trọng trong trận đánh Chu Lai mà nếu chỉ kể về những người lính đặc công thì câu chuyện sẽ thiếu.

Đó là nhân dân.

Đặc công có thể luồn qua hàng rào.

Nhưng họ không thể tự mình vượt qua tất cả những con sông, những vùng dân cư và những tuyến kiểm soát bên ngoài căn cứ nếu không có cơ sở địa phương.

Tư liệu của Báo Đà Nẵng kể lại rằng trong tháng 10-1965, Đội 10 đặc công nước thuộc Tiểu đoàn 409 được tăng cường cho vành đai Chu Lai.

Đêm 25-10, cơ sở và du kích địa phương dùng thuyền đưa một bộ phận của Tiểu đoàn 409 về làng.

Nhân dân đưa bộ đội về trú trong nhà mình.

Nấu cơm.

Che giấu.

Và chuẩn bị thuyền để đưa bộ đội cùng vũ khí áp sát khu vực sân bay.

Đó là những việc tưởng nhỏ.

Nhưng trong một trận đánh đặc công, chúng có thể quyết định thành bại.

Một chiếc thuyền.

Một người lái quen luồng nước.

Một căn nhà để trú.

Một bữa cơm nóng.

Một lời nói dối để che mắt đối phương.

Tất cả trở thành những mắt xích của trận đánh.

Những người dân ấy không trực tiếp bước qua hàng rào sân bay.

Nhưng họ đã đưa những người bước qua hàng rào ấy đến gần mục tiêu.

Và vì thế, chiến công của Chu Lai không chỉ thuộc về Tiểu đoàn 409.

Nó còn thuộc về vành đai nhân dân bao quanh căn cứ.

Đêm ấy, những người lính được đưa đến gần Chu Lai.

Phía trước họ là hàng rào.

Phía sau là những người dân đang chờ.

PHẦN V – ĐÊM 26 RẠNG 27-10-1965

Khuya 26-10.

Chu Lai chìm trong bóng tối.

Bên trong căn cứ, máy bay vẫn nằm trên sân.

Những người lính Mỹ vẫn làm nhiệm vụ.

Họ không biết rằng một lực lượng đặc công đang áp sát.

Theo tư liệu địa phương, sau một tháng bám trụ tại vành đai Chu Lai, bộ đội được cơ sở đưa về gần căn cứ.

Đến khuya 26 rạng 27-10, lực lượng đặc công bí mật vượt qua khu vực cát và áp sát sân bay.

Đó là một chặng đường không dài trên bản đồ.

Nhưng có thể là chặng đường dài nhất đối với một người lính.

Bởi mỗi bước tiến về phía trước là một bước gần hơn tới hàng rào.

Và cũng là một bước gần hơn tới cái chết.

Không có tiếng hô xung phong.

Không có đoàn quân lớn.

Chỉ có những bóng người di chuyển trong đêm.

Rồi khoảng cách giữa họ và sân bay ngắn dần.

Khi các tổ chiến đấu đã vào vị trí, trận đánh bắt đầu.

Tiếng nổ phá vỡ sự yên tĩnh của căn cứ.

Những chiếc máy bay bị đánh phá.

Các phương tiện quân sự bị tấn công.

Lực lượng bảo vệ bị bất ngờ.

Theo Báo Quân đội nhân dân, trận tập kích Chu Lai của Tiểu đoàn 409 đã phá hủy hơn 50 máy bay phản lực, bắn cháy 2 xe M.118 và diệt 200 quân Mỹ.

Một hồ sơ khác của Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi ghi con số khác: 43 máy bay các loại bị đốt cháy, hơn 100 giặc lái và nhân viên kỹ thuật Mỹ bị diệt.

Hai nguồn không hoàn toàn thống nhất.

Nhưng cả hai đều cho thấy quy mô thiệt hại lớn đối với căn cứ.

Điều chắc chắn là:

Chu Lai bị đánh ngay trong những tháng đầu tiên sau khi căn cứ được xây dựng.

Một căn cứ tưởng như được bảo vệ chặt chẽ đã bị đặc công luồn sâu và tập kích.

Đó chính là điều khiến trận đánh trở thành một dấu mốc của Tiểu đoàn 409.

