Tìm về miền ký ức

Những năm qua, không biết bao nhiêu lần ngược xuôi về chiến trường xưa, cựu chiến binh Phạm Ngọc Quý, Phó trưởng Ban liên lạc Hội bạn chiến đấu Sư đoàn 5 (Quân khu 7) tại Thái Nguyên cứ lặng lẽ đi, lần theo những ký ức chắp vá để tìm đồng đội. Với ông, những bước chân ấy không chỉ là trách nhiệm, mà là cách người may mắn còn sống vẹn tròn “ân tình” với những đồng đội đã gửi lại tuổi thanh xuân trong lòng đất mẹ.

          Ông Phạm Ngọc Quý quê ở xóm Đoàn Kết, xã Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Theo lời ông kể, là một cựu chiến binh thời chiến tranh khốc liệt trở về sau những năm tháng ròng rã chiến đầu giành lại hòa bình cho đất nước. Trong những tháng ngày ấy, một hôm nọ thân nhân liệt sĩ lặn lội tìm đến ông, người rưng rưng cầm tờ giấy báo tử đã sờn cũ, người mang theo vài dòng ghi chép ố vàng, hay đôi khi chỉ khắc khoải nhớ đúng một cái tên địa danh nơi người ruột thịt từng chiến đấu.

          Từ những manh mối ít ỏi và xót xa ấy, ông Quý cùng các thành viên trong Ban liên lạc lại cặm cụi rà soát hồ sơ, kết nối nhân chứng, gọi cho đồng đội ở khắp các tỉnh thành phía Nam. Họ chắt lọc, đối chiếu từng chi tiết nhỏ nhất để mong định vị được nơi đồng đội nằm xuống.

          Trong kháng chiến, Sư đoàn 5 là một trong những đơn vị chủ lực trên chiến trường miền Đông Nam Bộ. Lớp lớp cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn sau đó lại tiếp tục chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia. Hòa bình lập lại, nhiều người đã vĩnh viễn nằm lại chiến trường, thân xác hòa vào đất mẹ khi danh tính và quê quán vẫn chưa được xác định.

          Bằng nỗ lực không ngừng nghỉ, gần 100 người con ưu tú của Sư đoàn 5 đã hoàn thành trọn vẹn chuyến đi cuối cùng để trở về với gia đình, quê hương. Riêng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Phấn Mễ, xã Phú Lương, có 9 liệt sĩ được trở về từ những chuyến đi của các cựu chiến binh Sư đoàn 5. Đằng sau con số ấy là những gia đình đã chờ đợi thông tin của người thân hàng chục năm đằng đẵng. Trong hành trình ấy, ông Quý là người trực tiếp dấn bước không biết bao nhiêu lần.

          Ông kể rằng :“Có những chuyến đi kéo dài nhiều ngày, vượt hàng nghìn cây số; có nơi phải lội vào bới tìm nhiều lần mới xác định được thông tin. Có chuyến vỡ òa kết quả, cũng có chuyến ngậm ngùi chưa tìm thấy dấu vết. Nhưng tôi vẫn đi, bởi với tôi, chỉ cần còn một tia hy vọng mong manh thì vẫn phải tìm”.

          Trường hợp của liệt sĩ Nguyễn Văn Vũ (xóm Hoa 2, xã Phú Lương) là một hành trình dài như thế. Nhập ngũ năm 1967, đồng chí Nguyễn Văn Vũ đã anh dũng chiến đấu, hy sinh năm 1972 tại chiến trường miền Đông Nam Bộ. Thông tin về nơi an nghỉ của liệt sĩ từng bặt vô âm tín. Ròng rã tìm kiếm suốt nhiều năm, phải đến năm 2023, ông Quý cùng đồng đội mới xác định được phần mộ của liệt sĩ Nguyễn Văn Vũ tại TP Hồ Chí Minh và hỗ trợ gia đình đưa liệt sĩ về với người thân.

          Với tôi, câu chuyện của ông Quý cho tôi góc nhìn thật chân thực về những vùng khuất tối đằng sau chiến tranh tàn khốc – đó là sự mất mát trống trải, nỗi cô đơn dài thập kỉ bởi những con người đã gục ngã dưới nền thuốc súng vẫn chưa được trở về với mái nhà của mình.

          Tôi cảm thấy vô cùng xúc động và trân trọng. Hàng chục năm đã trôi qua nhưng ông vẫn không ngừng lần theo những ký ức, dấu vết và thông tin ít ỏi để tìm kiếm những người đồng đội đã nằm lại nơi chiến trường. Hành trình ấy cho thấy tình đồng chí, đồng đội sâu nặng và sự biết ơn đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Qua câu chuyện, tôi càng hiểu rằng chiến tranh có thể đã lùi xa nhưng những mất mát và tình nghĩa của những người lính năm xưa vẫn còn nguyên giá trị. Đó không chỉ là hành trình tìm lại những ngôi mộ, mà còn là hành trình tìm về ký ức, trả lại tên tuổi và sự bình yên cho những người đã hy sinh.

          Là một người trẻ hôm nay, đã và đang sống dưới bầu trời hòa bình này, tôi không thể ra trận như ông. Nhưng tôi có thể học, có thể lắng nghe, và có thể kể lại những câu chuyện như vậy. Để cùng họ thấu hiểu, để cùng họ truyền cảm hứng, cùng họ lan tỏa những giá trị tốt đẹp cho xã hội, cùng họ viết tiếp những câu chuyện tưởng chừng còn đang dang dở đến các người trẻ, các thế hệ mai sau.

Nguồn tư liệu tham khảo

-        Báo Quân đội nhân dân – “Cựu chiến binh Phạm Ngọc Quý - Những bước chân không mỏi tìm đồng đội”, 30/08/2026.