Tố Hữu - Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ nuớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Nguyễn Kim Thành, thường được biết đến với bút danh Tố Hữu (4 tháng 10 năm 1920 – 9 tháng 12 năm 2002) là một nhà thơ kiêm chính trị gia người Việt Nam. Thơ Tố Hữu mang tính trữ tình - chính trị rất sâu sắc, là một tư liệu quý giá về cách mạng Việt Nam và cuộc đấu tranh giành độc lập của nhân dân Việt Nam. Ngoài là một nhà thơ, ông còn là một chính trị gia, từng trải qua các chức vụ quan trọng trong hệ thống chính trị Việt Nam như Ủy viên Trung ương Đảng khóa II, III, IV, V, Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Hội đồng Quốc phòng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Bộ trưởng nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (sau năm 1992 là Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ), nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (1968–1982), Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam từ 1958–1980 (sau này là Đảng Cộng sản Việt Nam), Chủ nhiệm Văn phòng văn giáo Chính phủ (1960–1963), Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa.

Tố Hữu tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành. Ông sinh ngày 4 tháng 10 năm 1920 tại Thừa Thiên (nay là thành phố Huế), là con út trong gia đình. Đến năm 9 tuổi, ông cùng cha trở về sống tại làng Phù Lai, nay thuộc xã Quảng Điền, thành phố Huế. Cha ông là một nhà nho nghèo, không đỗ đạt và phải kiếm sống rất chật vật nhưng lại thích thơ, thích sưu tập ca dao tục ngữ. Ông đã dạy Tố Hữu làm thơ cổ. Mẹ ông cũng là con của một nhà nho nghèo nhưng thuộc nhiều ca dao dân ca Huế và rất yêu thương con. Cha mẹ đã góp phần nuôi dưỡng tâm hồn thơ Tố Hữu.

Mẹ ông mất vào năm ông lên 12 tuổi. Năm 13 tuổi, ông vào trường Quốc học Huế. Tại đây, được trực tiếp tiếp xúc với tư tưởng của Karl Marx, Friedrich Engels, Vladimir Ilyich Lenin, Maksim Gorky,... và qua sách báo, kết hợp với sự vận động của các đảng viên của Đảng Cộng sản Việt Nam bấy giờ (Lê Duẩn, Phan Đăng Lưu, Nguyễn Chí Diểu), Nguyễn Kim Thành sớm tiếp cận với lý tưởng cộng sản. Năm 1936, ông gia nhập Đoàn thanh niên Dân chủ Đông Dương.

Năm 1938, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Tháng 4/1939, ông bị bắt, bị tra tấn dã man và đày đi nhà lao Thừa Phủ (Huế) rồi chuyển sang nhà tù Lao Bảo (Quảng Trị) và nhiều nhà tù khác ở Tây Nguyên. 3/1942, ông vượt ngục Đắc Glêi (nay thuộc Kon Tum)[1][2] rồi tìm ra Thanh Hóa, bắt liên lạc với Đảng (về hoạt động bí mật ở huyện Hậu Lộc và thôn Tâm Quy, xã Hà Tân, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa). Đến năm 1945, khi Cách mạng Tháng Tám bùng nổ, ông được bầu làm Chủ tịch Ủy ban Khởi nghĩa Thừa Thiên – Huế.

Năm 1946, ông là Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa. Cuối 1947, ông lên Việt Bắc làm công tác văn nghệ, tuyên huấn. Từ đó, ông được giao những chức vụ quan trọng trong công tác văn nghệ, trong bộ máy lãnh đạo Đảng và nhà nước:

• 1948: Phó Tổng thư ký Hội Văn nghệ Việt Nam.

Năm 1969, ông được giao là người sửa cuối cùng bản điếu văn trong tang lễ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tố Hữu đã dùng ngòi bút và tâm huyết của mình để giúp cho bản điếu văn hay hơn, đi vào lòng người hơn:

• Bản dự thảo viết: '"Thưa đồng bào, thưa các đồng chí và các bạn". Tố Hữu sửa lại thành: "Thưa đồng bào và chiến sĩ cả nước, thưa các đồng chí và các bạn".

