Tìm về cội nguồn tên trường: Danh thần Thoại Ngọc Hầu
Mỗi sáng bước chân qua cổng trường, nhìn lên dòng chữ “Trường THPT Nguyễn Văn Thoại”, tôi không chỉ thấy tự hào mà còn cảm nhận được một sợi dây kết nối đặc biệt với lịch sử. Tên gọi ấy không đơn thuần là một danh xưng hành chính, mà từ lâu đã trở thành linh hồn và nhịp đập của ngôi trường chúng tôi. Nguyễn Văn Thoại – hay danh thần Thoại Ngọc Hầu – chính là biểu tượng của ý chí quật cường và tầm nhìn chiến lược đi trước thời đại.
Ngược dòng thời gian về những trang sử vàng, cuộc đời cụ Nguyễn Văn Thoại hiện lên như một bản anh hùng ca lẫm liệt nhưng cũng đầy thăng trầm. Cụ được sinh ra năm 1761 giữa lúc đất nước đầy biến động, ngay từ thuở thiếu thời, cụ đã phải rời xa quê cha đất tổ, dấn thân vào hành trình vạn dặm phương Nam. Chính những gian khổ nơi cù lao Dài, giữa sóng nước miền Tây bát ngát, đã rèn giũa nên một Nguyễn Văn Thoại có ý chí sắt đá như thép nguội nhưng trái tim lại bao dung như phù sa sông mẹ. Với tài năng văn võ song toàn, cụ đã đem sức trẻ cống hiến cho binh nghiệp từ năm 16 tuổi, trở thành một vị tướng lĩnh tài ba, phò tá chúa Nguyễn Ánh kinh qua hàng trăm trận mạc, góp công đầu vào sự nghiệp thống nhất giang sơn sau nhiều thập kỷ phân tranh.
Thế nhưng tầm vóc của Thoại Ngọc Hầu không chỉ tạc vào sử sách qua những chiến công binh lửa, mà sự vĩ đại ấy thực sự tỏa sáng ở tư duy của một nhà kiến thiết vĩ đại, người đã vẽ nên diện mạo mới cho vùng đất biên thùy phía Nam. Những công trình để đời như kênh Thoại Hà và đặc biệt là kênh Vĩnh Tế chính là minh chứng hùng hồn nhất cho tầm nhìn chiến lược của một "nhà kinh tế" lỗi lạc trong hình hài một vị tướng. Hãy hình dung, trong điều kiện thô sơ của thế kỷ XIX, việc đào một con kênh dài gần 100km, rộng hàng chục mét nối liền Châu Đốc và Hà Tiên bằng sức người thủ công là một kỳ tích vĩ đại. Cụ đã chỉ huy hàng vạn nhân công băng qua những vùng “rừng thiêng nước độc”, vượt qua sự khắc nghiệt của thiên nhiên và thú dữ để tạo nên một kỳ tích giao thông và thủy lợi mà cho đến tận ngày nay, giá trị của nó vẫn còn nguyên vẹn.
Nhờ có những con kênh ấy, những vùng đất hoang vu đã hóa thành bờ xôi ruộng mật, mang lại nguồn nước ngọt lành thau chua rửa mặn cho hàng triệu mẫu ruộng, giúp nhân dân an cư lập nghiệp và tạo dựng nên một lá chắn quốc phòng vững chãi án ngữ nơi biên thùy. Đáng quý hơn cả, trong suốt hành trình gian khổ ấy, cụ luôn giữ vững đạo trị quốc lấy dân làm gốc, lấy đức làm trọng. Sử sách vẫn còn nhắc mãi tấm lòng nhân hậu của Người khi từng tự xuất tiền nhà trả nợ cho dân hay lo lắng cho sưu dân từng miếng ăn, giấc ngủ. Hình ảnh cụ cho thu nhặt hài cốt và tế lễ cho những người lính, người dân đã nằm lại dọc đường đào kênh cho thấy một nhân cách lớn lao, một tâm hồn luôn trân trọng từng giọt mồ hôi và xương máu của nhân dân lao động.
Dù gặt hái được những công trạng hiển hách, cuộc đời cụ không tránh khỏi những nốt trầm đau xót với những nỗi oan khiên do kẻ tiểu nhân vu cáo sau khi cụ đã nằm xuống. Thế nhưng, thời gian chính là vị giám khảo công tâm nhất, “vàng thật không sợ lửa”, những cống hiến của Người vẫn mãi rạng ngời và tỏa hương theo năm tháng. Với nhân dân miền Nam và quê hương Đà Nẵng, cụ vẫn luôn là một vị thần trong lòng dân, là người con hiếu thảo của mảnh đất miền Trung. Năm 1827, dù bận rộn việc quân, cụ vẫn dành thời gian về thăm lại quê cha đất tổ An Hải, lập chợ, xây đình và phụng cúng tiền của để phát triển quê hương. Sự gắn kết máu thịt ấy chính là sợi dây liên kết thiêng liêng, khiến chúng em cảm thấy Người luôn hiện hữu, gần gũi như một điểm tựa tinh thần vững chãi cho bao thế hệ học trò.
Hôm nay, được học tập và rèn luyện dưới mái trường mang tên Người, mỗi học sinh trường THPT Nguyễn Văn Thoại chúng em luôn tự nhắc nhở mình phải sống sao cho xứng đáng với vinh dự ấy. Tinh thần của "Câu chuyện thời hoa lửa" trong bối cảnh hiện đại không chỉ là việc hoài niệm quá khứ, mà là việc tiếp nối ngọn lửa khát vọng mà cha ông đã thắp lên. Cụ Nguyễn Văn Thoại đã dùng thanh gươm và nhát cuốc để mở mang bờ cõi, còn thế hệ trẻ chúng em hôm nay phải dùng tri thức, công nghệ và lòng nhiệt huyết để xây dựng quê hương Hòa Xuân ngày càng giàu mạnh. Cụ chính là tấm gương sáng về tinh thần tự học, sự kiên định trước nghịch cảnh và một lòng vì đại nghĩa dân tộc, nhắc nhở chúng em rằng mỗi nỗ lực nhỏ bé hôm nay chính là viên gạch xây dựng nên tương lai đất nước.
Dù thời gian có trôi đi, hơi thở lịch sử và những giá trị nhân văn mà cụ để lại vẫn luôn tuôn chảy trong từng lớp học, thấm đẫm vào mỗi trang sách của từng học sinh. Tên của cụ không chỉ nằm lại trên những trang sử sách hay những bảng tên đường khô khan, mà đã hóa thân vào sức sống thanh xuân của hàng ngàn đoàn viên thanh niên dưới mái trường này. Chúng em tin rằng, ngọn lửa của ý chí khai hoang và lòng yêu nước nồng nàn của cụ sẽ luôn là kim chỉ nam soi sáng con đường chúng em đi.
Khép lại những dòng cảm xúc này, chúng em – thế hệ học sinh trường Nguyễn Văn Thoại – xin gửi lời tri ân sâu sắc đến vị tiền hiền tài đức vẹn toàn. Chúng em sẽ không ngừng học tập và rèn luyện biến niềm tự hào thành hành động, góp sức xây dựng quê hương Hòa Xuân. Ngọn lửa nhiệt huyết của cụ sẽ mãi là điểm tựa để những ước mơ của tuổi trẻ hôm nay bay cao, bay xa. Chúng em sẽ luôn giữ vững niềm kiêu hãnh của người học trò dưới mái trường mang tên cụ, quyết tâm viết tiếp những trang sử rạng rỡ cho mảnh đất Đà Nẵng anh hùng.
