TÔ VĨNH DIỆN - “Người anh hùng chèn lưng cứu pháo”

Câu chuyện thời hoa lửa – Người anh hùng chèn lưng cứu pháo

Cuối năm 1953, trên những con đường rừng dốc đứng dẫn vào trận địa Điện Biên Phủ, từng đoàn chiến sĩ pháo cao xạ của ta đang gồng mình kéo những khẩu pháo nặng hàng tấn qua đèo cao, vực sâu để chuẩn bị cho chiến dịch quyết định. Trong đội hình kéo pháo của Đại đội 829, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367 có Trung đội phó Tô Vĩnh Diện — người con của quê hương Thanh Hóa.

Sinh năm 1924 tại xã Nông Trường, huyện Triệu Sơn, Tô Vĩnh Diện sớm tham gia hoạt động cách mạng ở địa phương trước khi chính thức nhập ngũ. Tháng 3 năm 1953, ông được điều vào lực lượng pháo phòng không non trẻ của quân đội ta, sang huấn luyện tại Nam Ninh, Trung Quốc trong 8 tháng. Cuối năm đó, ông cùng đơn vị trở về nước, được giao nhiệm vụ Trung đội phó và ngay lập tức bước vào một trong những thử thách gian khổ nhất: kéo pháo bằng tay qua núi rừng hiểm trở để đưa vào trận địa Điện Biên Phủ.

Trên một đoạn dốc cao, bất ngờ pháo địch bắn dữ dội, cày xới cả mặt đường. Khẩu pháo cao xạ nặng nề bắt đầu lắc lư, giật cục rồi lao nhanh xuống dốc. Một mảnh đạn pháo chém đứt đôi sợi dây tời chính, khiến hàng chục chiến sĩ đang gò lưng kéo pháo mất đà, ngã sấp ngã ngửa. Chỉ còn ba sợi dây rừng mong manh cố gắng ghìm giữ khối thép khổng lồ đang trôi xuống vực, nhưng không đủ sức cản.

Trong giây phút sinh tử ấy, Tô Vĩnh Diện hô lớn: “Thà hy sinh, quyết bảo vệ pháo!”. Ông buông tay lái, xông thẳng lên phía trước bánh xe đang lao xuống, lấy chính thân mình chèn vào bánh pháo để làm vật cản. Nhờ giây phút chèn lưng quyết liệt đó, tốc độ của khẩu pháo chững lại, các đồng đội kịp gượng dậy, gắng sức ghìm chặt dây, đưa khẩu pháo trở về vị trí an toàn trên đường kéo vào trận địa.

Tô Vĩnh Diện đã hy sinh ngay sau hành động quên mình ấy. Tấm gương của ông lập tức được toàn mặt trận học tập và rút kinh nghiệm trong suốt chiến dịch kéo pháo gian khổ, góp phần đưa nhiều khẩu pháo khác vào trận địa an toàn, chuẩn bị cho chiến thắng lịch sử sau này. Ngay tại mặt trận, ông được truy tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất.

Hành động chèn lưng cứu pháo của Tô Vĩnh Diện đã đi vào thơ ca cách mạng, được nhà thơ Tố Hữu khắc họa trong những câu thơ đầy xúc động của bài “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên”: “Những đồng chí chèn lưng cứu pháo, nát thân, nhắm mắt, còn ôm”. Ngày 7 tháng 5 năm 1956, Tô Vĩnh Diện được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành người anh hùng Pháo cao xạ đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam ngã xuống trên mặt trận Điện Biên Phủ.

Ngày nay, hài cốt của ông được an táng tại nghĩa trang Đồi A1, thành phố Điện Biên Phủ. Những di vật gắn bó với ông như chiếc bát sắt, bi đông đựng nước, con dao rựa vẫn được lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ và Bảo tàng Thanh Hóa, nhắc nhớ các thế hệ sau về tinh thần “quên mình cứu pháo” bất tử của người chiến sĩ pháo cao xạ năm xưa.