Tìm đồng đội trở về từ cao điểm 685
Có những địa danh bước ra khỏi chiến tranh nhưng mãi không rời khỏi ký ức dân tộc. Cao điểm 685 ở huyện Vị Xuyên - Hà Giang (nay là tỉnh Tuyên Quang, trước đây thuộc tỉnh Hà Tuyên) là một nơi như thế. Một triền núi đá từng oằn mình dưới mưa pháo trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Với những người lính đã đi qua nơi ấy, cao điểm 685 không chỉ là một điểm cao trên bản đồ quân sự, mà là nơi gửi lại tuổi hai mươi của biết bao đồng đội.
Nửa cuối năm 1984, chiến sự tại mặt trận Vị Xuyên bước vào giai đoạn đặc biệt khốc liệt. Cao điểm 685 trở thành một trong những hướng tiến công, giằng co quyết liệt. Chỉ trong khoảng sáu tháng cuối năm, nơi đây phải hứng chịu hàng chục nghìn quả đạn pháo của đối phương. Núi đá bị cày xới, cây rừng cháy đen, địa hình biến dạng đến mức nhiều cựu chiến binh sau này quay lại không còn nhận ra những lối đi năm cũ.Đặc biệt trong các trận chiến ác liệt mùa hè năm 1984, thời điểm được nhiều cựu chiến binh gọi là “mùa hè đỏ lửa Vị Xuyên”, đã có rất nhiều cán bộ, chiến sĩ anh dũng hy sinh trên các điểm cao. Riêng tại khu vực 685, số lượng thương vong lớn đến mức việc đưa đồng đội về phía sau trở thành nhiệm vụ vô cùng gian nan.Đó là những vách đá dựng đứng, chiến hào nham nhở vì pháo kích, vô số hốc đá, khe sâu, hoàn toàn không có đường cơ động đúng nghĩa. Lính trinh sát, công binh và đồng đội phải mang theo dây võng, buộc thành cáng tạm để lần từng mét đá đưa thi thể liệt sĩ trở về. Có những trường hợp chiến sĩ hy sinh ở những vị trí quá cao, quá hiểm trở, hoặc nằm giữa khu vực vẫn bị đối phương khống chế hỏa lực nên không thể tiếp cận. Núi rừng giữ lại họ.Những người còn sống kể rằng, có thời điểm đối phương vẫn liên tục bắn phá khi phát hiện lực lượng ta tiếp cận khu vực điểm cao. Sau những trận pháo kéo dài, nhiều thi thể không còn nguyên vẹn, địa hình bị san phẳng, khiến việc tìm kiếm và quy tập càng thêm đau xót. Chiến tranh ở Vị Xuyên vì thế không chỉ là cuộc đấu trí, đấu lực giữa hai bên, mà còn là cuộc chiến giữ từng tấc đất và giữ lời hứa với đồng đội.Sau những tháng ngày chiến đấu ngoan cường, tháng 10 năm 1984, dưới sự chỉ huy của Thiếu tướng Hoàng Đan, vị tướng trận mạc giàu kinh nghiệm của Quân đội nhân dân Việt Nam, bộ đội của ta đã tổ chức chiến đấu, từng bước giành lại quyền làm chủ nhiều khu vực quan trọng trên mặt trận.Hơn bốn mươi năm đã đi qua. Những người lính năm nào tóc đã bạc, bước chân đã chậm. Nhưng lời hẹn với đồng đội chưa bao giờ khép lại.Những tháng gần đây, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực cao điểm 685 được triển khai với quy mô lớn hơn. Cùng các lực lượng làm nhiệm vụ, nhiều cựu chiến binh Vị Xuyên tình nguyện trở lại chiến trường xưa. Họ vượt quãng đường dài, men theo những sườn đá hiểm trở, mang theo lá cờ đỏ sao vàng đã bạc màu thời gian.Giữa núi rừng lặng gió, những người lính già gọi tên đồng đội. Có người vừa đào đất vừa khe khẽ hát những bài ca năm cũ. Có người chuẩn bị từng bữa cơm nóng cho đoàn tìm kiếm như thể vẫn đang nuôi quân giữa chiến hào. Họ tin rằng đồng đội mình vẫn ở đâu đó trên sườn núi này, vẫn đang chờ một ngày được trở về.Mỗi lần phát hiện dấu tích, cả đoàn lại lặng đi. Có những phần hài cốt còn khá nguyên vẹn, nhưng cũng có rất nhiều trường hợp chỉ còn những mảnh xương vụn lẫn trong đất đá, dấu vết của năm tháng và sự tàn khốc của chiến tranh. Không còn nhận ra hình hài, nhưng chưa bao giờ mất đi danh dự của người lính.Cao điểm 685 hôm nay đã xanh hơn. Nhưng dưới lớp đất đá ấy vẫn còn những câu chuyện chưa kể hết, những người lính chưa trở về trọn vẹn.Và những đồng đội còn sống vẫn đang đi tìm, không chỉ để hoàn thành một nhiệm vụ, mà để giữ trọn một lời hứa: Không để ai bị bỏ lại phía sau, kể cả sau chiến tranh
