Tìm hiểu về Liên đội 1 – đoàn 195 – Thanh niên xung phong giao bưu vận khu

Ngày 26/3/1965, Đại hội Đoàn Thanh niên nhân dân Cách mạng Việt Nam khai mạc lần thứ nhất tại Tây Ninh, dưới sự chủ trì của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh. Tại Đại hội này, Ban chấp hành đã quyết định thành lập lực lượng Thành niên xung phong giải phóng miền Nam. Về mặt tổ chức, ở cấp trung ương là Tổng đội, cấp khu là Liên đội và cấp tỉnh là Đại đội.

Liên đội 1- tuyến đường 1C Thanh niên xung phong Tây Nam bộ được thành lập từ tháng 4/1967, khi cuộc chiến tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược trong thời kỳ cam go và khốc liệt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Khu ủy miền Nam.

Giai đoạn tháng 4/1967-1968, đơn vị mới hình thành với 4 Đại đội: Nguyễn Việt Khái (Cà Mau), Tây Đô (Cần Thơ), Hòn Đất (Kiên Giang), Mai Thanh Thế (Sóc Trăng) và gần 50 lực lượng của Vĩnh Long, Trà Vinh với tổng quân số gần 500 người (trong đó có 2/3 là nữ) có tuổi đời từ 16- 20 tuổi. Ban chỉ huy gồm:

- Đồng chí Bùi Tấn Sĩ (Năm Đoàn): Liên đội trưởng.

- Đồng chí Trương Thị Nhị (Sáu Dân): Thường vụ tỉnh đoàn Rạch Giá – Liên đội phó.

- Đồng chí Sáu Thiện: Tỉnh đoàn Sóc Trăng – Liên đội phó.

- Đồng chí Trịnh Ngọc Châu (Út Nhi): Thường vụ Khu đoàn – Chính ủy.

Cùng với đoàn 195 hậu cần Quân khu 9, Liên đội 1 Thanh niên xung phong Tây Nam bộ nhận nhiệm vụ tuyến đường 1C trải dài từ Sóc Chuốt, Túc Mía (Campuchia) đến kênh Vĩnh Tế, Hà Tiên, Kiên Lương, Hòn Đất, Cái Sắn, Ba Đình qua sông Cái Lớn về đến Cà Mau.

Đến giai đoạn từ tháng 8/1968 – 1969: Liên đội 1 lúc này có 5 Đảng ủy cơ sở cấp Đại đội với lực lượng trên 500 quân với ban chỉ huy gồm các đồng chí: Đồng chí Bùi Tấn Sĩ (Năm Đoàn): Liên đội trưởng; Đồng chí Ngô Thị Tuyết – Liên đội phó Liên đội II làm phó chính ủy Liên đội I; Đồng chí Trần Thị Thu -: Liên đội phó; Đồng chí Sáu Thiện: Liên đội phó. Thời điểm này, Liên đội I có 6 Đại đội, trong đó: 04 Đại đội vận chuyển; 01 Đại đội trinh sát; 01 Đại đội bảo vệ.

Đến giai đoạn từ tháng 02/1969 đến 1972, Liên đội 1 được bổ sung, củng cố lực lượng, có lúc quân số lên đến 800 quân. Ban chỉ huy Liên đội trong giai đoạn này cũng có sự thay đổi, đồng chí Võ Thành Thế (Hai Nên) làm chính ủy kiêm liên đội trưởng; đồng chí Hai Tân, Tư Bay (Liên đội II) làm liên đội phó. Tiếp tục cũng cố đại đội Tây Đô và các tỉnh bổ sung Thanh niên xung phong đủ 150 quân đưa về Liên đội 1.

Trong suốt 8 năm bám trụ, Liên đội 1 đã tạo nên con đường 1C huyền thoại. Đây là con đường huyết mạch thứ 2 sau con đường trên biển nổi danh với “Tàu không số” nhằm đảm bảo chi viện cho chiến trường miền Nam, tạo nên yếu tố quyết định thắng lợi cho cách mạng Việt Nam nói chung và chiến trường miền Nam nói riêng. Bên cạnh đó, Liên đội 1 còn thực hiện những cuộc phá vây nhiều tháng ở Tám Ngàn, vườn chuối An Ninh, Gọc Xây, MoSo, Hòn Đất… để chuyển, giữ hàng, tải thương; đưa rước hơn 30.000 lượt cán bộ, bộ đội, thương binh ngược xuôi từ Trung ương đến các tỉnh Tây Nam bộ; vận chuyển hơn 13.000 tấn vũ khí cùng hàng ngàn tấn lương thực, thuốc men, tiền bạc phục vụ chiến trường trong giai đoạn quyết liệt nhất của cuộc chiến. Đã có 399 thanh niên xung phong vĩnh viễn nằm lại trên chiến trường xưa, hòa quyện vào đất mẹ; cho tới nay vẫn còn hơn 50 thanh niên xung phong hi sinh vẫn chưa tìm được hài cốt, những người còn sống thì mang trong mình quá nhiều thương tật, nỗi đau xót ngậm ngùi vì chưa tìm được hết đồng đội đã hi sinh. Về địch ta đã loại khỏi vòng chiến 3000 tên, bắn rơi 05 máy bay; bắn cháy 08 xe tăng và 14 tàu chiến.