Tìm lại thời thanh xuân trên tuyến đường 1C huyền thoại
Nếu đường Hồ Chí Minh trên biển là huyền thoại giữa trùng khơi, thì tuyến đường 1C chính là ‘mạch máu ngầm’ kiên cường, nối liền biên giới Tây Nam về tận mũi Cà Mau. Giữa mưa bom bão đạn, có những đoàn Thanh niên xung phong, vai mang nặng vũ khí, lương thực, chân băng rừng, vượt sông, dầm mình trong sình lầy. Nhiều người đã ngã xuống, máu của họ hòa vào đất mẹ…
Ký ức hào hùng
Tại trưng bày chuyên đề “Thời thanh xuân trên tuyến đường 1C huyền thoại” đang diễn ra tại Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh (TP.HCM), có nhiều hiện vật gắn liền với những năm tháng tham gia đấu tranh của lực lượng Thanh niên xung phong trên tuyến chi viện 1C. Đó là tấm vải dù dùng để gói hài cốt đồng đội của bà Lê Thị Út Mãnh - nguyên Trung đội trưởng kiêm Đại đội phó hậu cần Đại đội Hòn Đất, chiếc kẹp tóc ba lá của nữ Thanh niên xung phong Kha Thị Xuyên, tấm vải thêu của nữ Thanh niên xung phong Huỳnh Thị Bé...
Ngắm nhìn những hiện vật, bà Đoàn Ngọc Ánh, người từng giữ chức vụ Chính trị viên phó Đại đội Nguyễn Việt Khái 3, bồi hồi xúc động: “Hồi đó, đơn vị của tôi được giao nhiệm vụ vận chuyển vũ khí qua tuyến đường 1C. Nhiều lúc đi suốt đêm, không có thời gian để ngủ. Trên đầu, máy bay địch quần thảo. Dưới đất thì xe tăng, xe lội nước tấn công. Nguy hiểm vậy nhưng ai cũng giữ vững tinh thần ‘cảm tử quân’, gọi tên là sẵn sàng, hy sinh tất cả vì nhiệm vụ”.
Bà Ánh cho biết, từ lúc nghe tin sẽ có triển lãm về tuyến đường 1C, bà rất mừng, quyết tâm “cỡ nào cũng phải đi xem”. “Năm nay tôi đã 78 tuổi rồi. Thấy triển lãm được tổ chức, tôi phấn khởi lắm, cảm giác như mình được trẻ lại...” - bà chia sẻ.
Bắt gặp hình ảnh những đồng đội cũ tại triển lãm, bà Phạm Thị Xuân (cựu Thanh niên xung phong trên tuyến đường 1C) dừng lại, chậm rãi nói: “Ngày ấy liên đội có cả ngàn người, giờ chắc còn được mấy chục thôi, mà cũng ít người còn khỏe...” Ở tuổi 72, bà Xuân vẫn giữ nguyên vẹn ký ức về những ngày đi tải đạn, vận chuyển hàng hóa... “Chỉ không trực tiếp chiến đấu, còn cái gì cũng làm hết!” - bà Xuân kể.
Xem thêm: Họ đã gieo hòa bình trong lòng bom đạn
Trong cao điểm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đường 1C là mật danh của tuyến vận tải quân sự hình thành năm 1966, nối tiếp đường Hồ Chí Minh trên bộ ở ĐBSCL, vươn từ biên giới Campuchia đến mũi Cà Mau. Đây là con đường huyết mạch thứ 2 sau con đường trên biển nổi danh với “Tàu không số” nhằm đảm bảo chi viện cho chiến trường miền Tây Nam bộ.
Lực lượng Thanh niên xung phong đường 1C, phần lớn là nữ, đã cùng chính quyền, du kích địa phương bám địa bàn, bền bỉ thực hiện nhiệm vụ vận chuyển vũ khí, phương tiện chiến tranh, đưa đón cán bộ. Tuyến đường này ác liệt đến mức được ví là “nơi sắt thép tan chảy”, nhưng “con người vẫn có thể đi qua được”. Trên tuyến đường 1C, đã có gần 400 Thanh niên xung phong hy sinh, 327 người khác bị thương tật vĩnh viễn sau chiến tranh…
Lưu giữ huyền thoại
Trưng bày chuyên đề “Thời thanh xuân trên tuyến đường 1C huyền thoại” do Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh phối hợp với Ban Liên lạc Cựu cán bộ Đoàn Thanh niên Việt Nam phía Nam thực hiện. Ông Lâm Ngô Hoàng Anh - Phó Giám đốc Phụ trách Quản lý Điều hành Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh cho biết, trưng bày giới thiệu 109 hình ảnh, tư liệu và hiện vật về tuyến đường 1C và lực lượng Thanh niên xung phong.
“Đây không chỉ là câu chuyện của một tuyến đường, mà là câu chuyện về ý chí, trách nhiệm và vẻ đẹp của tuổi trẻ Việt Nam trong những năm tháng khốc liệt” - ông Hoàng Anh bày tỏ.
Xem thêm: Huỳnh Phương Đông, nét tài hoa từ trái tim người lính
Đồng hành cùng hoạt động ý nghĩa này, Cựu chiến binh Trần Thiện Hà cho biết đội ngũ thực hiện gặp không ít khó khăn trong công tác sưu tầm hiện vật. “Chúng tôi phải đi đến từng địa phương, về Kiên Giang, Cà Mau, Sóc Trăng, Trà Vinh… để tìm các anh chị Thanh niên xung phong và những đồ vật các anh chị còn giữ lại sau 50 năm”. Chưa kể nhân chứng một thời không còn nhiều, tư liệu thu nhập được cũng không cao.
Cũng theo ông Hà, đời sống anh chị Thanh niên xung phong thuở đó hiện rất khó khăn, nên làm thế nào để hỗ trợ cho họ, nhất là các anh chị ở vùng sâu, vùng xa là điều mà nhiều người vẫn luôn trăn trở.
Nhân dịp khai mạc Trưng bày chuyên đề “Thời thanh xuân trên tuyến đường 1C huyền thoại”, Ban Liên lạc Cựu cán bộ Đoàn Thanh niên Việt Nam phía Nam và Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh đã trao tặng các phần quà tri ân đến cựu Thanh niên Xung phong - những người làm nên huyền thoại của tuyến đường 1C.
Trưng bày chính thức mở cửa từ 7/1/2026.
