Tô Vĩnh Diện – Lấy thân mình chèn bánh pháo

Trong những ngày tháng gian khổ nhất của Chiến dịch Điện Biên Phủ, có những người lính đã lấy chính thân mình để bảo vệ vũ khí, bảo vệ đồng đội và giữ vững con đường tiến tới chiến thắng. Tô Vĩnh Diện là một trong những người như thế. Anh hy sinh khi tuổi đời mới 30, nhưng khoảnh khắc lấy thân mình chèn bánh pháo giữa con dốc hiểm trở đã trở thành một trong những hình ảnh xúc động nhất của “thời hoa lửa”.

Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924 tại xã Nông Trường, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa, nay thuộc huyện Triệu Sơn. Năm 1946, anh tham gia lực lượng dân quân địa phương. Đến năm 1949, chàng trai xứ Thanh xung phong vào bộ đội. Từ những ngày đầu trong quân ngũ, Tô Vĩnh Diện đã nổi bật bởi sự gương mẫu, tinh thần trách nhiệm và ý thức luôn đi đầu trong những công việc khó khăn. Anh được đồng đội tin yêu và được kết nạp vào Đảng.

Năm 1953, khi quân đội ta xây dựng những đơn vị pháo cao xạ đầu tiên để chuẩn bị cho những trận đánh lớn, Tô Vĩnh Diện được lựa chọn tham gia lực lượng mới. Anh cùng đơn vị sang Nam Ninh, Quảng Tây, Trung Quốc để huấn luyện. Những khẩu pháo cao xạ 37mm khi ấy là vũ khí quan trọng trong nhiệm vụ bảo vệ bộ đội và trận địa trước máy bay địch. Tô Vĩnh Diện nhanh chóng trưởng thành, được giao nhiệm vụ Trung đội phó rồi Tiểu đội trưởng pháo cao xạ.

Cuối năm 1953, đơn vị trở về nước và hành quân lên Điện Biên Phủ. Con đường tiến vào chiến trường dài hàng trăm kilomet, núi cao, vực sâu, rừng rậm và những con dốc hiểm trở. Đặc biệt, những khẩu pháo nặng hàng tấn phải được kéo hoàn toàn bằng sức người. Những người lính pháo binh vừa kéo pháo, vừa mở đường, vừa tìm cách giữ bí mật trước sự quan sát của máy bay Pháp.

Trong những ngày kéo pháo vào trận địa, Tô Vĩnh Diện luôn xung phong ở những vị trí khó khăn nhất. Anh thường xuyên lái pháo, cùng đồng đội vượt qua những đoạn đường hiểm trở. Mồ hôi, đau đớn và kiệt sức không làm người chiến sĩ ấy lùi bước. Với anh, đưa được khẩu pháo đến nơi an toàn chính là góp phần bảo đảm cho chiến dịch thắng lợi.

Nhưng rồi phương án tác chiến thay đổi. Ngày 26-1-1954, Bộ Chỉ huy Chiến dịch quyết định chuyển từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Những khẩu pháo phải được kéo ra khỏi trận địa để bố trí lại. Kéo pháo vào đã gian khổ, kéo pháo ra trong điều kiện đường núi trơn trượt, hiểm trở lại càng nguy hiểm hơn.

Đêm 1-2-1954, trên đường kéo pháo ra, đơn vị tới dốc Chuối – một con dốc cực kỳ hiểm trở, đường hẹp, quanh co và độ dốc lớn. Trời mưa khiến mặt đường trơn trượt. Tô Vĩnh Diện cùng đồng đội được giao nhiệm vụ lái pháo. Khi đang xuống dốc, một dây kéo bất ngờ bị đứt. Khẩu pháo nặng lao nhanh xuống phía dưới. Những người lính cố gắng giữ pháo nhưng tình thế mỗi lúc một nguy hiểm.

