"Tiêu phí tiền của dân là có tội với dân"

Những năm cuối đời, người ta thường thấy Thủ tướng Phạm Văn Đồng đeo cặp kính đen, không chỉ khi ra ngoài trời mà cả trong những cuộc họp quan trọng. Hỏi ra mới biết, từ đầu thập niên 80, đôi mắt ông đã bị lóa, nhìn không rõ chữ, tay viết không còn giữ được nét.

Các bác sĩ hàng đầu của ta đã khám và chữa trị, đồng thời đặt vấn đề với Liên Xô. Trong các chuyến công tác tại Matxcơva, ông đều được bạn khám và chữa mắt với sự chăm sóc đặc biệt. Dù dùng thuốc tốt nhất, đôi mắt ông vẫn không tiến triển mà có xu hướng kém đi. Các chuyên gia quốc tế khuyên không nên mổ vì dây thần kinh đáy mắt đã bị teo, chỉ có thể dùng thuốc để làm chậm quá trình.

Biết việc này, một số nhà lãnh đạo các nước đã gợi ý mời ông sang chữa trị bằng công nghệ tiên tiến của họ. Đại sứ ta thăm dò, được biết chi phí đi lại, điều trị và theo dõi sau mổ sẽ tốn một khoản ngoại tệ mạnh khá lớn.

Nhiều ngày suy nghĩ, ông trầm ngâm nói với Trung ương, giọng đầy trăn trở: “Việc đi lại quá tốn kém mà lại là ngoại tệ mạnh. Ta phải bươn trải tìm kiếm từng đô la để nhập vật tư, thiết bị cần thiết cho nền kinh tế quốc dân, phục vụ đời sống nhân dân.”

Rồi ông kết luận, như một lời thề suốt đời không thay đổi: “Tôi không thể vì tôi mà tiêu phí tiền bạc của Dân, như vậy là có tội với Dân và còn hàm ơn nước bạn.”

Riêng với Cuba, đồng chí Fidel Castro đã mấy lần gửi thư tha thiết mời ông sang chữa mắt, coi ông là thượng khách đặc biệt. Cuba bị Mỹ bao vây, phong tỏa, nhân dân còn vô vàn khó khăn, vì lẽ đó, ông gửi thư chân thành cảm ơn và xin từ chối, không muốn trở thành gánh nặng cho một đất nước anh em đang gian khó. Sự từ chối ấy, không chỉ là đạo đức cá nhân, mà còn là phẩm giá của một quốc gia.