Tô Vĩnh Diện – Chèn lưng cứu pháo giữa dốc núi Điện Biên

Trong những ngày chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ, giữa núi rừng Tây Bắc hiểm trở, hàng trăm người lính đã dùng chính đôi vai, bàn tay và sức lực của mình để đưa những khẩu pháo nặng hàng tấn vượt qua đèo cao, vực sâu. Đó là một cuộc chiến thầm lặng nhưng không kém phần gian khổ. Và giữa hành trình ấy, Tô Vĩnh Diện đã ngã xuống để giữ lại một khẩu pháo cho trận địa.

Tô Vĩnh Diện quê ở xã Nông Trường, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa. Gia đình nghèo, từ năm 8 tuổi anh đã phải đi ở cho địa chủ. Suốt 12 năm sống trong cảnh áp bức, bất công, Cách mạng Tháng Tám đã đem đến cho anh một cuộc đời khác. Năm 1946, Tô Vĩnh Diện tham gia dân quân ở địa phương; đến năm 1949, anh xung phong vào bộ đội. Những ngày đầu trong quân ngũ, anh luôn gương mẫu trong học tập và công tác.

Tháng 5/1953, Tô Vĩnh Diện được điều làm Tiểu đội trưởng một đơn vị pháo cao xạ. Đông - Xuân 1953–1954, đơn vị của anh được chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ. Sau thời gian bị ốm phải điều trị, anh trở về đúng lúc đơn vị lên đường. Hành trình kéo pháo vào trận địa bắt đầu trong những điều kiện vô cùng gian khổ: những khẩu pháo nặng hàng tấn phải được tháo khỏi xe, dùng sức người kéo qua những con đường rừng núi cheo leo.

Sau hơn một tuần kéo pháo vào, khi đơn vị đã đến khu vực phía Bắc cứ điểm Độc Lập, bộ đội bất ngờ nhận được lệnh kéo pháo ra. Chặng đường trở ra còn gian truân và nguy hiểm hơn. Hai bên đường là vách núi dựng đứng và vực sâu; chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến người và pháo rơi xuống vực. Đêm tối, đường gập ghềnh, trong khi quân địch vẫn liên tục pháo kích.

Đến Dốc Ba Tời, một trong những đoạn đường hiểm trở nhất, Tô Vĩnh Diện đã cùng đồng đội nghiên cứu cách đưa pháo xuống an toàn. Khi nhìn xuống những khẩu pháo chuẩn bị đổ dốc, anh tự nhủ: “Chỉ có thể người mất nhưng pháo nhất định còn!”

Đêm hôm ấy, tiếng mõ vang lên giữa núi rừng. Hàng chục người cùng ghì chặt dây, từng bước đưa khẩu pháo xuống dốc. Tô Vĩnh Diện cùng đồng chí Tri trực tiếp lái pháo. Pháo địch liên tục bắn tới, đất đá tung lên, nhưng những người lính vẫn bám chặt khẩu pháo, quyết không để nó lao xuống vực. Tô Vĩnh Diện liên tục động viên đồng đội: “Ghìm, ghìm chắc, chết không rời pháo!”

Rồi tai họa bất ngờ xảy ra. Một mảnh pháo chém đứt một sợi dây tời. Những sợi dây còn lại không đủ sức ghìm khối thép khổng lồ đang lao xuống dốc. Nhiều chiến sĩ bị kéo lê, đồng chí Tri bị hất vào vách núi. Tô Vĩnh Diện lúc ấy gần như chỉ còn một mình phía trước khẩu pháo. Anh lấy hết sức đẩy càng pháo vào vách núi, nhưng khẩu pháo vẫn tiếp tục lao xuống. Trước mắt anh là vực sâu.

Trong giây phút nguy nan ấy, Tô Vĩnh Diện vẫn không buông tay khỏi khẩu pháo. Anh dồn toàn bộ sức lực còn lại, ghì chặt càng pháo. Rồi khi không còn cách nào khác, anh lao cả thân mình vào trước vành bánh pháo. Khẩu pháo chồm lên, cuốn anh vào gầm đế kích và dừng hẳn. Đồng đội lập tức chèn bánh, kéo pháo lùi lại, nhưng vài phút sau, trái tim Tô Vĩnh Diện đã ngừng đập.

Sau đêm ấy, toàn Đại đội 827 nghiêm trang thề trước mộ người đồng đội: noi gương Tô Vĩnh Diện, chiến đấu đến cùng và tiêu diệt máy bay địch. Tấm gương hy sinh của anh được toàn mặt trận học tập, góp phần tiếp thêm sức mạnh để những khẩu pháo được đưa ra an toàn.

Nhắc đến Tô Vĩnh Diện, nhà thơ Tố Hữu đã viết trong Hoan hô chiến sĩ Điện Biên:

“Những đồng chí chèn lưng cứu pháo
Nát thân, nhắm mắt, còn ôm”