TÔ VĂN ĐỰC – NGƯỜI THỢ QUÂN GIỚI TRONG LÒNG ĐẤT CỦ CHI

Giữa vùng đất Củ Chi những năm chiến tranh, nơi bom đạn có thể trút xuống bất cứ lúc nào, có những người lính không trực tiếp cầm súng xông lên trận địa nhưng vẫn ngày đêm góp sức làm ra những vũ khí phục vụ chiến đấu.

Tô Văn Đực là một trong những người như thế.

Ông sinh ra tại vùng Nhuận Đức, Củ Chi, trong một gia đình nông dân nghèo. Cha mẹ mất khi ông còn nhỏ, tuổi thơ của Tô Văn Đực gắn với những ngày chăn trâu, cắt cỏ, làm thuê kiếm sống. Sau này, ông theo anh trai đi làm thuê tại các đồn điền cao su. Cuộc sống khó khăn nhưng cũng giúp ông sớm hình thành tính cần cù, khéo léo và khả năng làm việc với các loại máy móc, dụng cụ cơ khí.

Đầu những năm 1960, phong trào cách mạng ở Củ Chi phát triển mạnh. Năm 1960, khi phong trào Đồng khởi lan rộng, Tô Văn Đực, lúc đó khoảng 20 tuổi, xin tham gia lực lượng du kích xã Nhuận Đức.

Từ một người thanh niên làm thuê, ông bước vào cuộc chiến đấu trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt.

Củ Chi lúc ấy được biết đến là “đất thép thành đồng”. Dưới mặt đất là hệ thống địa đạo nối dài qua nhiều khu vực, trở thành nơi trú quân, cất giấu vũ khí, cứu chữa thương binh và tổ chức chiến đấu của lực lượng cách mạng.

Nhưng địa đạo không thể tự bảo vệ con người. Những người lính trong lòng đất vẫn cần vũ khí.

Tô Văn Đực được điều vào xưởng sản xuất vũ khí thô sơ của Huyện đội Củ Chi. Xưởng chỉ có những dụng cụ rất đơn giản. Nguyên liệu để chế tạo vũ khí phần lớn là những thứ thu nhặt được từ chiến trường: sắt vụn, mảnh bom, đường ray, ống thép...

Trong điều kiện thiếu thốn ấy, người thợ quân giới phải tận dụng từng thứ có thể sử dụng được.

Ban ngày, chiến trường vẫn diễn ra ác liệt. Ban đêm, dưới lòng đất, những người lính lại miệt mài bên lò rèn, máy tiện thô sơ để sửa chữa, chế tạo vũ khí.

Đặc biệt nguy hiểm là việc xử lý bom chưa nổ để lấy thuốc nổ.

Có những quả bom rất lớn nằm sâu dưới đất sau các trận oanh kích. Để có nguyên liệu, Tô Văn Đực nhiều lần trực tiếp xử lý những quả bom chưa nổ. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận có những quả bom ông phải xử lý nặng tới hàng trăm kilôgam. Trong điều kiện thiếu thốn phương tiện bảo hộ và dụng cụ chuyên dụng, công việc ấy đòi hỏi sự bình tĩnh và kinh nghiệm đặc biệt.

Nhưng Tô Văn Đực không dừng lại ở việc chế tạo những loại vũ khí đã có.

Từ thực tế chiến đấu, ông bắt đầu nghiên cứu cách đối phó với xe tăng.

Ban đầu, bộ đội công binh cho mượn loại mìn cán, tức là khi xe tăng trực tiếp cán qua thì mìn phát nổ. Qua thực tế sử dụng, Tô Văn Đực nhận thấy cách này còn hạn chế: xe tăng phải đi đúng vị trí đặt mìn mới có thể kích nổ.

Ông bắt đầu tìm cách cải tiến.

