TnXP XÂY Dựng KInH TẾ TROng THỜI KỲ ĐỔI MỚI

Từ kinh nghiệm thành công của Lực lượng TNXP Tành phố
Hồ Chí Minh, nhiều địa phương lần lượt thành lập các đơn vị
TNXP như Tổng đội TNXP xây dựng kinh tế Tủ đô Hà Nội, Lực
lượng TNXP Quảng Nam - Đà Nẵng, Binh đoàn 2005 Hải Phòng,
Tổng đội TNXP Phú Khánh, Đắc Lắc, Gia Lai, Tây Ninh, Minh
Hải, Sông Bé, Đồng Táp, Nghệ Tĩnh, Hà Nam Ninh… Hầu hết
các đơn vị TNXP đều được tổ chức theo mô hình sản xuất, kinh
doanh đi từ nhỏ đến lớn, lấy ngắn nuôi dài, kết hợp thủ công với
cơ giới; gắn đội hình lao động tập trung với giải quyết việc làm
tại chỗ; gắn thực hiện nhiệm vụ chính trị với xây dựng xí nghiệp,
nông, lâm trường ổn định; gắn vay vốn ngân hàng với hùn vốn,
huy động vốn, liên doanh liên kết dưới mọi hình thức để tạo việc
làm cho thanh niên
Để tăng cường sự chỉ
đạo của Đoàn đối với
TNXP, sau 10 năm giải
thể, ngày 28/3/1986,
Ban Bí thư Trung ương
Đoàn thành lập lại
Ban TNXP với tên gọi
mới là Ban TNXP và
Lao động trẻ, đồng chí
Phạm Xoang, nguyên
Phó Chánh Văn phòng
Trung ương Đoàn được
cử sang làm Trưởng
ban, đồng chí Nguyễn
Việt Phát, nguyên Phó
Bí thư Tỉnh đoàn Cao
Bằng về làm Phó ban,
đồng chí Bùi Quang
Tiền, nguyên Bí thư
Ban cán sự Đoàn tại Hungary về làm Phó ban. Đồng chí Tái Hiền
Lương, Bí thư Trung ương Đoàn được phân công trực tiếp phụ
trách Ban TNXP - LĐT.
Xác định rõ vai trò vị trí của Lực lượng Tanh niên xung phong
thời kỳ mới, Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ V (nhiệm kỳ 1987-
1992) đã bầu các đồng chí Nguyễn Văn Ba, Tổng đội trưởng Tổng
đội TNXP xây dựng kinh tế Tủ đô vào Ban Tường vụ Trung
ương Đoàn; đồng chí Nguyễn Việt Phát, Phó Ban TNXP-LĐT
Trung ương Đoàn và đồng chí Tái Tị Hạnh, Bí thư Đoàn thanh
niên Lực lượng TNXP Tành phố Hồ Chí Minh được bầu vào
Ban Chấp hành Trung ương Đoàn. Sau khi thành lập, Ban TNXP
- LĐT tập trung thực hiện ba nội dung sau:
+ Tam mưu chỉ đạo tổng kết mô hình TNXP của cả nước, đề
xuất trình Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 216/QĐ-
HĐBT ngày 13/11/1987 “Về tổ chức Tanh niên xung phong trong
tình hình mới” và sau đó là Chỉ thị 159, Quyết định 182 bổ sung
cho Quyết định 216.
+ Nghiên cứu, tham mưu chỉ đạo xây dựng mô hình Trung tâm
giới thiệu việc làm đầu tiên của cả nước tại một số tỉnh thành lớn
như Tành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Nghệ An, trung tâm của
Trung ương Đoàn và Trung ương Hội Liên hiệp Tanh niên. Đề
xuất và chỉ đạo thành lập 3 đội thanh niên (150 người) đi lao động
hợp tác tại Liên Xô năm 1989.
+ Đề xuất việc đề nghị Nhà nước tặng Huân chương Hồ Chí
Minh cho Lực lượng TNXP (ngày 19/5/1990) và việc thành lập
Ban liên lạc cựu TNXP Trung ương (tiền thân của Hội Cựu
TNXP sau này).
Ngày 13/11/1987, Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) đã
ban hành Quyết định số 216 về “Tổ chức Tanh niên xung phong
trong tình hình mới”. Đây là văn bản pháp quy đầu tiên của Nhà
nước về TNXP kể từ sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng,
quy định rõ hình thức tổ chức và chính sách đối với TNXP. Teo
đó, TNXP là một tổ chức kinh tế - xã hội đặc thù, làm kinh tế,
nhằm giải quyết việc làm cho thanh niên và giáo dục, rèn luyện thế
hệ trẻ, do Đoàn Tanh niên lập ra và chỉ đạo, chịu sự quản lý Nhà
nước của UBND các cấp và sự quản lý ngành của Bộ chủ quản.
