Tờ mo nang dùng làm giấy viết: từ một số phận đến một thế hệ

Đặt ký ức ông Lường Văn Giá vào chặng đường kháng chiến, điều khiến tôi chú ý là sự thay đổi trong số phận một con người. Tuổi thơ khó khăn không khép lại cuộc đời ông. Những năm tiếp theo, ông được tiếp cận việc học, tham gia phục vụ bộ đội và trải qua nhiều vị trí công tác mà bản thân ghi lại khá cụ thể.

Có thể xem tờ mo nang dùng làm giấy viết như một lát cắt của đời ông Lường Văn Giá. Ông kể đã nhặt các tờ mo nang để tập viết, rồi học đọc, học đếm. Chi tiết về vật liệu học tập đơn sơ ấy cho thấy sự hiếu học trong hoàn cảnh khó khăn. Nếu chỉ nhìn vào một dòng này, ta dễ bỏ qua cả những năm tháng trước và sau nó. Nhưng khi đặt trong hành trình từ tuổi thơ khó khăn, qua công tác và gia đình, chi tiết ấy giúp làm rõ một bước chuyển hoặc một nỗi niềm đã được ông ghi nhận.

Ngày 1/4/1951 được ông nhắc như dấu mốc đặc biệt: ông nghe công bố quyết định chính thức trở thành bộ đội Quân đội nhân dân Việt Nam. Sau đó, hồi ký kể những nhiệm vụ và địa bàn phục vụ khác nhau. Từ công tác ở Mường La đến đơn vị E148, chiến trường Lào và công tác chính sách, chặng đường quân ngũ của ông không chỉ có một vị trí duy nhất.

Tôi đặc biệt quý những nhân vật mà ông nhắc tên. Ông Tòng Lanh là người mở ra cơ hội lên đường; ông Cầm La gắn với những chữ học đầu tiên; anh Lường Văn Dương là người thân tìm đến và giúp ông lập gia đình. Một cuộc đời không tự mình đi qua mọi khó khăn. Trong các trang viết này, lòng biết ơn dành cho người giúp đỡ xuất hiện như một sợi chỉ bền chặt.

Đặt mảnh ký ức này bên cạnh những chặng khác của cuộc đời ông, tôi thấy quá khứ không chỉ là những năm tháng xếp trên một dòng thời gian. Khi không có đủ giấy bút, khát vọng học vẫn tìm được chỗ để bắt đầu. Những điều ông ghi chép có thể được đọc từ nhiều góc độ, nhưng đều dẫn về hình ảnh một người gắn bó với cội nguồn, trách nhiệm và tình thương. Cách hiểu ấy khiến tôi trân trọng hơn bản viết mà ông đã để lại cho gia đình.

Nếu chỉ đọc một dòng chức vụ hoặc một năm tháng, người sau khó hình dung được quãng đường phía sau. Hồi ký của ông giúp ghép lại những mảnh ký ức ấy, dù vẫn có những khoảng trống cần tìm tư liệu bổ sung. Tôi mong câu chuyện được lưu truyền đúng với những gì ông từng kể, để lòng biết ơn không dựa trên điều hư cấu.