TÔ VĨNH DIỆN – LẤY THÂN MÌNH CHÈN PHÁO
Câu chuyện trên con đường kéo pháo vào Điện Biên Phủ
TÔ VĨNH DIỆN – LẤY THÂN MÌNH CHÈN PHÁO
Câu chuyện trên con đường kéo pháo vào Điện Biên Phủ
NHÂN VẬT LỊCH SỬ
Tô Vĩnh Diện (1924–1953) – Khẩu đội trưởng pháo cao xạ 37mm, Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367.
THỜI KỲ LỊCH SỬ
Đầu năm 1954 – Chiến dịch Điện Biên Phủ, giai đoạn kéo pháo vào rồi kéo pháo ra để chuyển sang phương châm “Đánh chắc, tiến chắc”.
PHẦN 1. NGƯỜI CON TRAI XỨ THANH
Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924, quê ở xã Nông Trường, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa.
Gia đình nghèo, từ năm 8 tuổi, ông đã phải đi ở cho địa chủ. Suốt nhiều năm tuổi thơ, cuộc sống của cậu bé Diện gắn với những ngày tháng cơ cực.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cuộc đời ông bước sang một trang khác.
Năm 1946, Tô Vĩnh Diện tham gia dân quân địa phương.
Đến năm 1949, ông xung phong nhập ngũ.
Trong những năm đầu quân ngũ, ông luôn là người gương mẫu, chịu khó và thường xuyên nhận những công việc khó khăn.
Đến tháng 5/1953, khi quân đội ta thành lập các đơn vị pháo cao xạ để chuẩn bị cho những trận đánh lớn, Tô Vĩnh Diện được điều về đơn vị pháo cao xạ 37mm thuộc Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367.
Từ đây, cuộc đời người lính trẻ gắn với những khẩu pháo cao xạ.
Và rồi, đầu năm 1954, ông cùng đồng đội lên đường đến Điện Biên Phủ.
4
Chú thích ảnh: Chân dung Anh hùng, liệt sĩ Tô Vĩnh Diện và hình ảnh quê hương ông tại Thanh Hóa.
Nguồn tham khảo: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia; Báo Quân đội nhân dân.
PHẦN 2. NHỮNG CON ĐƯỜNG KÉO PHÁO
Đầu năm 1954.
Những khẩu pháo lớn được đưa lên Tây Bắc.
Nhưng làm thế nào để đưa những khẩu pháo nặng hàng tấn vượt qua núi rừng hiểm trở?
Không có những con đường rộng rãi.
Không có xe cơ giới có thể dễ dàng kéo pháo qua những con dốc dựng đứng.
Bộ đội phải kéo pháo bằng sức người.
Những sợi dây tời được làm từ dây rừng.
Hàng chục, hàng trăm người cùng bám vào dây.
Từng bước.
Từng mét.
Kéo khẩu pháo lên dốc.
Rồi lại ghìm pháo xuống dốc.
Đường rừng trơn trượt.
Một bên là núi cao.
Một bên là vực sâu.
Chỉ một sơ suất nhỏ, cả khẩu pháo có thể lao xuống vực.
Tô Vĩnh Diện luôn đi cùng đồng đội.
Ông thường xung phong nhận những vị trí khó khăn nhất, trực tiếp điều khiển càng pháo và kiểm tra đường đi để bảo đảm an toàn cho khẩu pháo.
Những đêm kéo pháo ấy là một cuộc chiến không kém phần khốc liệt.
Mồ hôi.
Bùn đất.
Mưa rừng.
Đói rét.
Và cả bom đạn của quân Pháp.
Nhưng những khẩu pháo vẫn từng bước tiến về phía Điện Biên Phủ.
Chú thích ảnh: Bộ đội kéo pháo bằng sức người trên những con đường núi hiểm trở trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia; Báo Quân đội nhân dân.
PHẦN 3. KHI KẾ HOẠCH TÁC CHIẾN THAY ĐỔI
Sau nhiều ngày vượt núi, những khẩu pháo đã được đưa vào vị trí chuẩn bị chiến đấu.
Nhưng rồi một quyết định lịch sử được đưa ra.
