TIểU độI 4, đẠI độI 552, độI 55 TnXP chống Mỹ, cứU nước Tỉnh hà Tĩnh
Đồng Lộc, Can Lộc, Hà Tĩnh trong những năm kháng chiến chống Mỹ trở thành vị trí “yết hầu”, điểm tiếp nối tất cả các con đường vào Nam, ra Bắc. Chỉ trong 7 tháng ném bom hạn chế (từ tháng 4 đến tháng 10/1968), đã có hàng nghìn lượt máy bay Mỹ được huy động, trút xuống nơi đây gần 50.000 quả bom các loại, chưa kể đạn rốc két và đạn 20mm. Bình quân mỗi tháng, không quân Mỹ đánh 28 ngày, ngày nhiều nhất là 103 lần bay với trên 800 quả bom các loại. Ban ngày, chúng tập trung chặn các lối ra vào Ngã
Lực lượng chiến đấu nơi đây có: Trung đoàn pháo cao xạ 210,
Tiểu đoàn 8 pháo cao xạ của tỉnh, một bộ phận của Tiểu đoàn 30
công binh Quân khu IV cùng hàng vạn nam nữ TNXP, lực lượng dân
quân du kích của Đồng Lộc và các xã Quang Lộc, Mỹ Lộc, Tượng
Lộc, Xuân Lộc, Trung Lộc, Phú Lộc, Sơn Lộc...
Vào lúc 16h30 phút chiều 24/7/1968, 10 cô gái TNXP thuộc Tiểu
đội 4, Đại đội 552, Đội 55 TNXP gồm: Võ Tị Tần (tiểu đội trưởng),
Hồ Tị Cúc (tiểu đội phó), Võ Tị Hợi, Nguyễn Tị Xuân, Dương Tị
Xuân, Trần Tị Rạng, Hà Tị Xanh, Nguyễn Tị Nhỏ, Võ Tị Hà và
Trần Tị Hường đang bám sát mặt đường để làm nhiệm vụ thì máy
bay Mỹ kéo đến thả bom. Sau loạt bom nổ, khói lửa mịt mù, mọi
người đổ xô đi tìm, gọi tên từng người mà không nghe một lời đáp
trả. Đồng đội hối hả đào bới, hơn một tiếng mới tìm được căn hầm
thứ nhất, có 5 cô, căn hầm thứ hai có 4 cô. Chiều hôm sau mới tìm
được cô Cúc trong tư thế ngồi, cách đó gần 20 mét. Sau khi hi sinh,
10 liệt nữ TNXP được an táng ngay tại Đồng Lộc, sau đó chuyển về
quê của từng người, giờ các cô lại được trở về Đồng Lộc như hiện
nay.
Năm 1972, Chủ tịch nước đã ký Quyết định truy tặng danh hiệu
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Tiểu đội 4, Đại đội 552,
Đội 55 TNXP.
Ngày nay Ngã ba Đồng Lộc đã trở thành Khu tưởng niệm TNXP
toàn quốc./.
