TIỂU SỬ ĐỒNG CHÍ TRẦN ĐẠI NGHĨA
Trần Đại Nghĩa (13 tháng 9 năm 1913 – 9 tháng 8 năm 1997) là một Giáo sư, Viện sĩ, kỹ sư quân sự, nhà bác học, Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam, Anh hùng Lao động, Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô, người đã đặt nền móng xây dựng ngành khoa học kỹ thuật quân sự và công nghiệp quốc phòng Việt Nam.[1] Nguyên Cục trưởng Cục Quân giới - Bộ Quốc phòng (nay là Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng) kiêm Giám đốc Nha nghiên cứu Quân giới - Bộ Tổng Tư lệnh Quân đội (nay là Viện Khoa học và Công nghệ Quân sự), hiệu trưởng đầu tiên của trường Đại học Bách khoa Hà Nội (nay là Đại học Bách khoa Hà Nội)
TIỂU SỬ ĐỒNG CHÍ TRẦN ĐẠI NGHĨA (1913 – 1997)
1. Thông tin chung
Tên thật: Phạm Quang Lễ.
Ngày sinh: 13 tháng 9 năm 1913.
Quê quán: Xã Chánh Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long (nay là xã Hòa Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long).
Ngày mất: 9 tháng 8 năm 1997 (thọ 83 tuổi) tại Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh.
Thành tựu & Chức danh:
Giáo sư, Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô (bầu năm 1966).
Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam (phong đợt đầu tiên năm 1948).
Anh hùng Lao động (phong tại Đại hội Thi đua toàn quốc đầu tiên năm 1952).
Người đặt nền móng xây dựng ngành khoa học kỹ thuật quân sự và công nghiệp quốc phòng Việt Nam.
Hiệu trưởng đầu tiên của Trường Đại học Bách khoa Hà Nội.
2. Tuổi trẻ và quá trình học tập tại Pháp, Đức
Gia cảnh: Xuất thân trong một gia đình nhà giáo nghèo. Mồ côi cha từ năm 6 tuổi, ông được mẹ và chị gái tần tảo nuôi ăn học.
Thi đỗ: Giữa năm 1933, ông thi đỗ đầu cả hai bằng Tú tài: Tú tài Việt và Tú tài Tây. Do hoàn cảnh gia đình khó khăn, ông đi làm việc 2 năm tại Tòa sứ Mỹ Tho để giúp đỡ mẹ.
Du học Pháp (1935): Được nhà báo Dương Quang Ngưu hỗ trợ xin học bổng Chasseloup-Laubat sang Pháp du học.
Bằng cấp: Trong thời gian ở Pháp, ông tốt nghiệp kỹ sư và cử nhân toán học tại nhiều trường đại học hàng đầu:
Trường Bách khoa Paris (École Polytechnique)
Đại học Mỏ Paris (École nationale supérieure des mines de Paris)
Đại học Điện
Đại học Sorbonne
Đại học Cầu đường Paris (École nationale des ponts et chaussées)
Làm việc tại Châu Âu:
Làm việc tại Trường Quốc gia Hàng không và Vũ trụ Pháp (École nationale supérieure de l'aéronautique et de l'espace).
Năm 1942, ông sang Đức làm việc tại xưởng chế tạo máy bay và Viện nghiên cứu vũ khí.
3. Trở về nước tham gia cách mạng và đóng góp cho quân giới
Về nước (Tháng 9/1946): Theo lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh (sau chuyến đàm phán tại Pháp), ông cùng kỹ sư luyện kim Võ Quý Huân và bác sĩ Trần Hữu Tước trở về Việt Nam tham gia kháng chiến.
Tên gọi Trần Đại Nghĩa (05/12/1946): Bác Hồ trực tiếp đặt tên mới cho ông là Trần Đại Nghĩa và giao nhiệm vụ làm Cục trưởng Cục Quân giới (nay là Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng).