Bộ Chỉ huy Chiến dịch quyết định chuyển phương châm tác chiến từ “Đánh nhanh, thắng nhanh” sang “Đánh chắc, tiến chắc”.
Điều đó đồng nghĩa với một nhiệm vụ tưởng như không thể:
Kéo pháo ra.
Kéo pháo vào đã gian nan.
Kéo pháo ra còn nguy hiểm hơn.
Con đường kéo pháo đã bị lộ.
Quân Pháp tăng cường máy bay và pháo binh đánh phá.
Đường xuống dốc.
Trời mưa.
Mặt đường trơn.
Bên núi cao.
Bên vực sâu.
Những người lính phải một lần nữa dùng sức người đưa những khẩu pháo nặng hàng tấn trở lại vị trí tập kết.
Tô Vĩnh Diện lại cùng đồng đội bước vào con đường nguy hiểm ấy.
Không ai biết rằng đây sẽ là chuyến kéo pháo cuối cùng của ông.
Chú thích ảnh: Tuyến đường kéo pháo ra tại khu vực Dốc Chuối – nơi Tô Vĩnh Diện đã hy sinh để cứu khẩu pháo.
Nguồn tham khảo: Báo Quân đội nhân dân; Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.
PHẦN 4. DỐC CHUỐI – ĐÊM ĐỊNH MỆNH
Đêm 1/2/1954, tức đêm 29 Tết Giáp Ngọ.
Đại đội 827 kéo pháo đến Dốc Chuối.
Đây là một trong những đoạn đường nguy hiểm nhất.
Một bên là vách núi.
Một bên là vực sâu.
Có đoạn dốc dựng đứng khoảng 60 độ.
Trời tối.
Mưa phùn.
Đường trơn.
Những người lính cẩn thận ghìm từng bước chiếc pháo xuống dốc.
Tô Vĩnh Diện cùng một pháo thủ đi phía trước, trực tiếp điều khiển càng pháo.
Đột nhiên—
“Phựt!”
Dây tời bị đứt.
Khẩu pháo nặng hơn hai tấn bắt đầu lao xuống dốc.
Mọi thứ diễn ra quá nhanh.
Pháo thủ Lê Văn Chi bị càng pháo hất xuống vực.
Khẩu pháo tiếp tục trôi.
Nếu không dừng lại, khẩu pháo sẽ lao thẳng xuống vực sâu.
Những người lính cố gắng ghìm lại.
Nhưng sức người không thể thắng được khối thép đang lao xuống.
Tô Vĩnh Diện hiểu rằng chỉ còn vài giây.
Và ông đưa ra quyết định cuối cùng.
4
Chú thích ảnh: Tranh tái hiện khoảnh khắc Tô Vĩnh Diện lao vào chèn khẩu pháo tại Dốc Chuối trong đêm 1/2/1954.
Nguồn tham khảo: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia; Báo Quân đội nhân dân.
PHẦN 5. “THÀ HY SINH, QUYẾT BẢO VỆ PHÁO!”
Khẩu pháo tiếp tục lao xuống.
Tô Vĩnh Diện ghì chặt càng pháo, cố hướng khẩu pháo vào phía vách núi.
Nhưng sức nặng của khẩu pháo quá lớn.
Ông biết mình không thể giữ nó bằng sức lực bình thường.
Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, Tô Vĩnh Diện đã hô với đồng đội:
“Thà hy sinh, quyết bảo vệ pháo!”
Rồi ông lao mình về phía khẩu pháo.
Dùng chính thân thể làm điểm chèn.
Khẩu pháo va mạnh vào vách núi.
Nó dừng lại.
Nhưng bánh xe nặng hàng tấn đã đè lên người Tô Vĩnh Diện.
Những người đồng đội lập tức lao tới.
Họ chèn bánh pháo.
Chặt cây.
Tìm cách đưa người chiến sĩ ra ngoài.
Nhưng Tô Vĩnh Diện đã bị thương quá nặng.
Khẩu pháo được giữ lại.
Còn người lính đã dùng thân mình cứu nó thì đang nằm lại giữa núi rừng.