Sau khoảng ba tháng nghiên cứu và thử nghiệm, ông chế tạo được loại “mìn gạt”. Điểm đặc biệt của loại mìn này là xe tăng không nhất thiết phải cán trực tiếp lên quả mìn. Khi phương tiện đi ngang và tác động vào cần gạt, cơ chế kích nổ được kích hoạt.

Một sáng kiến tưởng như đơn giản nhưng có ý nghĩa lớn trên chiến trường.

Những quả mìn gạt sau đó được sử dụng rộng rãi tại Củ Chi. Nhân dân và lực lượng du kích cùng tham gia chế tạo, bố trí mìn ở những khu vực xe tăng địch thường đi qua.

Từ đó, những con đường tưởng như bình thường có thể trở thành những khu vực nguy hiểm đối với xe tăng.

Báo Quân đội nhân dân cho biết những sáng kiến của Tô Văn Đực đã góp phần tạo nên các “bãi tử địa”, làm xe tăng địch gặp tổn thất trong những cuộc càn quét tại Củ Chi. Ông cũng trực tiếp tham gia chiến đấu và được ghi nhận đã tiêu diệt 13 xe tăng cùng 53 lính Mỹ.

Ngày 17/9/1967, Tô Văn Đực được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân tại Đại hội Liên hoan Anh hùng, dũng sĩ diệt Mỹ lần thứ II toàn miền Nam.

Nhưng đằng sau danh hiệu Anh hùng ấy vẫn là một người lính rất bình dị.

Nhiều năm sau chiến tranh, khi nhắc lại những năm tháng sống dưới lòng địa đạo, ông từng chia sẻ về một ước mong rất nhỏ: được lên mặt đất, ngồi uống một ngụm trà và hít thở không khí trong lành.

Ước mong ấy nghe thật bình thường đối với con người thời bình.

Nhưng với những người từng sống dưới lòng đất Củ Chi, được ngồi yên trên mặt đất trong thời gian dài từng là một điều xa xỉ.

Chiến tranh đã khiến những điều bình thường nhất của cuộc sống trở nên quý giá.

Câu chuyện Tô Văn Đực còn được biết đến rộng rãi hơn khi ông trở thành nguyên mẫu của nhân vật Tư Đạp trong bộ phim “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối”. Ông cũng trực tiếp tham gia tư vấn cho đoàn làm phim, chia sẻ những kinh nghiệm thực tế về cách xử lý bom, đạn và cuộc sống chiến đấu trong địa đạo.

Điều đáng nhớ nhất trong câu chuyện về Tô Văn Đực có lẽ không chỉ là số xe tăng bị tiêu diệt hay những loại vũ khí được chế tạo.

Đó là tinh thần “có gì dùng nấy, thiếu thốn không đầu hàng” của người lính Việt Nam.

Trong điều kiện chiến tranh khắc nghiệt, một người nông dân với trình độ học vấn hạn chế vẫn có thể trở thành một người thợ quân giới, biết quan sát thực tế chiến trường, suy nghĩ, thử nghiệm và sáng tạo để tìm ra cách bảo vệ đồng đội.

Đó là sức mạnh của con người Việt Nam: khi điều kiện không thuận lợi, càng phải tìm cách vượt qua; khi vũ khí thiếu thốn, càng phải phát huy trí tuệ; khi đối mặt với khó khăn, càng phải giữ vững ý chí.

Ngày hôm nay, tuổi trẻ không còn phải sống trong những đường hầm địa đạo hay đối mặt với bom đạn chiến tranh. Nhưng tinh thần sáng tạo, chủ động và không khuất phục trước khó khăn của thế hệ Tô Văn Đực vẫn còn nguyên giá trị.

Nhớ về những người lính của “đất thép Củ Chi” để thế hệ trẻ hôm nay hiểu rằng mỗi thời đại đều có những thử thách riêng. Và trong bất cứ hoàn cảnh nào, trí tuệ, bản lĩnh, tinh thần trách nhiệm và ý chí cống hiến vẫn là những giá trị làm nên sức mạnh của tuổi trẻ Việt Nam.