Tô Hiệu - Trở về Xuân Cầu, biến quê hương thành nơi học tập và gây dựng phong trào

Năm 1934, sau khi mãn hạn tù, Tô Hiệu trở về làng Xuân Cầu. Những năm tháng trong tù đã giúp ông trưởng thành hơn về nhận thức chính trị, nhưng cuộc sống sau khi ra tù không hề dễ dàng. Chính quyền thực dân tiếp tục theo dõi ông và xếp ông vào diện nguy hiểm. Trong điều kiện đó, việc hoạt động cách mạng phải hết sức thận trọng.

Tô Hiệu không chỉ quan tâm đến hoạt động chính trị theo nghĩa trực tiếp. Từ thực tế quê hương, ông nhận thấy việc nâng cao dân trí và đời sống của người dân cũng là một vấn đề quan trọng. Ông mở lớp dạy học tại nhà cho trẻ em trong làng. Đây vừa là hoạt động giáo dục, vừa thể hiện quan niệm của ông về vai trò của tri thức đối với cộng đồng.

Bên cạnh việc dạy học, Tô Hiệu còn tổ chức một số hoạt động nhằm tập hợp thanh niên. Tư liệu của tỉnh Hưng Yên cho biết ông tổ chức cho thanh niên tập võ, đánh cờ tướng và tham gia các hoạt động tương trợ. Ông cũng lập “Hội nông dân tương tế”, hướng tới việc tạo sự gắn kết giữa những người dân trong cộng đồng.

Những hoạt động ấy cho thấy phương pháp vận động của Tô Hiệu không tách rời đời sống thực tế. Trong hoàn cảnh chưa thể hoạt động công khai như một tổ chức cách mạng, việc dạy học, tập hợp thanh niên và tổ chức tương trợ tạo ra những mối liên hệ xã hội cần thiết. Qua đó, ông có điều kiện tiếp xúc với người dân, hiểu hoàn cảnh của họ và từng bước xây dựng cơ sở.

Điều đáng chú ý là Tô Hiệu không coi việc trở về quê là một khoảng thời gian chờ đợi. Trái lại, ông tiếp tục tìm cách liên lạc với tổ chức và duy trì hoạt động. Kinh nghiệm từng có ở Côn Đảo giúp ông hiểu rằng xây dựng phong trào cần kiên trì, dựa vào quần chúng và phù hợp với hoàn cảnh cụ thể.

Giai đoạn 1934–1936 cũng là thời kỳ tình hình chính trị Việt Nam có những chuyển biến mới. Phong trào dân chủ ngày càng phát triển, tạo ra điều kiện để các lực lượng cách mạng mở rộng hoạt động. Những cán bộ từng trải qua tù đày như Tô Hiệu có thêm cơ hội trở lại với phong trào.

Từ quê hương Xuân Cầu, con đường hoạt động của Tô Hiệu dần mở rộng. Những kinh nghiệm về giáo dục, tập hợp quần chúng và xây dựng cơ sở mà ông tích lũy trong thời gian này trở thành hành trang quan trọng khi ông được giao những nhiệm vụ lớn hơn trong tổ chức Đảng.

Chặng đường tiếp theo đưa Tô Hiệu từ phạm vi quê hương đến hoạt động ở nhiều địa phương phía Bắc. Ông bắt đầu tham gia công tác xây dựng tổ chức Đảng, trực tiếp đi nhiều nơi để củng cố cơ sở và chuẩn bị lực lượng cho phong trào trong một giai đoạn mới.