Chú thích ảnh: Hình ảnh tái hiện Tô Vĩnh Diện dùng thân mình chèn khẩu pháo, cứu pháo khỏi lao xuống vực.
Nguồn tham khảo: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia; Báo Quân đội nhân dân.
PHẦN 6. “PHÁO CÓ SAO KHÔNG?”
Đồng đội đưa Tô Vĩnh Diện ra khỏi vị trí nguy hiểm.
Ông bị thương rất nặng.
Nhưng trong giây phút cuối cùng, ông không hỏi về bản thân.
Không hỏi mình còn sống được bao lâu.
Điều ông quan tâm chỉ là khẩu pháo.
Ông cố gắng hỏi:
“Pháo có sao không?”
Một câu hỏi rất ngắn.
Nhưng có lẽ đó là câu nói thể hiện rõ nhất con người Tô Vĩnh Diện.
Đối với ông, khẩu pháo không đơn thuần là một cỗ máy.
Đó là vũ khí của đơn vị.
Là sức mạnh chiến đấu.
Là thứ mà biết bao người đã phải đổ mồ hôi, máu và cả tính mạng để đưa đến chiến trường.
Ông đã cứu được khẩu pháo.
Nhưng không thể cứu được chính mình.
Tô Vĩnh Diện hy sinh trong đêm 1/2/1954.
Chiến dịch Điện Biên Phủ khi ấy vẫn chưa chính thức mở màn.
Không có tiếng súng vĩnh biệt.
Không có một lễ tang lớn.
Vì bí mật chiến dịch phải được giữ tuyệt đối, đồng đội chỉ có thể âm thầm tổ chức tang lễ cho ông giữa rừng.
Chú thích ảnh: Khu vực Dốc Chuối – nơi Tô Vĩnh Diện đã hy sinh khi cứu khẩu pháo trong quá trình kéo pháo ra.
Nguồn tham khảo: Báo Quân đội nhân dân và tư liệu di tích Điện Biên.
PHẦN 7. KHẨU PHÁO ĐƯỢC GIỮ LẠI
Điều đặc biệt của câu chuyện là khẩu pháo mà Tô Vĩnh Diện hy sinh để bảo vệ không dừng lại ở Dốc Chuối.
Nó tiếp tục được đưa về vị trí tập kết.
Sau đó, khẩu pháo tiếp tục tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ.
Khẩu pháo cao xạ 37mm mang số hiệu 510681, thuộc Khẩu đội 3, Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367.
Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, khẩu pháo này sau đó đã bắn rơi 3 máy bay và bắn bị thương 13 chiếc khác trong chiến dịch.
Một điều rất xúc động:
Người lính đã hy sinh để cứu khẩu pháo không còn sống để nhìn thấy nó chiến đấu.
Nhưng khẩu pháo vẫn tiếp tục khai hỏa.
Từng viên đạn bắn lên bầu trời Điện Biên.
Mỗi lần nó khai hỏa, người ta có thể nhớ đến người đã dùng cả thân mình để giữ nó lại giữa Dốc Chuối.
Chú thích ảnh: Khẩu pháo cao xạ 37mm số hiệu 510681 gắn với sự hy sinh của Tô Vĩnh Diện, hiện được trưng bày tại Bảo tàng Phòng không – Không quân.
Nguồn ảnh: Cục Di sản văn hóa; Báo Quân đội nhân dân.
PHẦN 8. NHỮNG NGƯỜI KÉO PHÁO VẪN TIẾP TỤC
Tô Vĩnh Diện hy sinh.
Nhưng những người lính còn lại không dừng bước.
Họ tiếp tục kéo pháo.
Tiếp tục vượt núi.
Tiếp tục đưa những khẩu pháo về vị trí tập kết.
Rồi khi chiến dịch chính thức bắt đầu, những khẩu pháo ấy trở thành một phần quan trọng của sức mạnh hỏa lực trên chiến trường Điện Biên Phủ.
Ngày 13/3/1954, pháo binh Việt Nam bắt đầu nã đạn vào cứ điểm Him Lam, mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ.
Tiếng pháo vang lên giữa lòng chảo.
Đằng sau mỗi khẩu pháo là cả một hành trình gian khổ.
