Tô Vĩnh Diện – Người nằm lại trên đường kéo pháo

Mỗi khi nhắc đến chiến thắng Điện Biên Phủ, chúng ta thường nhớ ngày 7 tháng 5 năm 1954, nhớ lá cờ chiến thắng và niềm vui của cả dân tộc. Nhưng để có ngày ấy, nhiều người lính đã nằm lại khi chiến dịch còn chưa mở màn. Tô Vĩnh Diện là một trong số đó. Câu chuyện anh lấy thân mình cứu pháo khiến tôi nghĩ nhiều về những hy sinh phía sau một chiến thắng, về những con người không được tận mắt nhìn thấy ngày công sức của mình trở thành kết quả.

Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924, quê ở Thanh Hóa. Tên anh đã trở nên quen thuộc trong những bài học lịch sử, trên những con đường và trước cổng nhiều ngôi trường. Có lẽ vì quá quen, đôi khi chúng ta đọc tên anh mà chưa dành thời gian tìm hiểu. Đến khi dừng lại trước câu chuyện về người chiến sĩ ấy, tôi thấy mỗi cái tên được đặt cho một con đường đều mang theo một cuộc đời đáng được nhớ bằng sự hiểu biết và trân trọng.

Đầu năm 1954, trên mặt trận Điện Biên Phủ, bộ đội phải đưa những khẩu pháo nặng vượt qua địa hình hiểm trở. Công việc kéo pháo đòi hỏi sức lực, sự phối hợp và tính kỷ luật của cả tập thể. Một đoạn đường dốc, một khúc cua hẹp cũng có thể trở thành thử thách. Nhìn những hình ảnh tư liệu về công việc này, tôi mới hiểu rằng phía sau hai chữ “kéo pháo” là biết bao nhọc nhằn mà một câu kể ngắn khó diễn tả hết.

Khi phương án tác chiến chuyển từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”, các đơn vị nhận lệnh kéo pháo ra. Con đường vừa vượt qua lại trở thành hành trình phải đi ngược. Những khó khăn vẫn còn đó, cùng yêu cầu bảo đảm an toàn cho người và vũ khí. Trong hoàn cảnh ấy, từng người lính đều có nhiệm vụ cụ thể; sự tập trung và phối hợp của mỗi người góp phần giữ an toàn cho cả đội hình.

Đêm ngày 1 tháng 2 năm 1954, khi đơn vị kéo pháo đến dốc Chuối, dây tời bị đứt, khẩu pháo có nguy cơ lao xuống dốc. Tình thế nguy hiểm xảy ra ngay giữa lúc mọi người đang làm nhiệm vụ. Tô Vĩnh Diện đã lấy thân mình chèn bánh pháo, giúp đồng đội kịp ghìm giữ khẩu pháo lại. Anh hy sinh, còn khẩu pháo được bảo vệ và sau đó tiếp tục tham gia chiến dịch. Đó là sự kiện khiến tên anh được các thế hệ sau ghi nhớ.

Đọc đến đây, tôi thường dừng lại. Những lời ca ngợi đều có cơ sở, nhưng trước hết, tôi nghĩ đến một con người đã mất đi cuộc sống của mình. Anh cũng có quê hương, có người thân và những ngày mai chưa được sống. Sự hy sinh vì thế trở nên rất cụ thể. Chúng ta hiểu rằng chiến thắng được làm nên bằng những đóng góp lớn lao, trong đó có những mất mát không gì có thể bù đắp cho gia đình và đồng đội.

Điều khiến tôi suy nghĩ lâu hơn là anh đã hy sinh trước ngày chiến dịch toàn thắng. Anh không được chứng kiến niềm vui mà sự đóng góp của mình đã giúp tạo nên. Khẩu pháo tiếp tục cùng đơn vị làm nhiệm vụ, còn người chiến sĩ cứu pháo nằm lại. Khi nhìn chiến thắng từ câu chuyện ấy, tôi cảm nhận rõ hơn trách nhiệm của người đang sống: nhớ đến những người không có mặt trong ngày vui, dù họ đã góp phần làm nên ngày vui ấy.

Là một giáo viên, tôi tự hỏi nên kể câu chuyện này thế nào để học sinh thực sự lắng nghe. Các em cần biết sự kiện, thời gian và nhân vật. Nhưng nếu bài học chỉ dừng ở việc ghi nhớ, có lẽ chúng ta chưa giúp các em hiểu hết giá trị của lịch sử. Tôi muốn dành thời gian để các em đặt câu hỏi: kéo pháo khó khăn ra sao, vì sao phải bảo vệ pháo, và đồng đội đã cùng nhau vượt qua thử thách như thế nào?

Tôi cũng muốn các em hiểu rằng học tập tinh thần trách nhiệm cần bắt đầu từ những việc phù hợp với lứa tuổi. Đó là hoàn thành phần việc được giao, không bỏ mặc bạn trong hoạt động nhóm, biết giữ gìn đồ dùng chung và dám nhận lỗi. Những hành động ấy tuy nhỏ nhưng cần sự tự giác. Khi một học sinh biết nghĩ đến tập thể, biết rằng việc mình làm ảnh hưởng đến người khác, bài học về trách nhiệm đã bắt đầu đi vào cuộc sống.

Lòng biết ơn cũng cần được thể hiện bằng cách tìm hiểu lịch sử cẩn thận. Khi kể về Tô Vĩnh Diện, chúng ta nên sử dụng tư liệu đáng tin cậy, giữ đúng các mốc sự kiện và không thêm những lời thoại chưa được xác minh. Câu chuyện có thật đã đủ sức lay động. Sự chân thành của người kể nằm ở việc tôn trọng nhân vật, tôn trọng những gì đã xảy ra và giúp người nghe hiểu bằng ngôn ngữ gần gũi.

Hôm nay, chúng ta được đến trường, làm việc và dự định cho tương lai trong hòa bình. Nhớ về Tô Vĩnh Diện, tôi càng quý những điều bình thường ấy. Tôi mong học sinh khi gặp tên anh trên một biển đường sẽ nhớ đến người chiến sĩ đã nằm lại trên đường kéo pháo. Còn với mình, tôi muốn biến sự biết ơn thành việc dạy học tận tâm, để mỗi câu chuyện lịch sử được kể đúng và được các em đón nhận bằng sự thấu hiểu.