Tô Vĩnh Diện – Người lấy thân mình cứu pháo

Ngày 1 tháng 2 năm 1954, trên con đường kéo pháo vào trận địa phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ, một sự cố bất ngờ xảy ra tại khu vực dốc Chuối. Khẩu pháo 105mm đang được bộ đội kéo bằng tay bất ngờ lao xuống dốc. Trong khoảnh khắc hiểm nguy, người chiến sĩ Tô Vĩnh Diện đã không do dự lao vào phía bánh pháo, lấy thân mình chèn giữ khẩu pháo, cứu pháo khỏi rơi xuống vực. Hành động ấy đã khiến ông hy sinh, nhưng khẩu pháo được giữ lại an toàn và tiếp tục được đưa vào trận địa. Tô Vĩnh Diện trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu nhất của tinh thần “tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng” trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924 tại xã Nông Trường, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa, trong một gia đình nông dân nghèo. Tuổi thơ của ông gắn với cuộc sống lao động vất vả và những năm đất nước còn nằm dưới ách thống trị của thực dân Pháp.

Tháng 6 năm 1949, Tô Vĩnh Diện nhập ngũ. Từ một người nông dân, ông trở thành người chiến sĩ của Quân đội nhân dân Việt Nam và từng bước trưởng thành qua quá trình huấn luyện, công tác, chiến đấu. Trước khi tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ, ông đã có thời gian chiến đấu tại nhiều chiến trường và được đồng đội đánh giá là người có tinh thần trách nhiệm, gan dạ, luôn sẵn sàng nhận nhiệm vụ khó khăn.

Cuối năm 1953, khi Bộ Chính trị quyết định mở Chiến cuộc Đông Xuân 1953–1954 mà đỉnh cao là Chiến dịch Điện Biên Phủ, công tác chuẩn bị cho chiến dịch được tiến hành trên quy mô rất lớn. Một trong những nhiệm vụ đặc biệt khó khăn là đưa pháo vào trận địa giữa địa hình núi rừng hiểm trở của Tây Bắc.

Đối với bộ đội ta lúc đó, việc đưa những khẩu pháo nặng vượt qua núi cao, vực sâu, đường dốc và những đoạn đường chưa có sẵn là một thử thách vô cùng lớn. Pháo được kéo chủ yếu bằng sức người. Hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ phải bám dây, dùng tời, chèn bánh và từng bước đưa pháo vượt qua những địa hình hiểm trở.

Tô Vĩnh Diện thuộc lực lượng kéo pháo của Đại đoàn 312.

Trong quá trình kéo pháo, ông nhiều lần cùng đồng đội vượt qua những đoạn đường nguy hiểm. Có những lúc máy bay địch phát hiện và ném bom xuống tuyến đường, bộ đội vừa phải bảo vệ pháo, vừa phải bảo đảm pháo được đưa đến đúng vị trí.

Đêm 1 tháng 2 năm 1954, tại dốc Chuối, một sự cố đặc biệt nguy hiểm xảy ra.

Khẩu pháo mà đơn vị đang kéo xuống một đoạn dốc bất ngờ mất đà kiểm soát. Trước sức nặng của khẩu pháo và độ dốc của địa hình, những người chiến sĩ đang giữ dây kéo đứng trước nguy cơ không thể giữ được pháo.

Nếu khẩu pháo lao xuống vực, không chỉ vũ khí quý giá bị mất mà tính mạng của nhiều chiến sĩ đang kéo pháo cũng có thể bị đe dọa.

Trong khoảnh khắc ấy, Tô Vĩnh Diện đã hành động.

Ông lao vào phía bánh pháo, dùng thân mình chèn vào bánh để ngăn khẩu pháo tiếp tục lao xuống.

Sức nặng của khẩu pháo dồn xuống người chiến sĩ.

Tô Vĩnh Diện bị thương nặng và hy sinh.

Nhưng hành động của ông đã góp phần cứu được khẩu pháo và tạo điều kiện để đồng đội tiếp tục đưa pháo vượt qua đoạn đường nguy hiểm.

Sự hy sinh của Tô Vĩnh Diện diễn ra trước khi Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức bắt đầu.

