Tinh thần kiên cường của mảnh đất cố đô thời Hoa Lửa - Cụ Nguyễn Lô

THỪA THIÊN HUẾ — Giữa nhịp sống bình yên của phường Hương An (thành phố Huế), có một ông cụ đã bước sang tuổi bách niên nhưng ký ức về thời hoa lửa vẫn vẹn nguyên. Đó là cụ Nguyễn Lô, người cựu chiến binh đi qua cuộc kháng chiến chống Pháp từ thuở thiếu thời, một nhân chứng sống cho tinh thần kiên cường của mảnh đất cố đô.

Từ chú bé chăn trâu đến người chiến sĩ cách mạng Chúng tôi đến thăm cụ Nguyễn Lô vào một ngày tháng Chạp, khi những cơn mưa xứ Huế bắt đầu giăng lối. Ở tuổi ngoài 90, mái tóc cụ đã bạc phơ, bước đi không còn vững và giọng nói đã mang đậm dấu vết của thời gian. Thế nhưng, khi nhắc về những năm tháng gian khổ của thập niên 1950, đôi mắt người lính già bỗng sáng rực lên một niềm tự hào khó tả. Cụ Lô sinh ra và lớn lên trong một gia đình nông dân nghèo tại Thừa Thiên Huế. Năm 1953, khi mới bước sang tuổi 15 – cái tuổi ăn chưa no, lo chưa tới – cụ hàng ngày gắn bó với đồng ruộng, lưng trâu. Thời điểm ấy, thực dân Pháp điên cuồng mở các cuộc càn quét vào vùng nông thôn Huế, bắt lính và cưỡng ép thanh niên địa phương làm tay sai. “Ở nhà cũng không yên, không đi thì chúng bắt, chúng đánh”, cụ Lô xúc động nhớ lại. Đứng trước sự lựa chọn sinh tử của cuộc đời, chú bé chăn trâu ngày ấy đã quyết định trốn gia đình, băng qua những lối mòn quen thuộc để tìm đường đi theo tiếng gọi của lực lượng du kích địa phương.

Lớp học chữ đặc biệt giữa rừng sâu Hành trang vào bộ đội của cụ Nguyễn Lô ngày đó vô cùng đặc biệt: cụ hoàn toàn mù chữ. Giữa bom đạn ác liệt của chiến trường Bình - Trị - Thiên giai đoạn 1953 - 1954, một thử thách khác lại đặt ra với người chiến sĩ trẻ. Để đáp ứng yêu cầu bảo vệ an toàn khu, giao liên và nắm bắt mệnh lệnh, cụ bắt buộc phải biết đọc, biết viết. Thế là, một lớp học đặc biệt được mở ra ngay dưới những tán cây rừng. Bên cạnh những giờ tập bắn súng, hành quân chống càn quét, cụ Lô được các cán bộ đi trước cầm tay dìu dắt, dạy cho từng con chữ đầu đời bằng phấn viết trên báng súng hay bằng gậy vạch lên nền đất. “Vừa cầm súng giữ làng, vừa học chữ để làm cách mạng, gian khổ không sao kể xiết nhưng không ai lui bước”, cụ chia sẻ. Sự kiên cường ấy đã giúp người lính trẻ nhanh chóng trưởng thành, cùng đồng đội tham gia nhiều trận đánh bẻ gãy gông kìm càn quét của địch, giữ vững mạch máu liên lạc của chiến trường địa phương.

Đau đáu nỗi nhớ đồng đội Trong suốt cuộc trò chuyện, điều khiến cụ Nguyễn Lô nghẹn ngào nhất không phải là sự khốc liệt của bom đạn, mà là những khoảng lặng sau mỗi trận đánh. Đối với cụ, nỗi đau lớn nhất là phải chứng kiến những người đồng đội – những chàng trai, cô gái mười lăm, đôi mươi – ngã xuống khi tuổi đời còn quá xanh. Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, mảnh đất Hương An ngày nay đã thay da đổi thịt với những ngôi nhà cao tầng và những con đường bê tông bằng phẳng. Trở về với đời thường, cụ Nguyễn Lô luôn giữ vững phẩm chất tốt đẹp của “Bộ đội Cụ Hồ”, gương mẫu đi đầu trong các phong trào tại địa phương và là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho con cháu. Trao đổi với phóng viên, đại diện Hội Cựu chiến binh phường Hương An cho biết: “Cụ Nguyễn Lô là một trong những cựu chiến binh cao tuổi và tiêu biểu nhất tại địa phương. Câu chuyện cuộc đời và tinh thần vượt khó của cụ luôn là bài học lịch sử sống động, là tấm gương sáng ngời để thế hệ trẻ Hương An soi rọi và tiếp bước”. Tạm biệt người lính già khi hoàng hôn buông xuống, chúng tôi càng thêm trân trọng giá trị của độc lập, tự do. Những con người như cụ Nguyễn Lô chính là những viên gạch hồng, âm thầm đặt nền móng cho hòa bình vững chãi của ngày hôm nay.