Một dây kéo khác tiếp tục đứt. Khẩu pháo càng lao nhanh hơn. Trong khoảnh khắc sinh tử, Tô Vĩnh Diện vẫn bình tĩnh tìm cách điều khiển khẩu pháo đi đúng hướng. Khi nhận thấy không thể giữ pháo bằng sức người, anh hô lớn với đồng đội: “Thà hy sinh, quyết bảo vệ pháo!”

Rồi người tiểu đội trưởng ấy buông tay lái, chạy lên phía trước và lao mình vào bánh pháo. Thân người anh trở thành điểm chặn cuối cùng. Khẩu pháo bị vướng lại, nghiêng vào sườn núi và dừng hẳn. Nhờ đó, những người lính phía sau có thời gian ghìm giữ khẩu pháo, không để nó lao xuống vực.

Đồng đội lập tức tìm cách cứu Tô Vĩnh Diện. Nhưng vết thương quá nặng. Trong giây phút cuối cùng, điều anh quan tâm không phải là bản thân mình mà là khẩu pháo. Anh chỉ kịp hỏi đồng đội: “Pháo có việc gì không?” Rồi anh hy sinh lúc 2 giờ 30 phút ngày 1-2-1954.

Một câu hỏi ngắn ngủi nhưng khiến người đời sau không khỏi nghẹn lòng. Bởi trong thời khắc mà sự sống của chính mình chỉ còn tính bằng khoảnh khắc, người chiến sĩ ấy vẫn nghĩ trước hết đến nhiệm vụ, đến vũ khí và đến đồng đội. Với Tô Vĩnh Diện, khẩu pháo không chỉ là một vũ khí chiến đấu. Đó là một phần sức mạnh của cả đơn vị, là thứ mà anh phải bảo vệ bằng mọi giá.

Sự hy sinh của Tô Vĩnh Diện nhanh chóng lan tỏa trên toàn mặt trận. Tấm gương ấy trở thành nguồn động viên lớn đối với những người lính đang ngày đêm kéo pháo giữa núi rừng Điện Biên. Sau này, anh được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Những kỷ vật của Tô Vĩnh Diện như chiếc bi đông, chiếc bát sắt, con dao, chiếc áo bông đã bạc màu… ngày nay vẫn được lưu giữ như những chứng nhân lặng lẽ của một thời chiến đấu. Đặc biệt, khẩu pháo cao xạ 37mm gắn với câu chuyện hy sinh của anh đã trở thành một Bảo vật quốc gia. Những vật dụng tưởng như bình thường ấy lại kể một câu chuyện lớn về những con người đã sống và chiến đấu trong những năm tháng đất nước gian nan nhất.

Tô Vĩnh Diện nằm lại trên đất Điện Biên. Tên anh được khắc ghi tại Nghĩa trang liệt sĩ A1, nơi những người anh hùng của Chiến dịch Điện Biên Phủ yên nghỉ. Ngày nay, trên con đường kéo pháo năm xưa, tượng đài những người lính kéo pháo vẫn đứng giữa núi rừng như nhắc nhớ về một chặng đường mà mỗi mét đất đều thấm mồ hôi, máu và nước mắt.

Có thể thời gian sẽ làm những con đường năm xưa thay đổi, những khẩu pháo không còn vang tiếng giữa núi rừng, nhưng hình ảnh người chiến sĩ lao mình vào bánh pháo sẽ không bao giờ bị thời gian xóa nhòa. Tô Vĩnh Diện đã dùng tuổi trẻ và sinh mạng của mình để giữ lại một khẩu pháo cho trận đánh, nhưng từ sự hy sinh ấy, anh đã để lại cho các thế hệ sau một giá trị lớn hơn rất nhiều: lòng dũng cảm, tinh thần trách nhiệm và ý chí “vì nước quên mình”. Đó chính là vẻ đẹp bất tử của những con người đã làm nên thời hoa lửa Việt Nam.