Tiểu sử vua Trần Nhân Tông
Nguyễn Tố Uyên
Vua Trần Nhân Tông (1258 – 1308), tên húy là Trần Khâm, là vị vua thứ ba của nhà Trần trong lịch sử Việt Nam. Ông nổi tiếng không chỉ là một vị vua anh minh, lãnh đạo quân dân hai lần đánh tan quân xâm lược Nguyên Mông, mà còn là một nhà tư tưởng, một thiền sư lớn, người sáng lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử.
Thân thế và sự nghiệp:
Sinh ra trong dòng dõi hoàng tộc:Trần Nhân Tông sinh ngày 7 tháng 12 năm 1258, là con trai trưởng của vua Trần Thánh Tông và Nguyên Thánh Thiên Cảm Hoàng hậu.
Vua anh minh, lãnh đạo tài ba:Lên ngôi năm 1278, Trần Nhân Tông đã cùng cha lãnh đạo quân dân Đại Việt hai lần đánh tan quân xâm lược Nguyên Mông (1285 và 1288).
Từ bỏ ngai vàng, xuất gia tu hành:Sau khi đất nước thái bình, năm 1299, ông nhường ngôi cho con trai là Trần Anh Tông, lên núi Yên Tử tu hành, trở thành Phật hoàng Trần Nhân Tông, Sơ tổ Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử.
Nhà tư tưởng lớn, nhà văn hóa:Trần Nhân Tông để lại nhiều tác phẩm văn học có giá trị, đặc biệt là những bài thơ thiền mang đậm triết lý Phật giáo.
Những đóng góp quan trọng:
Lãnh đạo kháng chiến thành công:Hai lần đánh tan quân xâm lược Nguyên Mông là minh chứng cho tài năng quân sự và lòng yêu nước của Trần Nhân Tông.
Thống nhất Thiền phái Trúc Lâm:Trần Nhân Tông đã thống nhất các dòng thiền và hệ tư tưởng Phật giáo, tạo nên Thiền phái Trúc Lâm đặc trưng của Việt Nam.
Để lại di sản văn hóa, tư tưởng:Các tác phẩm văn học và tư tưởng của Trần Nhân Tông vẫn còn giá trị đến ngày nay, ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống tinh thần của người Việt.
Tóm lại, Trần Nhân Tông là một vị vua tài ba, một nhà tư tưởng lớn, một nhà văn hóa, và là một vị Phật hoàng của Phật giáo Việt Nam, để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử và văn hóa dân tộc.
Phật hoàng Trần Nhân Tông, Sơ tổ Thiền phái Trúc Lâm Việt Nam
Đức vua Trần Nhân Tông, tên húy là Trần Khâm, sinh năm Mậu Ngọ – 1258 vào ngày 11 tháng 11 âm lịch. Ngài là con trưởng của Đức Vua Trần Thánh Tông và Hoàng Thái hậu Nguyên Thánh Thiên Cảm. Sử sách ghi lại rằng khi Ngài mới sinh ra đã có dung mạo của bậc thánh nhân, thể chất hoàn hảo, thần khí tươi sáng, sắc thái như vàng ròng, nên được vua cha đặt cho tên hiệu là Phật Kim.
Lớn lên, năm 16 tuổi, Ngài được lập làm Hoàng Thái tử vào năm Giáp Tuất – 1274. Trong cùng năm đó, Ngài đã kết duyên cùng công chúa Quyên Thanh, là trưởng nữ của Hưng Đạo Đại Vương. Vua Trần Thánh Tông đã mời các bậc trưởng lão tinh thông Nho giáo, Tứ thư, Ngũ kinh và Phật giáo để dạy dỗ cho Ngài như Lê Phụ Trần, Nguyễn Thánh Huấn, Nguyễn Sĩ Cố… Chính Vua cha đã soạn sách Di Hậu Lục để dạy cho Thái tử cách xử thế chuẩn bị nối nghiệp sau này nên Ngài đã trở nên tinh thông cả Tam giáo.
Trần Nhân Tông là một vị vua tài ba, một nhà tư tưởng lớn, một nhà văn hóa, và là một vị Phật hoàng của Phật giáo Việt Nam
Về Phật pháp, Ngài theo học đạo với Tuệ Trung Thượng sĩ, và được Thượng sĩ hết lòng hướng dẫn, trao truyền những yếu nghĩa thiền tông. Ngài đã ngộ ra chân lý đạo màu khi đọc lời dạy: “Phản quan tự kỷ bổn phận sự, bất tùng tha đắc” (dịch nghĩa là: Quan sát lại chính mình đó là bổn phận, không do người khác làm được). Ngài tôn thờ Tuệ Trung Thượng sĩ làm thầy, và thường tới chùa Tư Phúc trong kinh thành Thăng Long để tụng kinh, tọa thiền, sám lễ Tam bảo, thấu đạt cả nội điển và ngoại điển.
