Tô Vĩnh Diện
Tô Vĩnh Diện (1924–1954) là một chiến sĩ pháo cao xạ của Quân đội Nhân dân Việt Nam, được biết đến nhiều nhất với hành động hy sinh để cứu khẩu pháo trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, và câu chuyện về sự hy sinh của ông trở thành một biểu tượng trong ký ức lịch sử Việt Nam về chiến dịch này.
Dấu mốc cuộc đời
Ông sinh năm 1924 tại xã Nông Trường, huyện Nông Cống (nay thuộc huyện Triệu Sơn), tỉnh Thanh Hóa. Xuất thân từ một gia đình nghèo, ông tham gia dân quân năm 1946, nhập ngũ năm 1949 và sau đó được điều sang lực lượng pháo cao xạ mới thành lập. Trong thời gian huấn luyện tại Nam Ninh (Quảng Tây, Trung Quốc), ông được giao giữ các vị trí chỉ huy ở cấp khẩu đội và trung đội, trước khi trở về tham gia chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ.
Sự hy sinh tại Điện Biên Phủ
Đầu tháng 2 năm 1954, trong quá trình kéo pháo ra theo phương án tác chiến mới, khẩu pháo 37 mm của đơn vị gặp sự cố khi dây tời bị đứt trên một con dốc hiểm trở. Để ngăn khẩu pháo nặng hàng tấn lao xuống vực, Tô Vĩnh Diện đã lao vào ghì và chèn hướng chuyển động của pháo, giúp giữ được khẩu pháo nhưng bản thân bị bánh pháo đè và hy sinh. Hành động này được ghi nhận là đã bảo toàn vũ khí quan trọng để tiếp tục phục vụ chiến dịch.
Ghi nhận và di sản
Sau khi hy sinh, ông được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì, Huân chương Chiến công hạng Nhất và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Hài cốt của ông hiện được an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ A1. Khẩu pháo cao xạ 37 mm số hiệu 510681 mà ông góp phần cứu được tiếp tục chiến đấu trong chiến dịch và sau này được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Những địa danh gắn với tên tuổi
Tên của Tô Vĩnh Diện được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và công trình tưởng niệm trên khắp Việt Nam. Hình ảnh "lấy thân mình chèn bánh pháo" cũng được nhắc đến trong bài thơ Hoan hô chiến sĩ Điện Biên của Tố Hữu, góp phần lưu giữ câu chuyện về ông trong văn học và giáo dục lịch sử.