Điều đó khiến câu chuyện của ông trở nên đặc biệt. Người chiến sĩ ấy không hy sinh trong một trận đánh trực tiếp với quân Pháp tại các cứ điểm Điện Biên Phủ, mà ngã xuống trong chính quá trình chuẩn bị đưa vũ khí vào chiến trường.

Đằng sau một khẩu pháo có mặt tại trận địa là biết bao công sức, mồ hôi và cả máu của những người lính kéo pháo.

Sau khi vượt qua những con đường hiểm trở, pháo binh của ta được đưa vào trận địa. Ngày 13 tháng 3 năm 1954, quân đội Việt Nam bắt đầu tiến công Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Pháo binh đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch. Những khẩu pháo được kéo vào trận địa bằng sức người đã tham gia chế áp các vị trí phòng ngự của quân Pháp, hỗ trợ bộ binh tiến công từng cứ điểm.

Từ Him Lam, Độc Lập, Bản Kéo đến các trận đánh trên những ngọn đồi phía đông Mường Thanh, quân đội ta từng bước phá vỡ hệ thống phòng ngự của đối phương.

Sau 56 ngày đêm chiến đấu, ngày 7 tháng 5 năm 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi.

Chiến thắng Điện Biên Phủ trở thành một trong những chiến thắng lớn của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX, làm thất bại tập đoàn cứ điểm mạnh của quân đội Pháp và góp phần quan trọng dẫn tới việc ký kết Hiệp định Genève năm 1954 về Đông Dương.

Trong thắng lợi ấy, có những người trực tiếp chiến đấu ở tuyến đầu. Nhưng cũng có những người đã hy sinh ngay trên những con đường đưa pháo vào trận địa.

Tô Vĩnh Diện là một trong số đó.

Ngày 7 tháng 5 năm 1956, hai năm sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, Tô Vĩnh Diện được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên tuổi ông từ đó gắn với một hành động đã trở thành biểu tượng của lòng dũng cảm và tinh thần đặt nhiệm vụ chung lên trên sự an nguy của bản thân.

Điều đáng nhớ trong câu chuyện về Tô Vĩnh Diện không chỉ là việc ông đã lấy thân mình chèn pháo.

Điều quan trọng hơn là phía sau hành động ấy là cả một tinh thần đã trở thành sức mạnh của quân đội ta trong những năm tháng kháng chiến: khi nhiệm vụ được giao, người chiến sĩ sẵn sàng vượt qua những giới hạn tưởng như không thể vượt qua.

Một khẩu pháo được cứu trong đêm kéo pháo năm xưa sau đó đã trở thành một phần của sức mạnh hỏa lực trên chiến trường Điện Biên Phủ.

Còn người chiến sĩ đã dùng chính thân mình giữ khẩu pháo ấy thì nằm lại giữa núi rừng Tây Bắc.

Tô Vĩnh Diện hy sinh khi mới khoảng 30 tuổi.

Cuộc đời của ông không dài, nhưng khoảnh khắc cuối cùng của cuộc đời đã trở thành một câu chuyện được nhắc lại qua nhiều thế hệ.

Giữa những con đường núi quanh co, nơi những người lính phải dùng sức người đưa từng khẩu pháo vượt qua đèo dốc để hướng về Điện Biên Phủ, một người chiến sĩ đã chọn lao vào hiểm nguy thay vì đứng nhìn khẩu pháo và đồng đội bị cuốn theo.

Đó là Tô Vĩnh Diện.

Một người lính bình dị, một người con của quê hương Thanh Hóa, và cũng là một trong những biểu tượng tiêu biểu của thế hệ đã góp sức làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ.

Nhiều thập kỷ đã trôi qua, những con đường kéo pháo năm xưa đã thay đổi. Chiến trường Điện Biên Phủ ngày nay đã trở thành một địa danh lịch sử.

Nhưng câu chuyện về người chiến sĩ lấy thân mình cứu pháo vẫn còn nguyên giá trị.

Bởi lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những quyết định lớn của các vị tướng hay những trận đánh vang dội.

Lịch sử còn được viết nên từ những khoảnh khắc rất ngắn của những con người bình thường – khi họ phải lựa chọn giữa sự an toàn của bản thân và nhiệm vụ được giao.

Trong khoảnh khắc ấy, Tô Vĩnh Diện đã chọn giữ khẩu pháo.

Và ông đã để lại tên mình trong lịch sử bằng chính sự hy sinh ấy.