Xem thêm Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm
Năm Mậu Dần – 1278, khi vừa tròn 20 tuổi, Hoàng Thái tử Khâm được Vua Trần Thánh Tông truyền ngôi xưng là Hoàng đế, hiệu là Hiếu Hoàng. Năm sau, 1279 Đức vua Trần Nhân Tông đổi niên hiệu là Thiệu Bảo. Kế tục sự nghiệp của các Tiên đế nhà Trần, Đức vua đã thi hành nhiều chính sách khoan hòa, thân dân, lấy đức mà trị vì Đại Việt, chăm lo cho dân chúng, xây dựng quốc gia hòa bình, thịnh trị.
Khi giặc Nguyên – Mông xâm chiếm Đại Việt, năm 1282, Ngài chủ trì hội nghị Bình Than để lấy ý kiến của toàn quân, toàn dân Đại Việt đoàn kết chống giặc ngoại xâm. Sau đó, Ngài đã trực tiếp lãnh đạo quân dân Đại Việt hai lần chiến thắng giặc Nguyên – Mông vào các năm 1285 và 1288. Hào khí Đông A quật cường chiến thắng, Ngài đã cảm hứng bằng hai câu thơ để cổ vũ quân, dân như sau:
“Xã tắc lưỡng hồi lao thạch mã
Sơn hà thiên cổ điện kim âu”
Dịch nghĩa là:
“Xã tắc hai phen chồn ngựa đá
Non sông muôn thuở vững âu vàng”
Sau khi đánh đuổi giặc ngoại xâm, xã tắc thanh bình, dân chúng an cư lạc nghiệp, Ngài đã có nhiều chính sách củng cố triều đình, phủ dụ và đoàn kết toàn dân xây dựng, phát triển quốc gia Đại Việt vững mạnh, trường tồn. Đặc biệt là chính sách hòa giải, Ngài đã xóa bỏ mọi lỗi lầm trước đó của các quần thần, không ngừng củng cố khối đại đoàn kết dân tộc. Về ngoại giao, Ngài đã thực thi phương sách vừa mềm dẻo, vừa cứng rắn với các nước lân bang.
Năm 1293, Ngài nhường ngôi cho con là Trần Anh Tông để lên làm Thái Thượng Hoàng. Sau khi nhường ngôi, năm 1294, Thượng hoàng Trần Nhân Tông đích thân tiếp tục lãnh đạo quân sĩ Đại Việt đi chinh phạt Ai Lao, giữ yên bờ cõi và tiếp tục mối bang giao hòa hảo với đất nước “Triệu voi”. Sau khi quốc gia, xã tắc được bình yên, Ngài trở về hành cung Vũ Lâm (thuộc Ninh Bình ngày nay) xin xuất gia cầu đạo với Quốc sư Huệ Tuệ, khởi đầu cho sự nghiệp tu hành của người xuất gia tam giới.
Năm 1299, Ngài từ hành cung Vũ Lâm trở về kinh thành Thăng Long, rồi thẳng tiến lên núi Yên Tử (nay thuộc Uông Bí, Quảng Ninh), tinh cần tu hạnh đầu đà lấy hiệu là Hương Vân Đại Đầu Đà. Ngài cho dựng chùa, giảng pháp, độ Tăng. Người học Phật quy tụ về Yên Tử rất đông. Đồng thời, Ngài đã thống nhất ba dòng thiền: Tỳ-Ni-Đa-Lưu-Chi, Vô Ngôn Thông, và Thảo Đường thành lập lên dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử với tư tưởng nhập thế “Cư trần lạc Đạo”, “Hòa quang đồng trần” là dòng thiền mang bản sắc riêng của Đại Việt. Dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử được gìn giữ và lưu truyền qua các thời đại, các thế hệ Phật giáo Việt Nam mà ngày nay Giáo hội Phật giáo Việt Nam là chủ thể kế thừa tinh hoa nhập thế đồng hành cùng dân tộc.
Xem thêm Thời kỳ thuộc Minh (1414-1427)
