Tiểu La Nguyễn Thành vẫn là bài học quý giá đối với thế hệ trẻ

Lịch sử dân tộc Việt Nam đầu thế kỷ XX đã ghi dấu tên tuổi của nhiều nhà yêu nước kiên trung, những người dành trọn cuộc đời để tìm con đường giải phóng dân tộc. Trong số đó, Tiểu La Nguyễn Thành (1863–1911) được xem là một trong những người đặt nền móng cho phong trào Duy Tân và là người có ảnh hưởng lớn đến các sĩ phu yêu nước đương thời. Cuộc đời của ông là bản anh hùng ca về lòng yêu nước, ý chí bất khuất và khát vọng giành lại độc lập cho dân tộc.

Tiểu La Nguyễn Thành, còn gọi là Nguyễn Hàm, tự Triết Phu, hiệu Tiểu La, sinh năm 1863 tại làng Thạnh Mỹ, phủ Thăng Bình (nay là thôn Quý Thạnh, xã Bình Quý, thành phố Đà Nẵng), trong một gia đình có truyền thống Nho học. Ngay từ nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, chăm học và đặc biệt say mê lịch sử dân tộc. Không giống nhiều nho sĩ cùng thời chỉ nuôi chí làm quan, Nguyễn Thành sớm nhận thức được nỗi đau mất nước và nung nấu khát vọng cứu dân, cứu nước. Tình yêu quê hương và ý thức trách nhiệm với vận mệnh dân tộc đã trở thành động lực để ông dấn thân vào con đường cách mạng đầy gian nan.

Năm 1885, khi phong trào Cần Vương bùng nổ sau sự kiện thất thủ kinh thành Huế, Tiểu La Nguyễn Thành từ bỏ con đường khoa cử để tham gia Nghĩa Hội Quảng Nam chống thực dân Pháp. Dù tuổi đời còn trẻ, ông đã nhanh chóng thể hiện tài năng quân sự và khả năng tổ chức, trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh, góp phần duy trì phong trào kháng chiến ở Quảng Nam. Khi Nghĩa Hội thất bại, ông không nản chí hay khuất phục trước kẻ thù. Trái lại, ông âm thầm quy tụ các sĩ phu yêu nước, tiếp tục tìm kiếm một con đường cứu nước mới phù hợp với hoàn cảnh lịch sử của dân tộc.

Đầu thế kỷ XX, nhận thấy muốn giành độc lập cần có sự đổi mới về tư duy và phương pháp đấu tranh, Tiểu La Nguyễn Thành đã cùng Phan Bội Châu bàn kế hoạch chấn hưng đất nước. Năm 1904, ông trở thành một trong những người sáng lập Duy Tân hội – tổ chức yêu nước có ảnh hưởng sâu rộng trong phong trào cách mạng Việt Nam lúc bấy giờ. Ông tích cực vận động tài chính, liên kết các lực lượng yêu nước và tổ chức đưa thanh niên sang nước ngoài học tập nhằm đào tạo nhân tài cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Những hoạt động ấy thể hiện tầm nhìn chiến lược và tư tưởng tiến bộ vượt trước thời đại của ông.

Năm 1908, sau phong trào chống thuế ở Trung Kỳ, thực dân Pháp bắt Tiểu La Nguyễn Thành và kết án chín năm biệt xứ, đày ra Côn Đảo. Dù phải sống trong điều kiện tù đày khắc nghiệt, ông vẫn giữ vững khí tiết của một người yêu nước, không khuất phục trước mọi âm mưu của kẻ thù. Ngày 11 tháng 11 năm 1911, ông qua đời tại Côn Đảo khi chí lớn vẫn còn dang dở. Sự ra đi của ông để lại niềm tiếc thương sâu sắc đối với đồng bào và các chí sĩ yêu nước, đồng thời trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ tiếp tục sự nghiệp đấu tranh giành độc lập.

Mặc dù không được chứng kiến ngày đất nước giành độc lập, nhưng những cống hiến của Tiểu La Nguyễn Thành đã góp phần quan trọng vào việc khơi dậy tinh thần yêu nước, mở đường cho các phong trào cách mạng đầu thế kỷ XX và tạo ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều nhà yêu nước sau này. Để tưởng nhớ công lao của ông, tên Tiểu La Nguyễn Thành được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và công trình tại quê hương Quảng Nam – Đà Nẵng.

Ngày nay, cuộc đời của Tiểu La Nguyễn Thành vẫn là bài học quý giá đối với thế hệ trẻ. Từ tấm gương của ông, mỗi người cần nuôi dưỡng lòng yêu nước, không ngừng học tập, rèn luyện bản lĩnh, dám đổi mới, dám cống hiến và luôn đặt lợi ích của dân tộc lên trên lợi ích cá nhân. Đó chính là cách thiết thực nhất để tiếp nối tinh thần của người chí sĩ đã dành trọn cuộc đời vì nền độc lập, tự do của Tổ quốc.