Sau khi có Quyết định 216/HĐBT, các tỉnh, thành trong cả nước
tổ chức các đơn vị TNXP xây dựng kinh tế phù hợp với hoàn cảnh
thực tế của từng địa phương, cụ thể:
Lực lượng TNXP Tành phố Hồ Chí Minh, đến cuối năm
1988 đã củng cố, xây dựng và phát triển được 18 đơn vị kinh tế, 3
trường giáo dục công-nông nghiệp (cai nghiện, dạy nghề, tạo việc
làm cho đối tượng nghiện ma túy, mại dâm, tệ nạn xã hội), 14 Liên
đội với tổng số 9.500 người và 3.000 lao động thời vụ; đạt kế hoạch
giá trị tổng sản lượng là 7,5 tỷ đồng, xuất khẩu đạt 2,8 triệu rúp và
đôla, năng suất lao động bình quân đạt 1,2 triệu đồng/người/năm.
Trong những năm đầu đổi mới, Lực lượng TNXP Tành phố Hồ
Chí Minh đã bàn giao hầu hết các nông, lâm trường trên địa bàn
các tỉnh cho địa phương quản lý, rút cán bộ, đội viên về hoạt động
trên địa bàn thành phố theo hướng chuyên ngành, kết hợp làm
kinh tế với hoạt động xã hội.
Tổng đội TNXP xây dựng kinh tế Tủ đô được thành lập tháng
5/1985, trên cơ sở của đội hình thanh niên xung phong tiền trạm
xây dựng kinh tế mới ở Lâm Đồng hoàn thành nhiệm vụ trở về.
Sau 3 năm hoạt động, từ chỗ chỉ có vài trăm thanh niên xung
phong đi khai thác than ở Quảng Ninh, đến năm 1988, Tổng đội
đã có trên 3.000 đội viên của 6 xí nghiệp, thực hiện hạch toán độc
lập. Trong đó, Xí nghiệp khai thác than ở Quảng Ninh là đơn vị
điển hình tiên tiến, hạch toán có lãi. Trong ba năm 1985-1988,
Xí nghiệp đã thu hút, tạo việc làm có thu nhập ổn định cho hàng
nghìn thanh niên thủ đô, khai thác hàng vạn tấn than, đem về
cho thủ đô nguồn nguyên liệu, nhiên liệu, hàng xuất khẩu với số
lượng ngoại tệ đáng kể. Qua lao động, hàng trăm thanh niên được
rèn luyện, trưởng thành, được đi đào tạo và làm việc ở các ngành
trong thành phố và nước ngoài.
Xí nghiệp trồng rừng ở Ba Vì thuộc Tổng đội TNXP xây dựng
kinh tế Tủ đô thu hút 400 thanh niên, nhận trồng, chăm sóc
1.500 ha rừng, góp phần phủ xanh đất trống, đồi trọc, tạo cảnh
quan tươi xanh của Vườn Quốc gia Ba Vì.
Xí nghiệp TNXP trồng cói ở Hà Nam Ninh đã lao động quên
mình, chinh phục vùng đầm lầy ven biển cồn Lu, cồn Ngạn, trồng
hàng trăm hecta cói, tạo nguồn nguyên liệu cho thủ đô sản xuất
hàng xuất khẩu, với phương châm một TNXP đi xa tạo nguyên
liệu cung cấp cho 10-20 lao động trong thành phố có việc làm.
Xí nghiệp xây dựng 30-4 đứng chân trong thành phố, làm
nhiệm vụ đào đắp, nạo vét hồ Nghĩa Đô, xây dựng các công trình
dân dụng… đã góp phần làm thay đổi diện mạo thủ đô những
năm đầu xóa bỏ cơ chế quan liêu bao cấp.
Sau khi thực hiện Nghị định 388/1992/HĐBT của Hội đồng
Bộ trưởng về việc sắp xếp lại doanh nghiệp Nhà nước, Tổng đội
TNXP xây dựng kinh tế Tủ Đô đã củng cố, kiện toàn từ 9 đơn vị,
xí nghiệp thành viên xuống còn 5 đơn vị, phù hợp với cơ chế mới,
làm cơ sở cho sự tồn tại, phát triển các doanh nghiệp TNXP thực
hiện hạch toán kinh tế, không dựa vào bao cấp của Nhà nước.
