TÔ VĨNH DIỆN – LẤY THÂN MÌNH CỨU PHÁO, LẤY TUỔI XUÂN GIỮ TRỌN LỜI THỀ

Trước đây, khi nhắc đến Chiến thắng Điện Biên Phủ, tôi thường nhớ đến những mốc thời gian quen thuộc: năm 1954, 56 ngày đêm, ngày 7/5/1954, hay câu nói “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”. Tôi biết đến những đoàn quân vượt núi, băng rừng, kéo pháo vào trận địa. Nhưng càng tìm hiểu, tôi càng nhận ra rằng phía sau một chiến thắng lớn không chỉ là những chiến lược hay những con số. Đó còn là hàng vạn con người đã kéo từng khẩu pháo qua núi. Là những người lính thức trắng giữa rừng. Là những đôi vai gầy mang trên mình nhiệm vụ nặng nề. Và là những con người đã đặt sự an toàn của đồng đội, của vũ khí và nhiệm vụ lên trên chính tính mạng của mình. Trong số những con người ấy có Tô Vĩnh Diện – một người lính đã gửi lại tuổi xuân của mình trên con đường kéo pháo vào chiến dịch Điện Biên Phủ. MỘT NGƯỜI LÍNH TRẺ TỪ QUÊ HƯƠNG XỨ THANH Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924 tại xã Nông Trường, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa, trong một gia đình nông dân nghèo. Tuổi thơ của anh gắn với cuộc sống lao động vất vả. Sinh ra trong hoàn cảnh đất nước còn chìm trong chiến tranh, Tô Vĩnh Diện sớm chứng kiến những khó khăn mà người dân quê hương phải chịu đựng. Năm 1946, anh tham gia dân quân địa phương. Đến năm 1949, anh nhập ngũ và trở thành chiến sĩ trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Khi đọc đến đây, tôi bất giác nghĩ về tuổi trẻ của mình và những người bạn xung quanh. Ở tuổi đôi mươi, chúng tôi thường nghĩ về những kỳ thi, những ngành học, những chuyến đi, những người bạn và những dự định còn ở phía trước. Còn với Tô Vĩnh Diện, tuổi trẻ lại gắn với quân ngũ, với những chặng đường hành quân và những nhiệm vụ mà bất cứ lúc nào cũng có thể đặt anh trước hiểm nguy. Sự khác biệt ấy khiến tôi hiểu rằng mỗi thế hệ có một cách đi qua tuổi trẻ của riêng mình. Nhưng có một điều mà những người trẻ ở bất kỳ thời đại nào cũng có thể hiểu: đó là mong muốn được sống, được yêu thương và được có một tương lai. Tô Vĩnh Diện cũng từng có những điều như thế. Chỉ là chiến tranh đã khiến anh phải lựa chọn một con đường khác. NHỮNG KHẨU PHÁO TRÊN ĐƯỜNG VÀO ĐIỆN BIÊN Đầu năm 1954, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn quyết định. Quân đội ta chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ. Để chuẩn bị cho trận đánh, một trong những nhiệm vụ khó khăn nhất là đưa pháo vào trận địa. Những khẩu pháo nặng hàng tấn phải được kéo qua những con đường núi hiểm trở của Tây Bắc. Không có những con đường bằng phẳng. Không có phương tiện hiện đại. Những người lính phải dùng sức người, dây kéo và các dụng cụ thô sơ để đưa pháo vượt qua núi rừng. Ban đầu, Bộ Chỉ huy Chiến dịch lựa chọn phương châm “đánh nhanh, thắng nhanh”. Nhưng sau khi cân nhắc tình hình thực tế, ngày 26/1/1954, Đại tướng Võ Nguyên Giáp quyết định chuyển sang phương châm “đánh chắc, tiến chắc”. Quyết định ấy đồng nghĩa với việc quân đội ta phải kéo pháo ra khỏi trận địa đã chuẩn bị để bố trí lại. Nếu chỉ đọc một câu “kéo pháo ra”, chúng ta rất dễ bỏ qua mức độ gian khổ của nhiệm vụ. Những người lính đã mất nhiều ngày đêm để đưa pháo vào. Giờ đây, họ phải đưa những khẩu pháo nặng hàng tấn quay ngược ra giữa núi rừng hiểm trở. Mỗi mét đường là một lần thử thách. Mỗi khúc cua là một nguy hiểm. Mỗi khẩu pháo được giữ an toàn đồng nghĩa với việc những người lính phải nỗ lực nhiều hơn nữa. Và trong một đêm trên đường kéo pháo, Tô Vĩnh Diện đã đối mặt với khoảnh khắc quyết định số phận của mình. ĐÊM DỐC CHUỐI Đêm ngày 1/2/1954, đơn vị của Tô Vĩnh Diện nhận nhiệm vụ kéo pháo qua dốc Chuối. Đây là một đoạn đường hiểm trở với độ dốc lớn và địa hình khó khăn. Trời tối. Mưa phùn khiến đường trơn trượt. Khẩu pháo từng bước được kéo xuống dốc bằng sức người. Tôi đã thử hình dung khung cảnh ấy. Một đoàn người trong đêm. Một khẩu pháo nặng hàng tấn. Một con dốc giữa núi rừng. Không có ánh sáng của thành phố. Không có những con đường bê tông. Chỉ có tiếng bước chân, tiếng dây kéo và tiếng người nhắc nhau giữ pháo. Rồi