Ảnh thật tư liệu

Chú thích: Ảnh thật máy bay và sân bay Chu Lai trong thời kỳ 1965, tức chính căn cứ quân sự là mục tiêu của trận đánh. Không có nguồn ảnh công khai đủ chắc chắn để khẳng định các ảnh này được chụp đúng trong đêm 26–27-10-1965, vì vậy không gọi đây là ảnh trực tiếp của trận đánh.

Nguồn: Tư liệu ảnh lịch sử Chu Lai; đối chiếu Báo Quân đội nhân dân và hồ sơ Quảng Ngãi.

PHẦN VI – SAU TIẾNG NỔ LÀ CON ĐƯỜNG TRỞ VỀ

Đánh vào căn cứ đã khó.

Rút khỏi căn cứ còn khó hơn.

Sau khi tiếng nổ vang lên, Chu Lai không còn là nơi im lặng.

Lực lượng bảo vệ lập tức báo động.

Đèn sáng.

Bộ binh được triển khai.

Các vị trí phòng thủ chuyển sang trạng thái chiến đấu.

Nhưng đặc công không ở lại để đối đầu lâu dài.

Mục tiêu của họ đã hoàn thành.

Phải rút.

Đây là một nguyên tắc sống còn của cách đánh đặc công:

đánh nhanh – gây thiệt hại lớn – thoát khỏi khu vực trước khi đối phương tổ chức phản kích đầy đủ.

Những người lính 409 phải trở lại con đường mà họ đã đi vào.

Nhưng con đường ấy lúc này hoàn toàn khác.

Trước khi tiếng nổ vang lên, họ là những bóng người bí mật.

Sau tiếng nổ, họ là mục tiêu bị truy tìm.

Mỗi người phải tự nhớ đường.

Những người dân ở vành đai Chu Lai lại trở thành chỗ dựa.

Những chiếc thuyền.

Những căn nhà.

Những con đường làng.

Những người dân biết nơi nào có thể đi qua.

Tất cả trở thành một phần của đường rút.

Một trận đánh đặc công không được tính bằng việc người lính đi vào căn cứ nhanh đến đâu.

Mà còn bằng việc bao nhiêu người trở về được.

Đó là phần rất ít khi xuất hiện trong những dòng tổng kết chiến công.

Nhưng đối với đồng đội và gia đình, nó quan trọng nhất.

Bởi mỗi người trở về là một câu chuyện.

Và mỗi người không trở về là một nỗi đau.

Ảnh thật tư liệu

Chú thích: Ảnh thật các cựu cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn Đặc công 409 trong những năm sau chiến tranh. Đây là ảnh của chính đơn vị và những người từng chiến đấu, không phải ảnh chụp cuộc rút quân đêm 27-10-1965.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân và tư liệu truyền thống Tiểu đoàn 409.

PHẦN VII – MỘT CHIẾN CÔNG KHÔNG CHỈ ĐƯỢC ĐO BẰNG SỐ MÁY BAY

Trận Chu Lai đã trở thành một trong những chiến công tiêu biểu nhất của Tiểu đoàn 409 trong những năm đầu chống Mỹ.

Nhưng điều đáng nhớ không chỉ là những con số.

Báo Quân đội nhân dân ghi nhận trong giai đoạn 1960–1966, Tiểu đoàn 409 đã lập nhiều chiến công trên chiến trường Khu 5; trận Chu Lai là một trong những trận đánh có hiệu suất chiến đấu cao nhất của đơn vị.

Về sau, đơn vị tiếp tục chiến đấu ở nhiều địa bàn.

Một trong những chiến thắng nổi tiếng nhất là trận Xã Đốc ngày 27-3-1971, khi Tiểu đoàn 409 tập kích căn cứ Mỹ ở Bắc Trà My. Báo Quân đội nhân dân cho biết trận đánh này diễn ra trong chưa đầy 30 phút và tiêu diệt toàn bộ lực lượng Mỹ tại mục tiêu, không để đơn vị bị thương vong.

Năm 1976, Tiểu đoàn 409 được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào danh hiệu, chúng ta sẽ không thấy được những người đã làm nên nó.

Bốn chiến sĩ trinh sát hy sinh trong quá trình chuẩn bị Chu Lai.

Những người nằm im dưới hầm nước thải.

Những người vượt cát trong đêm.

Những người dân chở bộ đội bằng thuyền.

