Tô Nào

Đồng chí Tô Nào (Thanh, Tấn) sinh năm 1930, quê ở thôn Phước Hậu, xã Hòa Kiến, TP Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên. Tham gia cách mạng năm 1947, nhập ngũ ngày 4/1/1949; đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước, sớm giác ngộ cách mạng, năm 17 tuổi, đồng chí tham gia tích cực phong trào thanh niên ở địa phương. Năm 1949, đồng chí Tô Nào xung phong tòng quân lên đường giết giặc cứu nước. Đồng chí vinh dự được biên chế vào Đại đội 377 huyện Tuy Hòa tham gia chiến đấu trong chiến dịch Át-lăng. Đồng chí là một cán bộ nhiệt tình năng nổ, chiến đấu dũng cảm, lập nhiều chiến công xuất sắc được bầu chiến sĩ thi đua của Liên khu 5 năm 1953. Sau Hiệp định Geneve, năm 1954 tập kết ra miền Bắc và được Đảng, Nhà nước, quân đội cử đi học Trường Sĩ quan lục quân ở Trung Quốc, học xong đồng chí được phân công về Sư đoàn 324 công tác, đem kiến thức, kinh nghiệm học tập ở nước ngoài về góp phần tham gia xây dựng quân đội chính quy ở miền Bắc và lực lượng vũ trang cách mạng ở Phú Yên sau này.

Tháng 10/1959, đồng chí là một trong 32 cán bộ quân đội và cán bộ Đảng đầu tiên đi tập kết ra Bắc trở về Phú Yên chiến đấu. Sau khi về tỉnh nhà, số cán bộ quân đội nói chung, đồng chí Tô Nào nói riêng khẩn trương tổ chức huấn luyện quân sự cho số thanh niên mới thoát ly để chuẩn bị thành lập đơn vị vũ trang đầu tiên của tỉnh. Từ chiến sĩ Đại đội 377 huyện Tuy Hòa trong kháng chiến chống Pháp đến Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 85 trong kháng chiến chống Mỹ, ở cương vị công tác nào, đồng chí cũng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Đồng chí đã trực tiếp chiến đấu, chỉ huy chiến đấu lập nhiều thành tích đặc biệt xuất sắc, tiêu diệt và góp phần tiêu diệt hàng trăm têm địch, bắn rơi, bắn cháy nhiều máy bay, xe tăng; thu và phá hủy nhiều vũ khí trang bị của địch. Ngoài chỉ huy chiến đấu và chiến đấu, đồng chí còn làm tốt công tác chỉ đạo tuyên truyền vận động quần chúng, nhân dân tham gia cách mạng, kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh vũ trang với đấu tranh chính trị và binh vận, đưa phong trào cách mạng ngày càng phát triển đến thắng lợi cuối cùng.

Đồng chí Tô Nào là cán bộ quân đội có bản lĩnh, thông minh, vận dụng sáng tạo nghệ thuật quân sự của ông cha ta đánh giặc: Lấy yếu thắng mạnh, lấy ít địch nhiều; với phương châm “lấy vũ khí của địch đánh địch, trang bị cho ta”. Trên cương vị Thường vụ Huyện ủy, Huyện đội trưởng (1962-1964), đồng chí đã chỉ đạo các ngành, đoàn thể động viên nhân tài, vật lực phục vụ lực lượng vũ trang mở rộng vùng giải phóng, lấy vũ khí địch trang bị cho đại đội tập trung, du kích và phát triển lực lượng du kích để giữ vùng giải phóng. Phát động quần chúng phá “ấp chiến lược” phá thế kìm kẹp ở nông thôn, đẩy mạnh xây dựng lực lượng vũ trang tích cực tiến công địch bằng cả 2 chân, 3 mũi giáp công ở 3 vùng chiến lược đưa phong trào cách mạng của huyện lên cao trào sôi nổi, rộng khắp, ép địch phải co cụm về sát quốc lộ 1, tạo điều kiện cho phong trào cách mạng phát triển, đặc biệt là phong trào nhân dân nổi dậy phá ấp chiến lược, tháng 11/1963 đã phá sạch 44/68 ấp chiến lược và 22/22 khu dồn. Ngụy quyền cơ sở địch nhiều nơi hoang mang, rệu rã. Trong 3 tháng cuối năm 1963 có 379 lính ngụy đào ngũ, rã ngũ, 545 tên ngụy quyền thôn, xã ra đầu thú.

Trong trận chiến đấu ngày 27/12/1967 đánh chốt Hoàn Bứa, trận đánh tập kích gặp nhiều khó khăn thử thách nhất, đồng chí Tô Nào đã mưu trí, linh hoạt chỉ huy đơn vị chiến đấu dũng cảm, kiên cường, kiên quyết tiêu diệt đồn địch và đồng chí đã anh dũng hy sinh.

Trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ trên nhiều cương vị công tác, từ cán bộ tiểu đội, đại đội, huyện đội đến tiểu đoàn, đồng chí đã trực tiếp chiến đấu và chỉ huy chiến đấu 56 trận, tiêu diệt và góp phần tiêu diệt hàng trăm tên địch, bắn rơi 2 máy bay phản lực F100D, 1 máy bay trinh sát LI9, 4 máy bay trực thăng, bắn cháy 2 xe MI13, thu nhiều vũ khí trang bị của địch.

Với những công lao, đóng góp cho sự nghiệp cách mạng, đồng chí Tô Nào được Đảng, Nhà nước tặng thưởng: Huân chương Độc lập hạng ba; Huân chương Kháng chiến hạng nhất; Huân chương Chiến công giải phóng hạng nhì; Huân chương Chiến sĩ giải phóng hạng nhất, nhì, ba; Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng nhì, ba; Danh hiệu Chiến sĩ thi đua Liên khu 5 (trong kháng chiến chống Pháp) và nhiều phần thưởng cao quý khác của Đảng, Nhà nước, quân đội.

Ngày 22/1/2010, đồng chí Tô Nào được Chủ tịch nước tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.