bất ngờ, sự cố xảy ra. Dây tời kéo pháo bị đứt. Khẩu pháo mất đà và bắt đầu lao xuống dốc. Mọi thứ diễn ra rất nhanh. Phía dưới là vực sâu. Phía sau là đồng đội. Nếu khẩu pháo tiếp tục lao xuống, không chỉ vũ khí có thể bị hư hỏng mà những người đang kéo pháo cũng có thể gặp nguy hiểm. Trong khoảnh khắc ấy, Tô Vĩnh Diện đã lao về phía trước. Anh dùng chính thân mình để chèn vào bánh pháo. Một con người đối diện với một khẩu pháo nặng hơn hai tấn. Không có thời gian để suy nghĩ. Không có cơ hội để lựa chọn an toàn cho bản thân. Chỉ có một phản ứng gần như ngay lập tức: giữ pháo lại. Nhờ lực cản đó, khẩu pháo được giữ lại trong khoảnh khắc quan trọng. Đồng đội kịp thời chèn bánh, giữ pháo và đưa khẩu pháo vào vị trí an toàn. Nhưng Tô Vĩnh Diện bị thương rất nặng. “PHÁO CÓ SAO KHÔNG, CÁC ĐỒNG CHÍ?” Tôi nghĩ đây là phần khiến câu chuyện về Tô Vĩnh Diện trở nên đặc biệt. Trong hoàn cảnh ấy, anh có thể nghĩ đến chính mình. Anh có thể hỏi mình có sống được không. Có thể hỏi đồng đội hãy cứu mình. Nhưng theo những câu chuyện được ghi lại, điều anh quan tâm trước hết lại là khẩu pháo và nhiệm vụ. Câu hỏi được nhắc lại nhiều năm sau đó là: “Pháo có sao không các đồng chí?” Tôi đã đọc câu hỏi ấy nhiều lần. Nó rất ngắn. Nhưng có lẽ chính vì ngắn nên càng khiến người đọc suy nghĩ. Một người đang bị thương nặng, đứng trước ranh giới giữa sự sống và cái chết, nhưng điều anh nghĩ đến cuối cùng vẫn là nhiệm vụ và đồng đội. Có lẽ lòng dũng cảm không phải lúc nào cũng xuất hiện trong những lời nói lớn lao. Đôi khi nó chỉ là một hành động diễn ra trong vài giây. Một bước chân lao về phía trước. Một thân người chặn trước bánh pháo. Một quyết định được đưa ra mà không nghĩ đến việc mình sẽ nhận lại điều gì. Tô Vĩnh Diện đã hy sinh trong khi nhiệm vụ kéo pháo vẫn còn tiếp tục. Nhưng khẩu pháo đã được giữ lại. Và những người đồng đội của anh tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ. PHÍA SAU MỘT CHIẾN THẮNG LÀ NHỮNG CON NGƯỜI Ngày 7/5/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi. Những người lính đã làm nên một chiến thắng được ghi nhận là có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới. Nhưng khi nhìn lại chiến thắng ấy, tôi nghĩ chúng ta không nên chỉ nhớ đến một ngày. Đằng sau ngày 7/5 là hàng vạn ngày tháng gian khổ của những người lính. Đằng sau một chiến thắng là những người đã sống, chiến đấu và hy sinh. Tô Vĩnh Diện là một trong những người như thế. Ngày 7/5/1956, Tô Vĩnh Diện được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nhưng với tôi, danh hiệu ấy không chỉ là một dòng thông tin cần ghi nhớ trong sách giáo khoa. Đó là sự ghi nhận dành cho một người đã dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ cho đất nước. KHI NHÌN LẠI TUỔI TRẺ CỦA MÌNH Càng tìm hiểu về Tô Vĩnh Diện, tôi càng nhận ra khoảng cách giữa hai thế hệ không chỉ nằm ở thời gian. Anh sống trong chiến tranh. Chúng tôi sống trong hòa bình. Anh đứng trước những nhiệm vụ liên quan đến sự sống còn của đồng đội. Chúng tôi đứng trước những bài kiểm tra, những kỳ thi và những lựa chọn về tương lai. Những khó khăn ấy rõ ràng không thể đặt cạnh nhau. Nhưng câu chuyện của anh vẫn khiến tôi tự hỏi: Mình đang sử dụng tuổi trẻ của mình như thế nào? Nếu một người trẻ có thể dành cả tuổi xuân cho một nhiệm vụ lớn lao như vậy, thì những người trẻ hôm nay càng cần biết trân trọng cơ hội được học tập và trưởng thành trong hòa bình. Lòng biết ơn không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều thật lớn. Nó có thể bắt đầu bằng việc học tập nghiêm túc hơn, sống có trách nhiệm hơn. Có những người đã dùng tuổi trẻ để giữ lấy từng khẩu pháo giữa núi rừng. Có những người đã gửi lại tuổi xuân nơi chiến trường để đổi lấy ngày mai của đất nước. Còn chúng tôi – những người được sinh ra trong hòa bình – sẽ viết tiếp câu chuyện ấy bằng cách học tập, sống có trách nhiệm và biết trân trọng những gì mình đang có. Để “thời hoa lửa” không chỉ là một câu chuyện của quá khứ. Mà trở thành một lời nhắc nhở đối với tuổi trẻ hôm nay: Hãy sống sao cho những hy sinh của thế hệ đi trước không trở nên vô nghĩa.