·         Ngày 7 tháng 4 năm 1981, Tố Hữu được bầu giữ chức Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng kiêm Trưởng ban Nông nghiệp Trung ương. Việc này khiến nhiều người và cả truyền thông bất ngờ, bởi ông xuất phát là một nhà thơ cách mạng, năng lực chuyên môn kinh tế của ông không rõ ràng, trong khi đất nước đang trong tình trạng khủng hoảng kinh tế sau chiến tranh. Ông là người phụ trách cao nhất về công tác kinh tế – tài chính, trực tiếp chỉ đạo cuộc cải cách Giá – Lương – Tiền năm 1985. Ông cũng có vai trò trong việc thuyết phục Bộ Chính trị và Chính phủ đi đến quyết định cải cách. Tuy nhiên, cải cách do ông chỉ đạo, phụ trách đã không thành công như mong đợi mà thất bại nặng nề, làm cho nền kinh tế Việt Nam hỗn loạn. Hàng hóa khan hiếm, đời sống khủng hoảng, đặc biệt là việc Ngân hàng Nhà nước phát hành tờ tiền 30 đồng vào năm 1981 và 1985 làm phá vỡ quy tắc mệnh giá 1-2-5 truyền thống thế giới, làm cho ngân sách thiếu hụt trầm trọng. Quyết định số 01/HĐBT-TĐ của Hội đồng Bộ trưởng về việc đổi tiền với tỉ lệ "10 đồng tiền cũ bằng 1 đồng tiền mới" đã làm cho tiền ngày càng khan hiếm khi mỗi người dân chỉ được đổi tối đa 2000 đồng mới, trong khi nhu cầu đổi tiền lại tăng. Để đáp ứng được nhu cầu, nhà nước phải in thêm tiền với khối lượng gấp 1,38 lần so với trước kia. Hệ quả của việc này khiến đất nước rơi vào khủng hoảng kinh tế, lạm phát phi mã tăng tới 774% vào năm 1986. Các mặt hàng nông sản, vật giá năm 1986 đã tăng vọt lên 2000% so với năm 1976. Tố Hữu với cương vị Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, bị xem là người chịu trách nhiệm chính trị hàng đầu. Sau thất bại của cuộc cải cách, nhân dân truyền nhau câu nói mỉa mai: "Nhà thơ làm kinh tế, thống chế đi đặt vòng" (thống chế ở đây ám chỉ Đại tướng Võ Nguyên Giáp, khi được chỉ đạo làm Chủ tịch Ủy ban quốc gia dân số và sinh đẻ có kế hoạch).

·         Sau năm 1986, Việt Nam tiến hành cải cách Đổi Mới nhằm thoát khỏi khủng hoảng kinh tế. Do phải chịu một phần trách nhiệm trong những vụ khủng hoảng tiền tệ những năm 1980, vào ngày 30 tháng 1 năm 1986, ông bị Hội đồng nhà nước miễn nhiệm cùng với Trần Phương các chức vụ về quản lý hành chính, chỉ còn giữ chức danh Ủy viên Bộ Chính trị khoá V (cho đến Đại hội VI) và Đại biểu Quốc hội và các chức danh lãnh đạo về lĩnh vực văn học nghệ thuật.

·         Từ tháng 6 năm 1986, ông được phân công phụ trách công tác tư tưởng và văn hóa của Đảng.

·         Tháng 10 năm 1991, ông được Bộ Chính trị phân công tham gia tổng kết, nghiên cứu một số vấn đề về tư tưởng, văn hóa, giáo dục và khoa học.

·         Năm 1996, ông được Nhà nước phong tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật (giải thưởng cao nhất về văn học tại Việt Nam) ngay trong đợt xét tặng đầu tiên (năm 1996).

·         Ông qua đời lúc 9 giờ 15 phút 7 giây, ngày 9 tháng 12 năm 2002 tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, an táng tại Nghĩa trang Mai Dịch.