Tổng đội TNXP xây dựng kinh tế Hải Phòng, thành lập ngày
14/7/1988, đến 9/3/1993 đổi tên thành Công ty xây dựng TNXP
Hải Phòng. Từ chỗ chỉ có 450 TNXP, đến 1995 có 1.164 người
biên chế trong hai đơn vị là xí nghiệp 26/3 và xí nghiệp 2005 (Binh
đoàn 2005, làm công trình đường bao theo quy hoạch thành phố
Hải Phòng đến 2005). Táng 7/1989, thành lập thêm đơn vị sản
xuất, dịch vụ liên doanh TNXP 3 thành phố Hải Phòng - Hà Nội
- TP Hồ Chí Minh.
Công ty TNXP Hải Phòng đã liên doanh, liên kết với đối tác Đài
Loan để sản xuất giầy xuất khẩu với quy mô đầu tư xây dựng nhà
xưởng ban đầu giá trị 4,6 tỷ đồng, sản xuất mỗi năm 1,6 triệu đôi.
Năm 1993 đạt doanh thu 5,7 tỷ đồng, năm 1994 đạt 13,5 tỷ đồng.
Ngày 6/3/1993, công ty TNXP Hải Phòng thành lập đội TNXP
xây dựng đảo Bạch Long Vĩ gồm 60 đội viên (một nửa là nữ)
Bảy năm sau, đội TNXP này trở thành lực lượng nòng cốt để đón
nhận và thực hiện Dự án xây dựng Đảo Tanh niên đầu tiên của
cả nước tại huyện đảo Bạch Long Vĩ, do Trung ương Đoàn đầu tư
và chỉ đạo.
Lực lượng TNXP Quảng Nam- Đà Nẵng thành lập ngày 22-12-
1987, ban đầu chủ yếu tập trung sản xuất và dịch vụ trên địa bàn
thành phố, sau đó mở rộng nhận thầu xây lắp các công trình trên
cả nước. Do bảo đảm chất lượng, tiến độ thi công, kể cả những
công trình phức tạp, đòi hỏi cao về tay nghề, kỹ thuật, nên Lực
lượng TNXP Quảng Nam - Đà Nẵng đã gây được tín nhiệm cao
với khách hàng. Đến năm 1989, đơn vị đã có 5.000 đội viên tham
gia. Sau khi thực hiện Nghị định 388 của Hội đồng Bộ trưởng,
đơn vị đổi tên thành Công ty xây dựng và phục vụ việc làm TNXP
Quảng Nam - Đà Nẵng, với 7 đơn vị thành viên gồm: Tổng đội xây
lắp thanh niên; Tổng đội xây dựng và sản xuất cung ứng vật liệu;
Trung tâm dạy nghề và giới thiệu việc làm; Xí nghiệp khai thác,
chế biến vật liệu xây dựng; Trung tâm xây dựng và cung ứng hang
xuất nhập khẩu; Tổng đội xây dựng số 2; Công ty liên doanh lâm
sản Việt Lang (liên doanh với Úc). Ngoài các hoạt động trên, Công
ty xây dựng và phục vụ việc làm TNXP Quảng Nam - Đà Nẵng còn
làm tốt công tác xã hội, xây dựng nhà nuôi dưỡng 23 trẻ mồ côi,
lang thang, ủng hộ xây dựng nghĩa trang liệt sĩ TNXP.
Đặc biệt, khi đường dây 500 kV Bắc - Nam được triển khai, Công
ty xây dựng và phục vụ việc làm TNXP Quảng Nam - Đà Nẵng là
đơn vị duy nhất được tham gia xây dựng và bảo đảm chất lượng.
Tổng đội TNXP xây dựng kinh tế Nghệ - Tĩnh, được thành lập
sau khi có Quyết định 216 của Chính phủ (1987). Với lực lượng
ban đầu có 300 đội viên, Tổng đội chọn hướng sản xuất 500 ha
cây chè đen xuất khẩu tại vùng núi Anh Sơn, Nghệ An. Với 30%
vốn ban đầu của Nhà nước hỗ trợ đầu tư, Tổng đội mạnh dạn vay
vốn đầu tư giống và thiết bị chế biến. Bằng biện pháp sản xuất lấy
ngắn nuôi dài, khoán tới tổ đội và người lao động, chăm lo phúc
lợi công cộng, chú trọng phát triển kinh tế hộ từ ban đầu… Do đó
ngay những năm đầu thu hoạch sản phẩm, đơn vị đã có lãi.
