Tiểu sử, cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của đồng chí Trần Phú - Tổng Bí thư BCH Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (01/05/1904 - 01/05/2024)

Trong biên niên sử đấu tranh cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam về các lãnh tụ cách mạng, đồng chí Trần Phú là Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng ta, người cộng sản kiên cường, mẫu mực, người con ưu tú của Đảng và dân tộc ta. Là người học trò xuất sắc của chủ tịch Hồ Chí Minh, ông là tấm gương mẫu mực của người chiến sĩ luôn “giữ vững chí khí chiến đấu”, dành hết tâm trí nhiệt huyết với trí tuệ, lý tưởng, mục tiêu cách mạng được Đảng và nhân dân giao phó.

Đồng chí Trần Phú ngày 1/5/1904, tại thôn An Thổ, xã An Dân, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên; nguyên quán là xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Trong tiến trình lịch sử dân tộc và của vùng đất Nghệ Tĩnh, địa danh Tùng Ảnh, một xã nằm ở phía tây bắc của huyện Đức Thọ, là quê cha đất tổ của đồng chí Trần Phú, là vùng đất nghèo khó, lam lũ, quanh năm đối mặt với sự thịnh nộ của thiên nhiên (lũ lụt, hạn hán), song nhân dân Tùng Ảnh (Đức Thọ, Hà Tĩnh) cũng giống như bao miền quê khác hun đúc cho vùng đất này từ bao đời truyền thống yêu nước, có bề dày văn hoá, tinh thần hiếu học, giàu trí sáng tạo và cần cù lao động, sống có tình nghĩa, thủy chung, biết yêu thương đùm bọc, tảo tần, chịu thương chịu khó. Nói đến vùng đất Hà Tĩnh nói chung, xã Tùng Ảnh - Đức Thọ nói riêng là nói đến mảnh đất hiếu học lưu danh sử sách, dù phải ăn rau, ăn cháo, nhiều gia đình vẫn dành dụm chung nhau góp tiền, góp gạo nuôi thầy, cho con cháu ăn học. Do đó trong công trình “Trần Phú tiểu sử” thuộc Chương trình viết sử các nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước, các tác giả đều nhận định “Tinh thần hiếu học, khổ học được xem như là một thứ đạo của người dân Hà Tĩnh và của Tùng Ảnh, Đức Thọ. Đạo học rèn luyện cho người dân ở đây một ý chí quyết học và quyết đỗ; điều này được phản ánh qua câu: “Sáng khoai, trưa khoai, tối khoai, khoai ba bữa. Ông đỗ, cha đỗ, con đỗ, đỗ cả nhà”[1].

Về gia đình, đồng chí Trần Phú sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước, thương dân, hiếu học, trong học và được vinh danh khoa bảng ở các kì thi Nho học thời phong kiến. Cha là nhà nho Trần Văn Phổ (1865), đậu Tú tài khoa Nhâm Ngọ đời vua Tự Đức (1882); đậu Giải nguyên khoa Đinh Dậu đời vua Thành Thái (1897), giữ chức quan soạn thảo các văn bản của vua. Mẹ của đồng chí Trần Phú là bà Hoàng Thị Cát- sinh ra trong một gia đình quan lại tại huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Ông nội cụ Trần Viết Tiến, từng được coi là “ân xứ lão niên, giáp nội thủ chỉ” (người cao tuổi và có uy tín, đứng đầu một giáp trong làng) và nổi danh với việc đậu hai khoa Tú tài năm Đinh Mão và Canh Ngọ, sung chức hậu bổ tỉnh Quảng Ngãi. Thân phụ và thân mẫu đồng chí Trần Phú sinh được 8 người con, trong đó đồng chí Trần Phú là người con thứ 7, được sinh ra tại Tuy An, Phú Yên vào năm 1904 sau khi thân phụ được triều đình điều vào làm Giáo thụ tại đây. Bước ngoặt thời niên thiếu của đồng chí Trần Phú diễn ra vào năm 1908 và năm 1910 sau khi thân phụ tuẫn tiết không nghe theo lệnh triều đình đàn áp nhân dân Quảng Ngãi nơi ông giữ chức Tri huyện (1908) và thân mẫu vì vất vả, bệnh nặng qua đời “Hình ảnh người cha thân yêu tuẫn tiết trước công đường, hình ảnh người mẹ hiền dịu vì phải tảo tần kiếm sống đã qua đời trong vất vả cực nhọc bởi bọn thực dân xâm lược và bọn phong kiến bán nước đã trở thành vết thương nhức nhối trong tâm hồn Trần Phú”[2].

Mặc dù gia đình có nhiều khó khăn nhưng anh chị em đồng chí Trần Phú đều luôn yêu thương, bao bọc lẫn nhau, động viên nhau học hành. Nhờ đó, Năm 1918, đồng chí Trần Phú học xong chương trình tiểu học, vào học tiếp Trường Quốc học Huế từ năm 1918-1922. Tại trường Quốc học Huế, đồng chí Trần Phú đã được gặp gỡ những người đã làm thức tỉnh tinh thần yêu nước và chí hướng đấu tranh giải phóng dân tộc, tiêu biểu có thầy giáo Võ Liêm Sơn (bạn học của chủ tịch Hồ Chí Minh), đồng chí Hà Huy Tập (bạn học có cùng cảnh ngộ và chí hướng).

Như vậy, với việc sinh ra trong một gia đình và quê hương có truyền thống yêu nước, bất khuất và khoa bảng, hiếu học, cộng với chứng kiến cảnh đất nước, nhân dân nô lệ, gia đình gặp nhiều biến cố đã ảnh hưởng lớn tới sự hình thành tư tưởng yêu nước và khát vọng dân tộc trong con người đồng chí Trần Phú ngay từ thời niên thiếu, đặt nền móng cho những bước chuyển lớn về chí hướng, con đường cách mạng của lãnh tụ về sau này.