Tiểu đội trưởng Trần Can

Trần Can sinh năm 1931, quê ở xã Sơn Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Từ nhỏ, Trần Can đã rất thích đi bộ đội để được cầm súng giết giặc, cứu nước. Lớn lên, ba lần anh xung phong tình nguyện nhập ngũ nhưng vì sức khỏe yếu nên các đơn vị đều từ chối. Mãi đến lần thứ tư, anh mới được chấp nhận.

Từ khi vào bộ đội, Trần Can chiến đấu rất dũng cảm, mưu trí. Trong mọi tình huống, dù khó khăn, ác liệt, anh đều kiên quyết dẫn đầu đơn vị vượt lên, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Năm 1952, sau khi chỉnh huấn chính trị, biên chế và trang bị, các đại đoàn cơ động được tổ chức thống nhất theo quy định của Bộ Tổng Tham mưu. Mỗi tiểu đoàn bộ binh có một đại đội chủ công gồm bốn trung đội. Việc huấn luyện quân sự cũng được thống nhất theo tài liệu của Bộ Tổng Tham mưu.

Về huấn luyện đánh công sự kiên cố, các đơn vị được học cách đánh cứ điểm có quy mô đến cấp tiểu đoàn địch, đồng thời luyện tập tác chiến vận động tiêu diệt các binh đoàn cơ động lớn. Có diễn tập thực binh, bắn đạn thật với sự phối hợp của các phân đội hỏa lực và binh chủng. Có thể nói, việc chỉnh huấn và chấn chỉnh tổ chức, huấn luyện năm 1952 là bước ngoặt quan trọng trong xây dựng lực lượng vũ trang. Trung đoàn 209, Đại đoàn 312 của Trần Can bước vào chiến dịch Tây Bắc với niềm tin và sức mạnh mới.

Tây Bắc là chiến trường có tầm quan trọng chiến lược trên chiến trường Bắc Bộ lúc bấy giờ. Việc địch chiếm Tây Bắc tạo ra mối đe dọa thường xuyên đối với căn cứ địa Việt Bắc của ta. Giải phóng Tây Bắc sẽ giúp ta mở rộng và củng cố căn cứ địa. Mục tiêu của chiến dịch là tiêu diệt sinh lực địch, tranh thủ nhân dân và giải phóng một phần đất đai. Nhận thức rõ ý nghĩa đó, Trần Can rất mong muốn được tham gia chiến đấu.

Ngày 10-10-1952, toàn đại đoàn vượt sông Thao, chia làm hai cánh. Một cánh gồm Trung đoàn 141 vượt Khe Lóng, nhanh chóng tiêu diệt vị trí Sài Lương. Cánh thứ hai, Trung đoàn 209 của Trần Can tiến theo hướng Bắc, vượt đèo Nậm Bằng cao gần 2.000 m, trên đường tiêu diệt địch ở La Hầu Pèng, tiến vào bao vây và tiêu diệt địch ở Nậm Mười, bản Tủ, bản Hoa.

Trong trận đánh ở bản Hoa, Trần Can làm nhiệm vụ xung kích. Khi có lệnh xung phong, anh nhanh chóng cùng tiểu đội vượt qua cửa mở, dùng thủ pháo tiêu diệt một ụ súng địch rồi lập tức phát triển vào bên trong. Khi tiểu đội bị thương vong, Trần Can chủ động sáp nhập với hai đồng chí của tiểu đội khác, lập thành một tổ tiếp tục chiến đấu. Anh dẫn đầu tổ, tiêu diệt thêm ba ụ súng và đánh thẳng vào sở chỉ huy địch, tiêu diệt cơ quan đầu não, bắt sống 22 tên, thu 17 khẩu súng các loại.

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, đơn vị của Trần Can được giao nhiệm vụ tiêu diệt cứ điểm Him Lam. Đây là một trung tâm phòng ngự kiên cố của địch, thuộc phân khu trung tâm, cách Mường Thanh 2,5 km, có nhiệm vụ bảo vệ khu trung tâm và án ngữ con đường từ Tuần Giáo vào Điện Biên Phủ.

Binh lực tại Him Lam gồm một tiểu đoàn lê dương tăng cường thuộc Lữ đoàn Lê dương số 13. Địch xây dựng hệ thống phòng ngự kiên cố với nhiều tầng hỏa lực, các lô cốt liên kết chặt chẽ, có hàng rào dây thép gai và bãi mìn dày đặc, cùng hệ thống hầm ngầm và lực lượng phản kích.

Để chuẩn bị tiến công, đơn vị ta tiến hành trinh sát kỹ lưỡng. Ban ngày quan sát từ xa, ban đêm tiếp cận gần để nắm chắc tình hình. Địch phát hiện ý định của ta nên tổ chức phản kích quyết liệt, liên tục phá hoại các tuyến hào. Ban ngày chúng lấp hào, ban đêm dùng đèn pha, pháo sáng và tuần tiễu nghiêm ngặt, gây nhiều khó khăn cho trinh sát ta.

Sau nhiều nỗ lực, ta bắt được tù binh và khai thác thông tin, từ đó xác định chính xác hệ thống phòng ngự của địch.

17 giờ 10 phút ngày 13-3-1954, pháo ta đồng loạt nổ súng vào Him Lam, mở màn chiến dịch. Khi pháo địch phản kích, tình hình trở nên khó khăn, nhưng các đơn vị vẫn kiên cường tiến lên. Các tổ hỏa lực áp sát, tiêu diệt các lô cốt, mở cửa cho bộ đội xung phong.

Tiểu đội trưởng Trần Can nhanh chóng chỉ huy chiếm lô cốt đầu cầu, sau đó tiếp tục đánh chiếm các vị trí quan trọng. Trước hỏa lực mạnh của địch, anh linh hoạt sử dụng chiến thuật nghi binh, phối hợp thủ pháo để tiêu diệt hỏa điểm. Nắm thời cơ, Trần Can nhảy lên khỏi giao thông hào, cắm lá cờ “Quyết chiến quyết thắng” lên nóc lô cốt địch. Đây là lá cờ đầu tiên của quân ta được cắm trên cứ điểm Him Lam, cổ vũ mạnh mẽ tinh thần chiến đấu của bộ đội.

Quân ta tiếp tục phát triển tiến công, tiêu diệt các ổ đề kháng còn lại. Trần Can cùng đồng đội bắt nhiều tù binh, thu nhiều vũ khí. Cứ điểm Him Lam – một trong những vị trí phòng ngự mạnh nhất của địch – đã bị tiêu diệt.

Trong các trận tiếp theo, Trần Can tiếp tục chiến đấu dũng cảm, nhiều lần dẫn đầu đơn vị đánh bại các đợt phản kích của địch. Dù bị thương, anh vẫn kiên quyết chỉ huy đơn vị giữ vững trận địa, tạo điều kiện cho quân ta tiến vào trung tâm Mường Thanh.

Trần Can đã anh dũng hy sinh khi chỉ huy bộ đội tiến công vào sở chỉ huy của tướng Đờ Cát vào sáng ngày 7-5-1954 – ngày kết thúc Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử.