Tô Vĩnh Diện – Người anh hùng lấy thân mình chèn pháo

## Tuổi thơ gian khó và con đường đến với cách mạng

Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924 tại thôn Dược Khê, xã Nông Trường, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa . Gia cảnh nghèo khó khiến ông phải đi ở cho địa chủ từ năm 8 tuổi, trải qua 12 năm chịu cảnh áp bức, bất công . Cách mạng Tháng Tám thành công đã giải phóng ông khỏi cuộc đời tá điền, và năm 1946, Tô Vĩnh Diện tham gia dân quân địa phương . Đến năm 1949, ông xung phong vào bộ đội và nhanh chóng trở thành một chiến sĩ gương mẫu.

Tháng 5 năm 1953, khi quân đội ta thành lập các đơn vị pháo cao xạ đầu tiên để chuẩn bị cho những trận đánh lớn, Tô Vĩnh Diện được điều động tham gia lực lượng phòng không và sang Nam Ninh, Quảng Tây (Trung Quốc) để huấn luyện . Sau khóa huấn luyện, ông được chỉ định làm Tiểu đội trưởng pháo cao xạ 37mm thuộc Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367 . Tháng 12 năm 1953, ông cùng đơn vị hành quân lên Điện Biên Phủ, sẵn sàng tham gia chiến dịch.

## Hành trình kéo pháo – kỳ tích bằng sức người

Cuộc hành quân kéo pháo vào trận địa được ví như một kỳ tích. Những khẩu pháo nặng hàng tấn phải được vận chuyển bằng sức người qua những cung đường rừng núi cheo leo, hiểm trở, chỉ với sợi dây tời và hàng trăm đôi bàn tay, đôi vai của các chiến sĩ . Tô Vĩnh Diện luôn xung phong ở những vị trí khó khăn nhất, tỉ mỉ kiểm tra từng đoạn đường, từng sợi dây kéo và nhắc nhở đồng đội để tránh những tai nạn bất ngờ.

Tuy nhiên, để bảo đảm chắc thắng, ngày 26 tháng 1 năm 1954, Đại tướng Võ Nguyên Giáp quyết định chuyển phương án tác chiến từ "đánh nhanh, thắng nhanh" sang "đánh chắc, tiến chắc" . Các đơn vị pháo binh nhận lệnh kéo pháo ra khỏi trận địa, chờ thời cơ mới. Kéo pháo ra còn gian khổ và nguy hiểm hơn kéo vào, bởi địa hình dốc đứng, đường trơn và luôn bị pháo địch bắn phá .

## Giây phút hy sinh bất tử

Đêm ngày 1 tháng 2 năm 1954, trời tối mịt, đơn vị của Tô Vĩnh Diện kéo pháo đến dốc Chuối – một con dốc nghiêng khoảng 70 độ, đường hẹp và cong gấp, sát bên vực sâu . Ông cùng pháo thủ Nguyễn Văn Chi xung phong lái càng pháo. Bất ngờ, dây tời bị đứt, khẩu pháo nặng hơn hai tấn lao nhanh xuống dốc. Trong tình thế hiểm nghèo, đồng chí Chi bị hất xuống vực .

Nguy cơ khẩu pháo lao xuống vực sâu, phá hủy vũ khí quý giá, đe dọa tính mạng đồng đội, Tô Vĩnh Diện đã hô to: "Thà hy sinh, quyết bảo vệ pháo!" . Ông lao về phía trước, dùng thân mình chèn vào bánh pháo, lấy chân đạp vào gốc cây để ghì giữ. Khẩu pháo dừng lại, nhưng bánh xe đã đè nát người ông . Khi Chính trị viên tiểu đoàn Phạm Đăng Ty chạy tới cấp cứu, điều cuối cùng ông hỏi là: "Pháo có việc gì không anh em?" . Đó là câu hỏi cuối cùng trước khi ông trút hơi thở cuối cùng, để lại nỗi tiếc thương vô hạn cho đồng đội và dân tộc.

## Tấm gương sáng mãi trong lòng dân tộc

Sự hy sinh của Tô Vĩnh Diện đã tiếp thêm sức mạnh cho toàn đơn vị, giúp họ hoàn thành nhiệm vụ đưa pháo ra an toàn và chuẩn bị cho chiến dịch toàn thắng. Tấm gương của ông đã trở thành huyền thoại trong lịch sử Quân đội Nhân dân Việt Nam .

Ghi nhận công lao và sự hy sinh anh dũng của ông, ngày 7 tháng 5 năm 1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã truy tặng ông Huân chương Quân công hạng Nhì và Huân chương Chiến công hạng Nhất . Năm 1956, ông được truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân .

Sự hy sinh của Tô Vĩnh Diện đã đi vào thơ ca, trong đó có những câu thơ bất hủ của nhà thơ Tố Hữu:

"Những đồng chí chèn lưng cứu pháo

Nát thân, nhắm mắt, còn ôm"

Ngày nay, mộ ông nằm trong khu đặc biệt của Nghĩa trang Điện Biên Phủ, cùng với các anh hùng Phan Đình Giót, Bế Văn Đàn và Trần Can . Khẩu pháo cao xạ 37mm số hiệu 510681 mà ông hy sinh bảo vệ sau đó tiếp tục chiến đấu, bắn rơi 3 máy bay địch, và hiện được trưng bày tại Bảo tàng Phòng không - Không quân . Câu chuyện về Tô Vĩnh Diện là bài học sâu sắc về tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường và sự hy sinh quên mình vì nhiệm vụ, là tấm gương sáng cho các thế hệ mai sau soi chung.