Tở về Tổ quốc - Những năm tháng hoạt động của Lý Tự Trọng tại Sài Gòn
Năm 1929, sau những năm tháng học tập, rèn luyện và hoạt động cách mạng ở nước ngoài, Lý Tự Trọng được tổ chức cử trở về nước. Khi ấy, anh mới khoảng 15 tuổi.
Tại Sài Gòn – Chợ Lớn, Lý Tự Trọng đảm nhận nhiệm vụ liên lạc trong và ngoài nước cho Xứ ủy Nam Kỳ và Trung ương. Anh đồng thời được giao vận động, tập hợp thanh niên trong các nhà máy, trường học, chuẩn bị cho việc thành lập tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản.
Để có điều kiện hoạt động, với bí danh Trọng Con, anh làm công nhân nhặt than tại Bến Nhà Rồng. Đằng sau dáng vẻ của một người lao động trẻ tuổi là nhiệm vụ liên lạc bí mật giữa các cơ sở cách mạng trên tàu quốc tế với Xứ ủy Nam Kỳ, giữa Xứ ủy với các tổ chức Đảng tại Sài Gòn – Chợ Lớn.
Đầu năm 1931, nhân kỷ niệm một năm cuộc khởi nghĩa Yên Bái, các chiến sĩ cách mạng tổ chức một cuộc mít tinh chớp nhoáng tại Sài Gòn nhằm tuyên truyền, kêu gọi quần chúng đấu tranh.
Ngày 8/2/1931, giữa lúc đồng chí Phan Bôi đang diễn thuyết, thanh tra mật thám Pháp Le Grand cùng cảnh sát ập tới. Được phân công bảo vệ người diễn thuyết, trước tình thế nguy cấp, Lý Tự Trọng rút súng bắn Le Grand để bảo vệ đồng chí của mình.
Anh bị bắt ngay sau đó. Tại bốt Catinat, thực dân Pháp dùng nhiều hình thức tra tấn, đồng thời tìm cách dụ dỗ để khai thác thông tin về tổ chức cách mạng. Nhưng người thanh niên mới 16 tuổi không khai báo những người đồng chí của mình.
Từ những chuyến liên lạc bí mật trên đường phố Sài Gòn đến khoảnh khắc bị bắt ngày 8/2/1931, quãng thời gian hoạt động trong nước của Lý Tự Trọng chỉ kéo dài chưa đầy hai năm.
Nhưng chính những năm tháng ngắn ngủi ấy đã dẫn người thanh niên trẻ tuổi đến một thử thách khắc nghiệt hơn: nhà tù, những cuộc thẩm vấn và phiên tòa của thực dân Pháp.