Sau khi tái lập tỉnh, riêng Nghệ An có 2 Tổng đội 1 (ở Anh
Sơn), Tổng đội 2 (ở Tanh Chương). Cả hai đơn vị đều phát huy
và phát triển tốt, tạo cơ sở để Trung ương Đoàn đầu tư giao thực
hiện nhiều dự án lớn sau này về trồng rừng theo chương trình 327,
xây dựng Làng Tanh niên lập nghiệp.
Xí nghiệp TNXP nuôi trồng thủy hải Hà Tĩnh được thành lập
sau khi tách tỉnh, mũi nhọn ban đầu và chủ yếu là quai đê lấn biển,
tạo vùng ao, đầm chắc chắn để nuôi trồng thủy sản chất lượng cao
tại Tạch Hà và Kỳ Anh. Đây là địa phương có mô hình TNXP nuôi
trồng thủy hải sản đầu tiên của cả nước. Xí nghiệp đặc biệt tranh
thủ và tôn trọng các chuyên gia khoa học hàng đầu về nuôi trồng
thủy hải sản, xây nhiều đề tài nghiên cứu và ứng dụng hiệu quả
như nuôi tôm bán thâm canh, sản xuất tôm giống và vận chuyển
tôm giống đi xa, nuôi cua gạch xuất khẩu, nuôi tôm vụ đông, nuôi
tôm 3 vụ/năm… Tời điểm cao nhất, xí nghiệp đã sử dụng hàng
ngàn hecta mặt nước ven biển vào nuôi trồng thủy hải sản, góp
phần dấy lên phong trào nuôi tôm, cua trong toàn tỉnh...
giai đoạn từ năm 1992-1997
Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ VI (nhiệm kỳ 1992-1997) tiếp
tục khẳng định vai trò, vị trí của Lực lượng TNXP trong phong trào
“thanh niên lập nghiệp”. Đồng chí Nguyễn Việt Phát được bầu lại
vào Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đoàn và được bổ nhiệm
làm Trưởng ban TNXP - LĐT (thay đồng chí Phạm Xoang chuyển
công tác). Đồng chí Trần Lưu Hải, Bí thư Trung ương Đoàn được
phân công theo dõi chỉ đạo Ban TNXP (thay đồng chí Tái Hiền
Lương chuyển công tác). Trong giai đoạn này, Ban TNXP đã tích
cực tham mưu, đề xuất và tổ chức thực hiện các nội dung chủ yếu
sau:
+ Tổng kết 8 năm triển khai thực hiện Quyết định 216/QĐ-
HĐBT ngày 13/11/1987 của Hội đồng Bộ trưởng về tổ chức Tanh
niên xung phong trong tình hình mới, đồng thời trình Tủ tướng
Chính phủ ban hành Quyết định 770/QĐ-TTg ngày 20/12/1994
“Về tổ chức và chính sách Tanh niên xung phong” thay thế cho
Quyết định 216 nói trên (Quyết định 770 có hiệu lực tới năm
2012). Teo đó, TNXP là tổ chức được Nhà nước giao kế hoạch
hàng năm tham gia thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia
và được Nhà nước khuyến khích, hỗ trợ khi đảm nhận thực hiện
nhiệm vụ nơi khó khăn, gian khổ. Nhờ có Quyết định 770/QĐ-
TTg, hàng loạt các địa phương củng cố, xây dựng và phát triển
được mô hình TNXP để tham gia thực hiện các chương trình dự
án trọng điểm của địa phương và cả nước.
+ Đề xuất Chính phủ cho Trung ương Đoàn thực hiện một
số chương trình mục tiêu quốc gia và dự án trọng điểm như: Dự
án 327 (Phủ xanh đất trống đồi trọc) tại Ngòi Là, Tuyên Quang;
Mê Linh, Vĩnh Phúc; Vị Xuyên, Hà Giang; Tanh Chương, Nghệ
An; Chiến khu Vần, Yên Bái. Các dự án thuộc Chương trình 773
(khai thác sử dụng mặt nước, bãi bồi ven biển) tại Hải Hòa, Quảng
Ninh; Bắc Bằng, Hà Tĩnh. Các dự án 120 (vay vốn việc làm quốc
gia) tại Yên Phong (Bắc Ninh), Tái Tụy (Tái Bình). Các dự án
vay vốn tín dụng ưu đãi của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển cho
các doanh nghiệp TNXP của Hà Nội, Quảng Ninh, Hải Phòng, Đà
Nẵng, Bình Định…
+ Tam mưu cho Trung ương Đoàn tổ chức hội thảo chuyên đề
chính sách đối với TNXP đã tham gia kháng chiến lần đầu tiên (vào
ngày 15/10/1994). Hội thảo do đồng chí Hà Quang Dự, Chủ nhiệm
Ủy ban Tanh niên Việt Nam chủ trì đã thống nhất đề nghị lên
Đảng, Nhà nước và Chính phủ 6 nội dung mang tính lịch sử sau:
- Đề nghị công nhận ngày 15/7/1950, ngày thành lập Đội TNXP
đầu tiên, làm ngày truyền thống Tanh niên xung phong.
