Tô Vĩnh Diện — Người hy sinh để giữ khẩu pháo trong đêm kéo pháo

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, một trong những nhiệm vụ khó khăn nhất không phải chỉ là chiến đấu trên trận địa.

Đó còn là việc đưa pháo vào vị trí chiến đấu.

Pháo nặng, địa hình hiểm trở, đường rừng hẹp và dốc. Phần lớn việc vận chuyển phải dựa vào sức người.

Những người lính phải kéo từng khẩu pháo qua núi, qua rừng và qua những đoạn đường có vực sâu.

Tô Vĩnh Diện là một trong những chiến sĩ tham gia nhiệm vụ đó.

Ông là Khẩu đội trưởng Đại đội 827, Tiểu đoàn 394.

Ngày 1 tháng 2 năm 1954, đơn vị của ông đang thực hiện nhiệm vụ kéo pháo ra khỏi trận địa để triển khai theo phương châm tác chiến mới của chiến dịch.

Đây là một nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm.

Báo Quân đội nhân dân cho biết tại Dốc Chuối, đường hẹp, một bên là núi cao, một bên là vực sâu. Có đoạn dốc rất lớn. Trong điều kiện mưa phùn và đường trơn, việc giữ một khẩu pháo nặng hơn hai tấn là cực kỳ khó khăn.

Khi khẩu pháo đang được kéo xuống dốc, dây tời bất ngờ bị đứt.

Khẩu pháo mất lực hãm và bắt đầu trôi.

Trong tình huống đó, pháo thủ Lê Văn Chi bị càng pháo hất xuống vực.

Khẩu pháo tiếp tục lao xuống.

Tô Vĩnh Diện lúc ấy đang ở vị trí điều khiển càng pháo.

Ông tìm cách đẩy càng pháo vào vách núi để cản lại.

Khẩu pháo được giữ lại, nhưng bánh pháo đè lên người Tô Vĩnh Diện.

Ông hy sinh.

Các tư liệu của Báo Quân đội nhân dân ghi lại rằng trong những giây phút cuối cùng, ông vẫn hỏi về tình trạng của khẩu pháo.

Chi tiết này trở thành một trong những hình ảnh tiêu biểu nhất của câu chuyện kéo pháo tại Điện Biên Phủ.

Nhưng để hiểu đầy đủ sự hy sinh của Tô Vĩnh Diện, cần nhìn vào hoàn cảnh của toàn bộ nhiệm vụ.

Ban đầu, quân đội Việt Nam dự kiến sử dụng pháo theo phương án tác chiến ban đầu của Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Sau đó, Bộ chỉ huy chiến dịch quyết định thay đổi phương châm sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Việc thay đổi phương châm kéo theo việc phải điều chỉnh lại hệ thống pháo binh.

Pháo đã được kéo vào nay phải kéo ra.

Đường kéo pháo lúc này đã bị lộ. Địch tăng cường hoạt động không quân và pháo binh.

Theo Báo Quân đội nhân dân, việc kéo pháo ra vì thế còn khó khăn và nguy hiểm hơn kéo pháo vào.

Trong hoàn cảnh đó, những người lính pháo binh phải tiếp tục thực hiện nhiệm vụ.

Tô Vĩnh Diện hy sinh trước khi Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức mở màn.

Ngày 13 tháng 3 năm 1954, quân đội Việt Nam bắt đầu tiến công Him Lam.

Đến ngày 7 tháng 5, chiến dịch kết thúc thắng lợi.

Tô Vĩnh Diện không chứng kiến chiến thắng ấy.

Nhưng sự hy sinh của ông đã trở thành một phần của lịch sử hậu cần và pháo binh Điện Biên Phủ.

Bởi chiến thắng trên chiến trường không chỉ thuộc về những người trực tiếp bắn súng.

Nó còn phụ thuộc vào những người vận chuyển vũ khí, kéo pháo, mở đường, tải thương, bảo đảm lương thực và xây dựng trận địa.

Tô Vĩnh Diện là một trong những người thuộc lực lượng đó.

Ngày nay, hình ảnh “Tô Vĩnh Diện lấy thân mình chèn pháo” xuất hiện trong nhiều tác phẩm hội họa, bảo tàng và tài liệu giáo dục lịch sử.

Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam tiếp tục giới thiệu hình ảnh và hiện vật liên quan đến ông trong các hoạt động trưng bày về Điện Biên Phủ.

Câu chuyện của Tô Vĩnh Diện vì vậy không chỉ là câu chuyện về một người hy sinh để cứu một khẩu pháo.

Nó còn là câu chuyện về hàng vạn người đã thực hiện những công việc âm thầm nhưng quyết định để pháo binh có thể xuất hiện đúng nơi, đúng thời điểm trên chiến trường.