TINH TƯỜNG VÀ TINH TẾ

Bắt đầu bằng đờn ca tài tử, Nguyễn Vĩnh Bảo đã vượt qua gần 100 năm thử thách trong nghề bằng tiếng nhạc, mãi mãi không rời. Sống cùng với âm thanh ấy và cuộc đời gần 100 tuổi của ông ngổn ngang với bao nhiêu biến đổi, thăng trầm. Người ta có thể biết về ông như một nghệ sĩ chứ ít ai biết đến ông như một nhà giáo, một công chức, một nhà đấu thầu, nhà kinh doanh ôtô, người bị kiện ra tòa,... hay gì chăng nữa. Điều bất ngờ đối với mọi người là ông chỉ sống bằng tiếng nhạc và hiểu người qua tiếng nhạc là chính. Âm nhạc ở đây bật dậy một tính thiêng liêng trong lòng ông, không phải đi xuyên qua hình thức thờ phụng, sùng bái nhạc cụ; chính sự kiên trì gìn giữ âm thanh đã tạo nên nhân vật Vĩnh Bảo. Âm nhạc ở đây rất khác với nhiều người hiểu chỉ là âm thanh. Đối với ông, như ông thường khẳng định, chính là “sự sống”, là “con người”. Như vậy, âm nhạc là gì đối với Nguyễn Vĩnh Bảo?

Nhiều lần tôi đến thăm ông và thấy ông “đối xử” với các nhạc cụ rất bình dị, bình thường và rất “người”- bình thường như việc cư xử với chính bản thân ông. Cuộc sống của ông thật giản dị. Không như những nhạc sĩ ở các nước Anh, Pháp, Mỹ, Nhật, Hàn, Thái... mà tôi quen, mức độ tôn trọng chăm sóc nhạc cụ của họ ở tầm đối nghịch. Nhạc cụ của họ rất đắt tiền, có khi lên cao đến cực điểm. Với ông, nhạc cụ chỉ là người bạn, người sao nó vậy. Ngược lại, về phương diện khác, tôi tìm thấy ở ông một sự chăm sóc âm thanh cẩn trọng một cách lạ lùng. Ông trân trọng âm thanh ở mức độ cao nhất khiến tôi kinh ngạc: năm nay ở tuổi 97 (2014) mà ông không bỏ sót một độ chuẩn của bất cứ cao độ âm thanh (pitch) hay tiếng đàn nào.

Có lẽ quãng đời dài, thật dài một cách bất ngờ cho những ai gặp ông lần đầu không nghĩ ông đã là một đại lão nhạc sĩ. Thời gian hôm nay là gắn kết với hôm qua. Cái hôm qua ấy rơi suýt soát vào bách niên! Nói như nhà báo Pháp Olivier Page, ông là con người “bất di dịch” (inaltérable). Tần số âm thanh đã bắt đầu rung động ít nhất cách nay 92 năm trong trái tim trẻ thơ của ông, lúc ông lên 5. Ông tự thẩm định nguồn nhạc trong gia đình mình một cách chân thật:

“Gia đình anh em chúng tôi gồm 4 trai, 3 gái. Tôi là trai áp út, sau tôi là người em gái. Các anh, các chị của tôi là Tây học, hành nghề giáo sư, luật sư, người nào cũng thích nhạc. Anh hai tôi là giáo sư Pháp văn, sử dụng đàn kìm và tranh, chơi tất cả bài bản trong nhạc mục nhạc Tài tử Nam bộ, ngón đàn trung bình. Anh ba tôi là luật sư, sử dụng đàn kìm, đàn xến và mandoline, cũng nhiều bài bản như anh hai tôi, nhưng ngón đàn rất tươi mướt và mùi khiến nhạc sư Sáu Tửng (Huỳnh Văn Sâm), một tay đàn kìm lừng danh, không tiếc lời khen. Anh bảy tôi, cố vấn pháp luật, ngón đàn cũng tươi mướt ngọt ngào, rất là tình tứ, bản nào cùng đàn được, nhưng tính lười biếng, bản nào cũng thuộc lam nham, chuyên đàn theo kiểu “ăn theo”, nhưng có điều tức cười là đàn dựa người cùng đàn mà lại đàn theo kiểu chận giò người ta làm cho người ta té để rồi té theo.

Riêng tôi thì bắt đầu đàn lúc 5 tuổi trên cây đàn đoản (thùng đàn đoản tròn giống đàn kìm(nguyệt), dày 3 tấc, cần ngắn (15 phân), 2 dây tơ. Cách học của tôi là nghe các anh đàn rồi nhái theo. Qua năm 10 tuổi, tôi đã đàn khá hay đàn đoản, đàn kìm và đàn gáo. Tôi thọ giáo những nhạc sư trong làng. Các ông thấy tôi dễ thương nên tận tình dạy mà không giấu nghề. Năm 12 tuổi, tôi học đàn tranh. Tôi có nhiều dịp đàn chung với những nhạc sĩ cao niên, và nhờ đó mà thu lượm được nhiều cái hay của từng người, để rồi sau đó pha chế lại thành ra cái của mình. Thành thật mà nói, tôi chịu ảnh hưởng phong cách đàn của anh ba tôi nhiều nhứt.”