- Đề nghị phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND cho Lực
lượng TNXP Việt Nam (hồ sơ Trung ương Đoàn chuẩn bị xong từ
năm 1995).
- Đề nghị Chính phủ tiếp tục giải quyết chính sách đối với
TNXP đã tham gia kháng chiến.
- Đề nghị cho phép thành lập Ban liên lạc TNXP các cấp.
- Đề nghị Trung ương Đoàn ban hành Kỷ niệm chương TNXP.
- Đề nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng tặng bức trướng
cho TNXP nhân dịp kỷ niệm 45 năm ngày truyền thống Lực lượng
TNXP 15/7/1995 và cho phép tổ chức gặp mặt đại biểu cựu TNXP
toàn quốc lần đầu tiên vào dịp kỷ niệm 20 năm ngày giải phóng
miền Nam 30/4/1995.
Kết quả, ngày 20/2/1995, Ban Bí thư Trung ương Đảng có
Tông báo số 101/TB-BBT về việc đồng ý giao cho Trung ương
Đoàn tổ chức gặp mặt cựu TNXP vào ngày 20/4/1995 tại Nhà hát
Lớn, Hà Nội. Tại buổi lễ long trọng này, Tủ tướng Võ Văn Kiệt
đã trao bức trướng của Trung ương Đảng cho Lực lượng TNXP
Việt Nam ghi dòng chữ “Tanh niên xung phong, Chiến đấu dũng
cảm, Lao động sáng tạo, Lập công xuất sắc”.
Sau đó 2 tháng, ngày 30/6/1995, Tủ tướng Chính phủ ký
Quyết định số 82/TTg lấy ngày 15/7 làm Ngày truyền thống
TNXP Việt Nam.
Ngày 23/7/1996, Trung ương Đoàn ra Tông báo thành lập
Ban liên lạc Cựu TNXP Trung ương, gồm 9 đồng chí (Nguyễn Văn
Đệ, Lê Văn Sang, Nguyễn Anh Liên, Tạ Quang Chiến, Lê Tị Sửu
Nguyễn Quang Ngọc, Trần Dân, Nguyễn Hữu Chất, Huỳnh Xuân
Lũy), do đồng chí Nguyễn Văn Đệ làm Trưởng ban.
Ngày 10/6/1997, Tủ tướng Chính phủ Võ Văn Kiệt và Phó
Tủ tướng thường trực Phan Văn Khải có buổi làm việc với đại
diện Ban liên lạc Cựu TNXP Trung ương (Đồng chí Nguyễn Văn
Đệ, Lê Văn Sang, Nguyễn Anh Liên), Bí thư Tứ nhất Trung ương
Đoàn Vũ Trọng Kim, Bộ trưởng Bộ Lao động-TBXH Trần Đình
Hoan và Trưởng ban TNXP Trung ương Đoàn Nguyễn Việt Phát.
Tại phiên làm việc đặc biệt này, Tủ tướng đã đồng ý cả 5 vấn
đề mà Ban liên lạc và Trung ương Đoàn đề nghị là:
1. Ủng hộ việc tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND cho TNXP
Việt Nam.
2. Tiếp tục giải quyết chính sách, chế độ đối với cựu TNXP.
3. Giao Bộ Văn hóa và Trung ương Đoàn hướng dẫn, xét duyệt,
công nhận các địa danh lịch sử của TNXP.
4. Ngân sách Nhà nước cấp kinh phí cho Trung ương Đoàn làm
Kỷ niệm chương TNXP theo kế hoạch hàng năm.
5. Ủng hộ việc thành lập Ban liên lạc cựu TNXP các địa phương.
Ngày 11/11/1997, Chủ tịch nước Trần Đức Lương ký Quyết
định số 50/KT-CTN “Tặng thưởng danh hiệu Anh hùng Lực lượng
vũ trang nhân dân cho Lực lượng Tanh niên xung phong Việt Nam
đã có thành tích đặc biệt xuất sắc trong sự nghiệp cách mạng giải
phóng dân tộc và trong xây dựng bảo vệ Tổ quốc”.