Đằng sau mỗi viên đạn là công sức của những người kéo pháo.
Và trong số những người đã hy sinh trên con đường ấy có Tô Vĩnh Diện.
Ông không có mặt khi trận pháo kích đầu tiên bắt đầu.
Nhưng khẩu pháo mà ông đã dùng mạng sống để bảo vệ thì có.
Chú thích ảnh: Bộ đội kéo pháo và pháo binh Việt Nam trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.
Nguồn tham khảo: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia; Báo Quân đội nhân dân.
PHẦN 9. NGƯỜI ANH HÙNG CỦA CON ĐƯỜNG KÉO PHÁO
Sau khi hy sinh, Tô Vĩnh Diện được truy tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất ngay tại mặt trận.
Năm 1956, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Tên ông gắn liền với một trong những hình ảnh tiêu biểu nhất của Chiến dịch Điện Biên Phủ:
Người chiến sĩ lấy thân mình chèn pháo.
Nhưng câu chuyện về ông không chỉ nằm ở khoảnh khắc hy sinh.
Nó bắt đầu từ những ngày tháng gian khổ trên con đường kéo pháo.
Từ những đôi tay trần bám dây.
Từ những bước chân trượt trên bùn đất.
Từ những đêm mưa rừng.
Và từ ý chí của những người lính quyết đưa pháo đến chiến trường bằng mọi giá.
Tô Vĩnh Diện đã trở thành một biểu tượng của tinh thần ấy.
Chú thích ảnh: Các hình thức tưởng niệm Anh hùng, liệt sĩ Tô Vĩnh Diện tại quê hương và những địa điểm gắn với Chiến dịch Điện Biên Phủ.
Nguồn tham khảo: Báo Quân đội nhân dân; Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.
LỜI KẾT
MỘT NGƯỜI NẰM LẠI – MỘT KHẨU PHÁO TIẾN VỀ PHÍA TRƯỚC
Tô Vĩnh Diện hy sinh khi Chiến dịch Điện Biên Phủ còn chưa bắt đầu.
Ông không nhìn thấy những khẩu pháo đồng loạt khai hỏa.
Không nhìn thấy cứ điểm Him Lam thất thủ.
Không nhìn thấy lá cờ chiến thắng tung bay trên nóc hầm Đờ Cát.
Nhưng ông đã góp phần đưa những khẩu pháo ấy đến chiến trường.
Và trong khoảnh khắc quyết định tại Dốc Chuối, khi một khẩu pháo nặng hơn hai tấn lao về phía vực sâu, ông đã lựa chọn điều mà một người lính chỉ có thể lựa chọn bằng tất cả lòng dũng cảm:
Cứu pháo.
Cứu vũ khí.
Giữ sức chiến đấu cho đơn vị.
Ông đã lao mình vào bánh pháo.
Khẩu pháo được giữ lại.
Còn Tô Vĩnh Diện nằm lại giữa núi rừng Điện Biên.
Nhưng trước khi hy sinh, câu hỏi cuối cùng ông để lại không phải:
“Tôi còn sống được không?”
Mà là:
“PHÁO CÓ SAO KHÔNG?”
Có lẽ chỉ một câu ấy cũng đủ kể về một con người.
Một người lính đã đặt nhiệm vụ lên trên sự sống của chính mình.
Một người đã biến thân thể thành điểm tựa để giữ lại khẩu pháo.
Và khẩu pháo ấy sau đó tiếp tục chiến đấu trên chiến trường Điện Biên Phủ.
Hơn 70 năm đã trôi qua.
Những con đường kéo pháo năm xưa đã trở thành di tích.
Những khẩu pháo đã trở thành hiện vật lịch sử.
Nhưng câu chuyện về Tô Vĩnh Diện vẫn còn đó.
Bởi có những người chỉ sống vài chục năm, nhưng hành động của họ có thể được nhớ suốt nhiều thế hệ.
Chú thích ảnh: Di tích đường kéo pháo và khu vực Dốc Chuối ngày nay – nơi ghi dấu sự hy sinh của Anh hùng, liệt sĩ Tô Vĩnh Diện.
Nguồn tham khảo: Báo Quân đội nhân dân; Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