Nghiên cứu chế tạo vũ khí:
Súng & Đạn Bazooka (Tháng 3/1947): Nghiên cứu chế tạo thành công súng và đạn chống tăng Bazooka (tương đương cỡ 60mm của Mỹ). Ngày 5/3/1947, 3 khẩu Bazooka chế tạo thành công đã bắn cháy 2 xe tăng Pháp tại chùa Trầm (Quốc Oai, Hà Nội). Đến tháng 4/1947, súng được đưa vào sản xuất hàng loạt.
Súng không giật (SKZ 60mm - Cuối năm 1949): Nghiên cứu chế tạo thành công súng SKZ 60mm (vũ khí công đồn nặng ~26kg, đầu đạn 9kg, xuyên thủng bê tông dày trên 60cm). SKZ đã phá tan nhiều lô cốt kiên cố của Pháp trong Chiến dịch Lê Hồng Phong (phố Ràng, phố Lu).
Các chức vụ trong quân đội:
Cục trưởng Cục Quân giới, kiêm Giám đốc Nha Nghiên cứu Quân giới (1947 – 1951).
Cục trưởng Cục Pháo binh, Bộ Quốc phòng (1949 – 1954).
Phó Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần (1966).
Phó Chủ nhiệm Tổng cục Kỹ thuật, Bộ Quốc phòng (1974 – 1987).
4. Đóng góp trong lĩnh vực dân sự, khoa học và giáo dục
Sau khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, ông đảm nhiệm nhiều vị trí lãnh đạo quan trọng của Nhà nước:
Hiệu trưởng đầu tiên Trường Đại học Bách khoa Hà Nội (thành lập năm 1956).
Thứ trưởng Bộ Công thương, Thứ trưởng Bộ Công nghiệp nặng.
Chủ nhiệm Ủy ban Kiến thiết Cơ bản Nhà nước (1964 – 1971).
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước (1965 – 1977).
Viện trưởng đầu tiên Viện Khoa học Việt Nam (từ năm 1975 – 1983).
Chủ tịch đầu tiên Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (1983 – 1988).
Đại biểu Quốc hội khóa II và khóa III.
5. Khen thưởng và Vinh danh
Khen thưởng cấp Nhà nước & Quốc tế:
Danh hiệu Anh hùng Lao động (1952).
Huân chương Hồ Chí Minh.
Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I (1996) về Cụm công trình nghiên cứu và chỉ đạo kỹ thuật chế tạo vũ khí (Bazooka, súng không giật SKZ, bom bay).
Viện sĩ nước ngoài Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô (1966).
Huân chương Quân công (hạng Nhất, hạng Ba), Huân chương Kháng chiến (hạng Nhất chống Pháp, hạng Nhất chống Mỹ), Huy hiệu 40 năm tuổi Đảng, cùng nhiều kỷ niệm chương quý giá.
Tôn vinh & Tưởng niệm:
Tên trường học: Trường Đại học Trần Đại Nghĩa (TP.HCM), Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa (TP.HCM), cùng nhiều trường phổ thông tại Vĩnh Long, Quảng Nam, Cần Thơ, Tây Ninh,...
Tên đường phố: Được đặt tên đường tại nhiều thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Nam Định, Quảng Ngãi.
Tàu biển: Tàu khảo sát biển hiện đại đầu tiên của Việt Nam ký hiệu HSV-6613 được mang tên Trần Đại Nghĩa (hạ thủy năm 2010).
Khu lưu niệm: Khu lưu niệm Giáo sư – Viện sĩ Trần Đại Nghĩa được xây dựng tại xã Tường Lộc, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long.
Giải thưởng Trần Đại Nghĩa: Giải thưởng khoa học uy tín do Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam ban hành từ năm 2015 nhằm tôn vinh các công trình ứng dụng khoa học xuất sắc.
Nguồn Sưu tầm: https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%E1%BA%A1i_Ngh%C4%A9a