·         Ông qua đời năm 2002 vì bệnh nặng. Bài phỏng vấn Tố Hữu với tựa đề: "Gặp Tố Hữu tại biệt thự 76 Phan Đình Phùng" của Nhật Hoa Khanh được công bố sau khi ông mất đã gặp phải sự phản đối từ gia đình ông. Vào tháng 4 năm 2004, tài liệu này bắt đầu được phổ biến trong giới văn nghệ, báo chí tại Việt Nam. Vào tháng 5 năm 2004, báo Quân đội nhân dân trích đăng 3 kì một số đoạn từ tài liệu này với nhan đề "Tố Hữu" và "Hoan hô chiến sĩ Điện Biên" (kì số 3 vào ngày 7/5/2004). Ngoài ra bài này cũng được đăng thành nhiều phần nhỏ trong các báo khác như Nhân dân, Tiền Phong Chủ Nhật, Người Hà Nội... Nội dung bài phỏng vấn có nhắc tới các sự kiện văn hóa trước đây như Nhân văn-Giai phẩm, phong trào sáng tác thơ văn cách mạng, ông Tố Hữu có những lời ca ngợi những người này.

·         Bài phỏng vấn thực hiện năm 1997, nhưng đến khi phổ biến thì bị bà Vũ Thị Thanh, vợ của Tố Hữu, phủ nhận và cho đó là những tài liệu giả mạo, đã "pha chế nhiều ý kiến riêng, mượn danh Tố Hữu, biến Tố Hữu thành người phát ngôn cho ý mình". Bà yêu cầu cơ quan chức năng vào cuộc để điều tra làm rõ sự giả mạo của tài liệu này, nhưng ông Nhật Hoa Khanh nói có đầy đủ băng ghi âm ghi lại cuộc nói chuyện của ông với Tố Hữu. Bài phỏng vấn là thực hay giả chưa rõ, nhưng thực tế nó đã được nhiều tờ báo chính thống ở Việt Nam đăng lên. Sau đó sự kiện này không được các cơ quan báo chí, văn nghệ nhắc tới nữa.

• Phu nhân là Vũ Thị Thanh, nguyên Phó Trưởng ban Ban Tuyên huấn Trung ương (nay là Ban Tuyên giáo Trung ương). Mối tình của hai người được khen ngợi là một mối tình đẹp và bà Thanh đã viết hồi ký về Tố Hữu mang tên Ký ức người ở lại. Bà qua đời năm 2012.

Hiện nay, tên của ông được đặt tên cho một tuyến đường ở Hà Nội, nối từ ngã tư Khuất Duy Tiến - Lê Văn Lương đến ngã tư Vạn Phúc - Đại Mỗ - Thanh Bình. Tại thành phố Đồng Hới, Quảng Bình, đường Tố Hữu là một con đường chính nối ngã tư chợ Ga Nam Lý đến đường Hữu Nghị đi qua bến xe Nam Lý. Tại Huế (Thừa Thiên – Huế), đường Tố Hữu là một con đường lớn. Bên cạnh đó, tên của ông còn được đặt cho một tuyến đường dài hơn 3 km trong Khu đô thị mới Thủ Thiêm (Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh). Tại Thái Nguyên, đường Tố Hữu dài 8 km nối đường Quang Trung với đường Bắc Sơn vào khu du lịch Hồ Núi Cốc

Theo Quyết định số 1199/QĐ-UBND ngày 29 tháng 6 năm 2010 của UBND tỉnh Thừa Thiên – Huế, Trường THPT Tố Hữu được thành lập trên cơ sở tách Trường THCS và THPT Tố Hữu. Năm 2020, UBND tỉnh Quảng Nam ban hành Quyết định số 3289/QĐ-UBND ngày 24 tháng 11 năm 2020. Theo đó, Trường THPT Nam Giang được đổi tên thành Trường THPT Tố Hữu.

• Giải nhất Giải thưởng Văn học Hội Văn nghệ Việt Nam 1954 – 1955 (tập thơ Việt Bắc).