Những người mở cửa nhà cho bộ đội trú.

Những người mang thuốc nổ đi vào căn cứ.

Và những người không trở về.

Một chiến công lớn bao giờ cũng có một phần lịch sử rất lặng.

Đó là những con người không xuất hiện trên trang nhất.

Nhưng nếu thiếu họ, chiến thắng có thể đã không xảy ra.

Ảnh thật tư liệu

Chú thích: Ảnh thật về Tiểu đoàn Đặc công 409 và các cán bộ, chiến sĩ của đơn vị trong hoạt động truyền thống sau chiến tranh.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân.

LỜI KẾT – ĐÊM ẤY, CHU LAI KHÔNG CÒN BẤT KHẢ XÂM PHẠM

Một căn cứ quân sự có thể được xây dựng bằng hàng nghìn tấn vật liệu.

Có đường băng.

Có máy bay.

Có xe bọc thép.

Có lính gác.

Có những lớp phòng thủ nối tiếp nhau.

Nhưng trong đêm 26 rạng 27-10-1965, những người lính Tiểu đoàn Đặc công 409 đã tìm được cách đi qua chúng.

Không phải bằng sức mạnh lớn hơn.

Mà bằng sự chuẩn bị, bí mật và bất ngờ.

Hơn hai tháng trinh sát.

Bốn chiến sĩ hy sinh trong quá trình chuẩn bị theo hồ sơ Quảng Ngãi.

Những người dân vùng vành đai đưa bộ đội bằng thuyền.

Những căn nhà trở thành nơi trú quân.

Rồi những bước chân trong đêm.

Cuối cùng là tiếng nổ trong lòng sân bay.

Các nguồn tư liệu khác nhau ghi số máy bay bị phá hủy khác nhau, nhưng đều thống nhất rằng trận tập kích gây thiệt hại lớn cho sân bay Chu Lai và lực lượng Mỹ.

Nhưng chiến tranh không chỉ có những con số.

Có người trở về.

Có người nằm lại.

Có những gia đình sau đó chờ đợi một người thân mà không bao giờ thấy nữa.

Và có những người dân bình thường đã âm thầm góp sức cho trận đánh bằng một chiếc thuyền, một bữa cơm, một căn nhà.

Đó là điều làm nên câu chuyện của Chu Lai.

Không chỉ có đặc công.

Có cả nhân dân.

Không chỉ có tiếng nổ.

Có cả những tháng ngày im lặng.

Không chỉ có chiến thắng.

Có cả những người đã hy sinh để chiến thắng ấy trở thành hiện thực.

Ngày nay, sân bay Chu Lai đã trở thành một sân bay dân dụng và quân sự của đất nước.

Máy bay cất cánh trên đường băng.

Những chuyến bay đưa người dân đi khắp nơi.

Không còn tiếng súng.

Không còn những người lính nằm dưới hàng rào chờ giờ xuất kích.

Đó mới là điều đẹp nhất khi nhìn lại một chiến trường cũ.

Nơi từng có người phải chiến đấu để phá hủy máy bay, hôm nay máy bay lại cất cánh để đưa con người đi trong hòa bình.

Và nếu đứng trước Chu Lai hôm nay, có lẽ chúng ta nên nhớ rằng hơn nửa thế kỷ trước, đã có những người lính trẻ từ Quảng Ngãi đi vào đây trong bóng tối.

Họ mang theo tuổi trẻ.

Mang theo nhiệm vụ.

Và nhiều người đã không mang được tuổi trẻ ấy trở về.

Tên đơn vị của họ là Tiểu đoàn 409.

“Bốn Lẻ Chín”.

Một cái tên đã đi qua chiến tranh.

Và còn ở lại trong ký ức của Khu 5.

Ảnh thật cuối câu chuyện

6

Chú thích: Sân bay Chu Lai ngày nay trên vùng đất từng là căn cứ quân sự của Mỹ năm 1965. Ảnh thật hiện tại được dùng để khép lại câu chuyện và đối chiếu sự thay đổi của địa điểm sau hơn nửa thế kỷ.

Nguồn: Tư liệu hiện đại về sân bay Chu Lai; đối chiếu lịch sử với Báo Quân đội nhân dân, Báo Đà Nẵng và hồ sơ Quảng Ngãi.